04/08/2026
मुस्ताङका घर किन Rammed Earth (र्याम्ड अर्थ) प्रविधिबाट बनाइन्छ?
नेपालका हिमाली जिल्ला, विशेषगरी मुस्ताङ, मनाङ र डोल्पा जस्ता अत्यधिक चिसो तथा सुख्खा क्षेत्रमा परापूर्वकालदेखि Rammed Earth (र्याम्ड अर्थ) प्रविधिबाट घर निर्माण गर्ने परम्परा रहेको छ।
र्याम्ड अर्थ भनेको माटो, बालुवा, सानो ग्राभेल (ढुंगाको धुलो) तथा आवश्यक परे थोरै सिमेन्ट वा चुना निश्चित अनुपातमा मिसाई, दुईवटा फर्मवर्क (Shuttering) को बीचमा तह–तहमा राखेर विशेष उपकरणले राम्रोसँग Compaction (थिच्ने प्रक्रिया) गरी बनाइने बाक्लो पर्खाल हो।
चिसो ठाउँमा यो प्रविधि किन उत्कृष्ट मानिन्छ?
यसको मुख्य कारण हो Thermal Mass (ताप सञ्चय गर्ने क्षमता)।
सामान्य भाषामा भन्नुपर्दा, बाक्लो माटोको पर्खालले:
* ☀️ दिउँसो सूर्यको ताप आफैंमा सञ्चय गर्छ।
* 🌙 राति बाहिर अत्यधिक चिसो हुँदा त्यही सञ्चित ताप विस्तारै घरभित्र छोड्छ।
* 🏠 यसले घरभित्रको तापक्रमलाई अपेक्षाकृत स्थिर राख्न मद्दत गर्छ, जसले चिसो कम महसुस हुन्छ।
त्यसैगरी गर्मी मौसममा पनि बाक्लो पर्खालले बाहिरको ताप तुरुन्त भित्र पस्न नदिई घरलाई तुलनात्मक रूपमा चिसो राख्न सहयोग गर्छ।
⸻
सिभिल इन्जिनियरिङको दृष्टिकोणबाट यसको विशेषताहरू
✅ १. उत्कृष्ट Thermal Mass
* ताप सञ्चय गर्ने क्षमता धेरै हुन्छ।
* घरभित्रको तापक्रम सन्तुलित राख्न मद्दत गर्छ।
✅ २. राम्रो Compressive Strength (दबाब सहने क्षमता)
* उचित Compaction र सही मिश्रण भएमा पर्खाल बलियो हुन्छ।
* विशेषगरी १–२ तले भवनका लागि उपयुक्त मानिन्छ।
✅ ३. स्थानीय सामग्रीको प्रयोग
* माटो, बालुवा तथा ग्राभेल स्थानीय रूपमा उपलब्ध हुने भएकाले निर्माण लागत घट्छ।
✅ ४. वातावरणमैत्री (Eco-friendly)
* सिमेन्टको प्रयोग कम हुने भएकाले Carbon Emission पनि कम हुन्छ।
✅ ५. राम्रो Sound Insulation
* बाक्लो पर्खालले बाहिरको आवाज कम भित्र पस्न दिन्छ।
⸻
यसका केही सीमितताहरू
❌ धेरै पानी पर्ने क्षेत्रमा उचित संरक्षण नगरे पर्खाल बिग्रिन सक्छ।
❌ भूकम्प प्रतिरोधी बनाउन RCC Ring Beam, Vertical Reinforcement, राम्रो Foundation तथा उचित Structural Design आवश्यक हुन्छ।
❌ पर्याप्त Compaction नभए Strength कम हुन सक्छ।
⸻
आधुनिक Rammed Earth प्रविधि
आजकल सिभिल इन्जिनियरहरूले ५–१०% सिमेन्ट वा चुना मिसाएर Stabilized Rammed Earth निर्माण गर्छन्।
यसका फाइदाहरू:
* ✔️ Strength बढ्छ।
* ✔️ पानीको असर कम हुन्छ।
* ✔️ टिकाउपन (Durability) धेरै बढ्छ।
⸻
इन्जिनियरिङ तथ्यहरू
* 📏 पर्खालको मोटाइ सामान्यतया 300–600 mm सम्म हुन्छ।
* 🧱 प्रत्येक 100–150 mm तह राखेर राम्रोसँग Compaction गरिन्छ।
* 🏗️ Foundation प्रायः RCC वा Stone Masonry को बनाइन्छ ताकि जमिनको चिस्यान पर्खालमा नचढोस्।
* 🏠 Roof मा पर्याप्त Overhang (छानो बाहिर निकाल्ने) राखिन्छ ताकि वर्षाको पानी पर्खालमा नपरोस्।
⸻
निष्कर्ष
मुस्ताङका परम्परागत घरहरू केवल पुरानो निर्माण शैलीका उदाहरण होइनन्, बरु स्थानीय हावापानी, उपलब्ध सामग्री र वैज्ञानिक सिद्धान्त (Thermal Mass, Compaction तथा Sustainable Construction) लाई उत्कृष्ट रूपमा प्रयोग गरिएको निर्माण प्रविधिको नमुना हुन्। यही कारणले आज पनि आधुनिक सिभिल इन्जिनियरिङमा Rammed Earth लाई ऊर्जा बचत गर्ने (Energy Efficient), वातावरणमैत्री (Eco-friendly) र दिगो (Sustainable) निर्माण प्रविधिका रूपमा पुनः प्राथमिकता दिइँदै आएको छ।