23/03/2026
कालापानी, लिपुलेक र लिम्पियाधुरा नेपालकै भूभाग भएको पुष्टि गर्ने मुख्य प्रमाण सन् १८१६ को सुगौली सन्धि हो, जसले काली नदीलाई नेपालको पश्चिमी सीमा मान्छ लिम्पियाधुराबाट निस्कने नदी नै मुख्य काली नदी भएको र त्यस पूर्वको भूभाग (कालापानी क्षेत्र) का बासिन्दाले वि.सं. १९९५ सम्म नेपाललाई मालपोत तिरेको तथ्य प्रमाणका रूपमा छन्।
मुख्य ऐतिहासिक र तथ्यगत प्रमाणहरू:
सुगौली सन्धि (१८१६): ब्रिटिस इस्ट इन्डिया कम्पनीसँगको सन्धिले काली नदीको पूर्वतर्फको भूभाग नेपालको भएको स्पष्ट पारेको छ ।
ऐतिहासिक नक्साहरू: सन् १८१६ देखि १८५६ सम्म बेलायतले निकालेका नक्साहरूमा काली नदीको मुहान लिम्पियाधुरा देखाइएको छ
मालपोत र तिरो: दार्चुलाको मालपोत कार्यालयमा रहेका दस्ताबेज अनुसार, कालापानी क्षेत्र (नाबी, कुटी, गुञ्जी) का बासिन्दाले तिरो तिरेको र जनगणनामा सहभागी भएको रेकर्ड छ ।
काली नदीको मुहान: लिम्पियाधुराबाट बग्ने नदी नै मुख्य काली हो, जसले कालापानीलाई नेपालतर्फ पार्दछ ।
प्रशासनिक रेकर्ड: वि.सं. २०१८ को जनगणनासम्म उक्त क्षेत्रमा नेपालले जनगणना गराएको तथ्याङ्क सुरक्षित छ ।
नेपालले यी ऐतिहासिक प्रमाणहरूका आधारमा लिम्पियाधुरासहितको क्षेत्र समेटेर नयाँ राजनीतिक नक्सा जारी गरिसकेको छ । यी प्रमाणहरु दिल्लिकै संग्राहलयमा रहेका छन् ।
