03/09/2025
څنګه کولی شو چې د تیږو او خټین کورونه د زلزلې پر وړاندې مقاوم کړو؟
د افغانستان په کلیوالو سیمو کې ډېر کورونه د خټو او تیږو څخه جوړ شوي دي، خو دا ډول ودانۍ د زلزلو پر وړاندې مقاومت نه لري او د کوچنیو زلزلو پر مهال هم زیانمنېدای شي، چې موږ او تاسو یې بېلګې په هرات، پکتیکا، خوست او ځینې نورو ولایتونو کې ولېدې د دې لپاره چې دا ډول کورونه د زلزلې پر وړاندې یو څه مقاومت وکړی شي ځینو ټکو ته په لاندې ډول اشاره کوو
لومړی تر هر څه د مخه هڅه وکړی چې د تعمیر شکل ساده یعنې مربعي مستطلي چې اوږدوالې یې له اندازې زیات نه وي په نظر کې ونیسی که چېرته اوږدوالی یې ډېریږي حتما زلزلوي درزونه په نظر کې باید ونېول شي
د تعمیر لپاره تهداب په مناسبه اندازه ژور کړی د ځمکې له سر څخه شروع مه کوی چې دا کار د باران پر وخت هم ستاسو کور زیانمولی شي او هم د زلزلې پر وخت مقاومت نشې کولی، هڅه وکړی چې په تهداب کې له مقاومو ډبرو څخه استفاده وکړی که امکان ولري ( Stone masonry ) څخه استفاده وکړي تر څو د ډبرو ترمنځ خالیګاه وې په ښه شکل سره ډکې شي
لکه څرنګه چې په عکس کې لېدل کیږي په دېوالونو کې د لرګیو افقي بیمونه (Wooden Bands) د خټو او تیږو کورونو د دیوالونو ترمنځ باید د لرګیو یا بامبو افقي بیمونه ځای پر ځای شي، چې دیوالونه د زلزلې پر مهال یو له بله جلا نه شي، همدا ډول د دیوالونو ضخامت باید ډېر زیات نه وي، ځکه درانده دیوالونه د زلزلې پر مهال خطرناک تمامېږي.
هڅه باید وشي چې امکان تر حده کړکۍ کوچنۍ په نظر کې ونېول شي ځکه هر څومره چې کړکیو لویوالی زیاتیږي د کړکۍ او دروازې او یا هم د دوو کړکیو تر منځ اتکا کمزورې کیږي د دې ترڅنګ دا هم په نظر کې باید ونېول شي چې کړکۍ متوازنې په کوټو کې پرېښودل شي که دروازې او کړکې په یو لورې کې په نظر کې ونېول شي د دې امکان شته چې د زلزلې پر مهال کور زیانمن شي
د تیزو او خټینو کورونو ارتفاع باید محدوده په نظر کې ونېول شي هڅه باید وشي چې تر دوو منزلونو څخه زیات جوړ نشي ځکه هر څومره چې ارتفاع لوړیږي د زلزلې تاثیرات هم پرې ډېریږي
د کور چتونو ته مو باید پام وي چې ډېر درانده نه وي دا چې په کلېوالو سیمو کې هر کال یا دوه کاله وروسته د بام پر سر باندې نورې خټې اچوي چې دې سره د بام وزن ډېریږي چې په زلزله خیزو سیمو کې د کور لپاره خطرناک تمامیدای شي هڅه باید وشي چې د کور چتونه ډېر درانده نشي، فکر مو وي چې د چتونو د باران اوبه په ښه شکل سره رد شوي وي
په نهایت کې د دولت او نړېوالو مرستندویه ادارې باید په کلېوالي او لېرې پراتو سیمو کې خلکو ته پوهاوی ور کړي تر څو خپل کورونه په داسې بڼه جوړ کړي تر څو د زلزلو پر وړاندې حد اقل تدابیر په نظر کې نېول شوي وي
زموږ همدا وس دی څه چې مو زده کړي، تجربه کړي له خپلو هېوادوالو سره یې شریک کړو
وطنواله لوی رب دې له هر افته وساته
