13/10/2026
අද, ඔක්තෝබර් දහතුන්වැනිදා, අභ්‍යවකාශයේ අපූරු සිදුවීමක්!
ඒ තමයි Vesta කියන ග්‍රහකය Opposition කියන අවස්ථාවට ළඟා වීම.
Vesta කියන්නේ අඟහරු සහ බ්‍රහස්පති අතර තියෙන ප්‍රධාන ග්‍රහක වළල්ලේ පිහිටා තිබෙන, සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ විශාලතම ග්‍රහක අතරින් එකක්.
අද Vesta, පෘථිවියේ ඉඳන් බලනකොට සූර්යයාට ප්‍රතිවිරුද්ධ දිශාවක පිහිටන, Opposition කියන අවස්ථාවට ළඟා වෙනවා. ඒ නිසා මේ කාලය එය නිරීක්ෂණය කරන්න හොඳම කාලයක්.
හැබැයි, මෙන්න වැදගත් දෙයක්!
Vesta පියවි ඇසට දැකගන්න අමාරුයි. ඒ නිසා Binocular දෙනෙතියක් හෝ දුරේක්ෂයක් භාවිත කරන එක තමයි වඩාත් සුදුසු. වෙස්ටා ග්‍රහකය කිලෝමීටර මිලියන ගණනක් ඈතින් පිහිටි කුඩා වස්තුවක් බැවින්, බයිනොකියුලර් මඟින් එය නිරීක්ෂණය කරන විට එහි සැබෑ හැඩය වෙනුවට පෙනෙන්නේ නිසලව දිදුලන තිතක් වැනි තාරකාවක් ලෙසයි.
කෙසේ නමුත් මේ දිනවල තියෙන වැසි සහිත කාළගුණ තත්වය නිසා දෙනෙතියක් (Binocular) හෝ දුරේක්ෂයක් භාවිතයෙන් වුනත් මෙය නිරීක්ෂණය කරන එක නම් ලේසි නෑ.
අපි බලමු මේ Vesta කියන ග්‍රහකය ගැන තව විස්තර ටිකක්.
Vesta කියන්නේ සාමාන්‍යයෙන් පියවි ඇසට පහසුවෙන් හඳුනාගන්න පුළුවන් වස්තුවක් නෙවෙයි. අද එහි දීප්තිය දෘශ්‍ය තාරකා විශාලත්ව පරිමාණයෙන් (apparent magnitude) 6.5ක් පමණ වෙනවා. ඒ නිසා දෙනෙතියක් හෝ දුරේක්ෂයක් භාවිත කිරීම වඩාත් සුදුසුයි. පැහැදිලි, ආලෝක දූෂණය අඩු අහසක් යටතේ එය සොයාගැනීම වඩාත් පහසු වෙනවා.
Vesta කියන්නේ අඟහරු සහ බ්‍රහස්පති අතර පිහිටා ඇති ප්‍රධාන ග්‍රහක වළල්ලේ දෙවැනියට වැඩිම ස්කන්ධයක් ඇති වස්තුවයි. එයට වඩා වැඩි ස්කන්ධයක් ඇත්තේ වාමන ග්‍රහලෝකයක් වන Ceres හට පමණයි. Vesta හි සාමාන්‍ය විෂ්කම්භය කිලෝමීටර් 525ක් පමණ වන අතර, එය වසර බිලියන 4.5කට පමණ පෙර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය නිර්මාණය වූ මුල් කාලයේදී බිහි වූවක් ලෙස සැලකෙනවා.
Vesta 1807 මාර්තු 29 වැනිදා ජර්මානු තාරකා විද්‍යාඥ Heinrich Wilhelm Olbers විසින් සොයාගනු ලැබුවා. එය සොයාගත් සිව්වැනි ග්‍රහකය වන නිසා එහි නිල නාමය 4 Vesta ලෙස භාවිත වෙනවා.
Vesta හි වඩාත්ම සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් තමයි එහි අභ්‍යන්තර ව්‍යුහය. පෘථිවිය වගේම එයටත් යකඩ සහ නිකල්වලින් සමන්විත හරයක්, පාෂාණමය ආවරණයක් සහ පිටත පෘෂ්ඨයක් තිබෙනවා. මේ නිසා Vesta සාමාන්‍ය ග්‍රහකයකට වඩා ග්‍රහලෝකයක මුල් අවධියට සමාන ලක්ෂණ පෙන්වන වස්තුවක් ලෙස විද්‍යාඥයන් සලකනවා.
තවත් පුදුම සහගත දෙයක් තමයි Vesta හි දකුණු ධ්‍රැවය ආසන්නයේ තිබෙන Rheasilvia නම් දැවැන්ත ගැටුම් ආවාටය. එහි පළල කිලෝමීටර් 500ක් පමණ වෙනවා. එම ගැටුමෙන් Vesta වෙතින් පාෂාණ කොටස් අභ්‍යවකාශයට විසිවී ගොස් ඇති අතර, ඒවායින් සමහරක් පසුව පෘථිවියට උල්කාපාත ලෙස පැමිණ තිබෙනවා. NASA හි Dawn අභ්‍යවකාශ යානය 2011 සිට 2012 දක්වා Vesta වටා කක්ෂගතව අධ්‍යයනය කරමින් එහි මතුපිට, සංයුතිය සහ අභ්‍යන්තර ව්‍යුහය පිළිබඳ වටිනා තොරතුරු ලබාගත්තා.
ඒ නිසා අද Vesta නිරීක්ෂණය කිරීම කියන්නේ අහසේ තවත් අභ්‍යාවකාශ වස්තුවක් සොයාගැනීම විතරක් නෙවෙයි. අපේ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය බිහි වූ මුල් කාලය සහ ග්‍රහලෝක නිර්මාණය වූ ආකාරය ගැන තොරතුරු හෙළි කරන පුරාණ අභ්‍යවකාශ වස්තුවක් අධ්‍යයනය කිරීමේ අවස්ථාවක්!
මූලාශ්‍ර
* NASA - 4 Vesta [Vesta පිළිබඳ විද්‍යාත්මක තොරතුරු] (https://science.nasa.gov/solar-system/asteroids/4-vesta/)
* NASA - Dawn Mission [Vesta හි Dawn මෙහෙයුම] (https://science.nasa.gov/mission/dawn/science/vesta/)
