05/11/2024
ผูกขาดโดยสัมปทาน VS ผูกขาดโดย Market Share /โดย ลงทุนแมน
นิยามของตลาดผูกขาดก็คือ การที่มีผู้ขายเพียงรายเดียว ทำให้ผู้บริโภค เสมือนถูกบังคับให้ต้องซื้อสินค้าหรือใช้บริการโดยไม่มีทางเลือกอื่น
แต่ในความเป็นจริงแล้ว ลักษณะของการผูกขาดก็อาจเกิดขึ้นได้ แม้ว่าในอุตสาหกรรมนั้นจะมีผู้เล่นอยู่หลายราย
อย่างเช่น ร้านสะดวกซื้อที่มีอยู่แบรนด์เดียวทั้งซอย ทั้ง ๆ ที่ในประเทศไทยก็มีหลากหลายแบรนด์เปิดให้บริการ
แล้วการผูกขาดคืออะไร
ระดับไหนถึงจะเรียกว่า ผูกขาด ?
ลงทุนแมนจะเล่าให้ฟัง
╔═══════════╗
ภาวะเงินเฟ้อ ตลาดผันผวนแบบนี้ ติดตามข่าวเศรษฐกิจแบบเน้น ๆ จากหลายเพจได้ใน Blockdit - คอนเทนต์แพลตฟอร์มที่มีผู้ใช้งานเป็นประจำ 2 ล้านคน ลองใช้ฟรี blockdit.com/download
╚═══════════╝
ตลาดผูกขาด (Monopoly Market) คือ ตลาดที่มีผู้ขายเพียงแค่รายเดียว ผู้ขายจึงมีอำนาจมาก ในการควบคุมตลาด ทั้งตัวผลิตภัณฑ์ ระบบซัปพลายเชน การวางจำหน่าย และการกำหนดราคาขายในตลาด
โดยตลาดผูกขาดที่เราพบได้แบบแรก และมีผู้ขายรายเดียวก็คือ การผูกขาดโดยข้อกฎหมาย และสัมปทาน
การผูกขาดประเภทนี้ มักเกิดขึ้นกับอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องกับโครงสร้างพื้นฐาน หรือทรัพยากรสำคัญของประเทศ
หรือบางโครงการที่ต้องอาศัยความรู้ ความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน หรือต้องใช้เงินลงทุนสูง รัฐบาลจึงเปิดโอกาสให้เอกชนเข้ามาลงทุน ซึ่งถ้าปล่อยให้มีการแข่งขันเสรี จนกระทบต่อกำไรที่ได้ นักลงทุนก็อาจไม่อยากเข้ามาลงทุนให้
รัฐบาลจึงกำหนดข้อกฎหมาย หรือให้สัญญาสัมปทาน เพื่อให้สิทธิกับผู้ประกอบการรายใดรายหนึ่งเท่านั้น
ตัวอย่างบริษัทที่มีการผูกขาดในลักษณะนี้ เช่น
- การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) รัฐวิสาหกิจที่เป็นผู้ผูกขาดการขายปลีกไฟฟ้าในพื้นที่กรุงเทพฯ และปริมณฑล ในขณะที่การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) ก็เป็นผู้ผูกขาดการค้าปลีกไฟฟ้าในพื้นที่ต่างจังหวัด
- บริษัท บีทีเอส กรุ๊ป โฮลดิ้งส์ จำกัด (มหาชน) หรือ BTS ที่ทำธุรกิจเดินรถไฟฟ้า โดยในแต่ละเส้นทางเดินรถ ก็ได้มาจากการประมูลสัมปทานเดินรถ จึงมีผู้ประกอบการเพียงรายเดียวที่ได้สิทธิในการบริหาร ซึ่งก็ถือเป็นการผูกขาดการเดินรถในเส้นทางนั้น ๆ เช่นกัน
สำหรับการผูกขาดอีกรูปแบบหนึ่ง สามารถเกิดขึ้นได้ แม้มีผู้ขายอยู่ในตลาดหลายราย นั่นคือ การผูกขาดโดย Market Share
การผูกขาดประเภทนี้ สามารถวัดได้จากส่วนแบ่งทางการตลาด ซึ่งจะมีดัชนีอย่าง HHI Index มาช่วยวัดว่า ในอุตสาหกรรม มีการผูกขาดมากแค่ไหน
HHI Index นี้ เป็นดัชนีที่ใช้วัดว่าในตลาดนั้น ๆ มีการแข่งขันมากแค่ไหน โดยนำส่วนแบ่งการตลาดของแต่ละบริษัท มายกกําลังสอง แล้วนำค่าที่ได้มาบวกกัน โดยมีการตีความค่าที่ได้ดังนี้
- ค่าที่ได้ต่ำกว่า 2,000 แปลว่า ตลาดมีการแข่งขันมาก และไม่มีใครผูกขาด
- ค่าที่ได้อยู่ระหว่าง 2,000 ถึง 6,000 แปลว่า ตลาดมีการแข่งขันพอสมควร และเริ่มมีการผูกขาดโดยผู้เล่นรายใหญ่
- ค่าที่ได้มากกว่า 6,000 แปลว่า ตลาดมีการผูกขาดสูง
- ถ้า HHI Index มีค่า 10,000 แปลว่า ในตลาดมีผู้ให้บริการเพียงรายเดียว และเป็นการผูกขาดอย่างสมบูรณ์..
ยกตัวอย่างเช่น ธุรกิจร้านสะดวกซื้อในไทย ที่ในปี 2566 มีมูลค่าตลาดร้านสะดวกซื้อ อยู่ที่ 573,086 ล้านบาท
โดยส่วนแบ่งการตลาด ของแต่ละผู้เล่น คือ
7-Eleven คิดเป็น 70.8%
Lotus's go fresh คิดเป็น 10.6%
Big C Mini คิดเป็น 4.5%
CJ Supermarket คิดเป็น 4.2%
อื่น ๆ รวมกัน เช่น Tops Daily, Lawson 108, Turtle คิดเป็น 9.9%
จากส่วนแบ่งการตลาดของร้านสะดวกซื้อ สามารถคำนวณ HHI Index ออกมาได้อยู่ที่ประมาณ 5,200 นั่นแสดงว่า ในอุตสาหกรรมร้านสะดวกซื้อ มีการแข่งขันพอสมควร แต่ก็มีการผูกขาดโดยผู้เล่นรายใหญ่
อย่างไรก็ตาม ในบางครั้งการผูกขาดด้วย Market Share อาจมีลักษณะที่ใกล้เคียงกับตลาดที่มีผู้แข่งขันน้อยราย
ดังนั้น เราอาจจะดูว่าอุตสาหกรรมใด มีลักษณะผูกขาดหรือไม่ ก็ด้วยการถามกับตัวเองว่า เรามีทางเลือกมากน้อยแค่ไหน ในการซื้อสินค้าหรือใช้บริการ
หากเราสามารถเลือกได้ และมีตัวเลือกอื่นให้เปรียบเทียบ ก็แสดงว่า ตลาดนั้นยังไม่ผูกขาด
แต่หากเราไม่มีทางเลือกเลย หรือต้องใช้ความพยายามอย่างมากที่จะมีตัวเลือกที่สอง นั่นก็แสดงว่า ตลาดนั้นอาจอยู่ในลักษณะของการผูกขาดไปแล้วนั่นเอง..
╔═══════════╗
ภาวะเงินเฟ้อ ตลาดผันผวนแบบนี้ ติดตามข่าวเศรษฐกิจแบบเน้น ๆ จากหลายเพจได้ใน Blockdit - คอนเทนต์แพลตฟอร์มที่มีผู้ใช้งานเป็นประจำ 2 ล้านคน ลองใช้ฟรี blockdit.com/download
╚═══════════╝
ติดตามลงทุนแมนได้ที่
Website - longtunman.com
Blockdit - blockdit.com/longtunman
Facebook - facebook.com/longtunman
Twitter - twitter.com/longtunman
Instagram - instagram.com/longtunman
YouTube - youtube.com/longtunman
TikTok - tiktok.com/
Spotify - open.spotify.com/show/4jz0qVn1AL7tRMHiTvMbZH
Apple Podcasts - podcasts.apple.com/th/podcast/ลงทุนแมน/id1543162829
Soundcloud - soundcloud.com/longtunman
