29/12/2025
"💥รูปแบบการติดตั้งที่เหมาะสมกับขนาดของหม้อแปลง (สำหรับพื้นที่ กฟภ.)"
การติดตั้งหม้อแปลงภายนอกอาคาร (Outdoor installation) โดยปกติแบ่งเป็นแบบแขวนเสา (บนเสาเดี่ยว) ติดตั้งบนนั่งร้าน (เสาคู่) และแบบตั้งพื้น เช่นติดตั้งในลานหม้อแปลง การติดตั้งในเครื่องห่อหุ้ม และหม้อแปลงชนิดพิเศษ เช่น Unit Substation เป็นต้น
==================
1️⃣ การติดตั้งแบบแขวนบนเสา
==================
ลักษณะการติดตั้งหม้อแปลงแบบนี้ จะติดตั้งหม้อแปลงโดยยึดเข้ากับเสาไฟฟ้าคอนกรีตโดยตรง ปกติจะเป็นเสาขนาด 12.00 หรือ 14.00 เมตร จึงมีลักษณะเหมือนกับแขวนอยู่กับเสาไฟฟ้า หม้อแปลงแบบนี้จึงมีขนาดไม่ใหญ่มาก เนื่องจากจะมีน้ำหนักมากจนเกินที่เสาจะรับได้ ดังนั้น ขนาดที่แนะนำสำหรับการติดตั้งหม้อแปลงแบบต่างๆ นั้น จะพิจารณาจากขนาดน้ำหนักหม้อแปลงไฟฟ้า และความแข็งแรงของฐานเสาที่ติดตั้งตัวหม้อแปลง
- ขนาดหม้อแปลงที่ กฟภ. มีใช้งานแขวนบนเสา ได้แก่ ขนาด 30, 50, 100, 160 และ 250 kVA ดังที่ระบุในตาราง มีทั้งแบบ 1 เฟส และ 3 เฟส
- ขนาดหม้อแปลงที่ กฟน. มีใช้งานแขวนบนเสาเดี่ยว ได้แก่ ขนาด 45, 112.5, 150, 225, 300 kVA มีทั้งแบบ 1 เฟส และ 3 เฟส
===========================
2️⃣ การติดตั้งบนนั่งร้าน (Platform mounted)
===========================
การติดตั้งหม้อแปลงแบบนี้ส่วนมากจะเป็นหม้อแปลงที่มีขนาดใหญ่และมีน้ำหนักมาก และเป็นชนิด 3 เฟส CONVENTIONAL TYPE TRANSFORMER ซึ่งไม่สามารถแขวนกับเสาไฟฟ้าได้เนื่องจากจะมีน้ำหนักมาก การติดตั้งจึงต้องวางบนนั่งร้านหม้อแปลง ซึ่งการติดตั้งบนนั่งร้านแบบต่างๆ นั้น จะพิจารณาจาก ปัจจัยสำคัญ คือขนาดน้ำหนักสูงสุดของหม้อแปลงไฟฟ้า และโครงสร้างความแข็งแรงของฐานเสาของนั่งร้าน สำหรับนั่งร้านตามมาตรฐานจะสามารถออกแบบรับน้ำหนักหม้อแปลงได้สูงสุดถึง 6,500 กิโลกรัม
- การติดตั้งหม้อแปลงในลักษณะนี้ ส่วนใหญ่จะเป็นหม้อแปลงชนิด Conventional แบบ 3 เฟส เนื่องจากหม้อแปลงชนิดนี้ จะเป็นหม้อแปลงที่ไม่มีอุปกรณ์ป้องกัน (protective device) ติดมากับตัวหม้อแปลง จึงต้องมีการติดตั้งอุปกรณ์ป้องกันกระแสเกิน และยังต้องติดตั้งอุปกรณ์ป้องกันแรงดันไฟฟ้าเกินด้วย
- ขนาดหม้อแปลงที่ติดตั้งบนนั่งร้าน สำหรับมาตรฐาน กฟน. ได้แก่ ขนาด 500, 750, 1000 และ 1500 กิโลโวลต์ แอมป์ (kVA)
- ขนาดหม้อแปลงที่ติดตั้งบนนั่งร้าน สำหรับมาตรฐาน กฟภ. ได้แก่ ขนาด 50, 100, 160, 250, 500, 630, 800, 1000, 1250 และ 1500 กิโลโวลต์แอมป์ (kVA)
ส่วนประกอบที่สำคัญ ในการติดตั้งหม้อแปลงบนนั่งร้าน คือ เสาคอนกรีตเสริมเหล็ก คานคอนกรีตเสริมเหล็ก และคอนสาย ฐานนั่งร้านหม้อแปลง อุปกรณ์ไฟฟ้าแรงสูง ( Drop fuse Cutout , Lightning Arrester, Insulation & Support) สายแรงสูงหน้าหม้อแปลง และระบบการต่อลงดิน
สำหรับในพื้นที่ กฟน. หม้อแปลงที่ใช้ติดตั้งบนนั่งร้าน ส่วนใหญ่มีขนาดตั้งแต่ขนาด 500 kVA - 1,500 KVA ซึ่งการติดตั้งต้องพิจารณาจากน้ำหนักสูงสุดของหม้อแปลง ดังแสดงในตาราง
- กรณีหม้อแปลงขนาด 300 KVA หากมีน้ำหนักสูงสุดไม่เกิน 1,800 กก.จะติดตั้งแบบแขวนเข้ากับเสาคอนกรีต 12.00 เมตร หรือ 14.00 เมตรได้ โดยติดตั้งตามแบบมาตรฐาน และต้องทำฐานเสาตามแบบมาตรฐานเช่นกัน สำหรับหม้อแปลงขนาด 300 KVA มีน้ำหนักสูงสุดเกิน 1,800 กก. จะต้องติดตั้งบนนั่งร้านหม้อแปลงตามแบบมาตรฐานที่เกี่ยวข้องอีกตัวนึง
- การติดตั้งหม้อแปลงขนาด 500-1000 KVA จะติดตั้งบนนั่งร้านหม้อแปลงขนาด 4.5 ตัน
- การติดตั้งหม้อแปลงขนาด หม้อแปลงขนาด 1500 KVA จะติดตั้งบนนั่งร้านหม้อแปลงขนาด 6.5 ตัน
================================
3️⃣ การติดตั้งสถานีหม้อแปลงแบบตั้งพื้นในลานหม้อแปลง
(Outdoor yard or Transformer Yard)
================================
การติดตั้งในลานหม้อแปลงควรอยู่ห่างจากวัตถุไวไฟ ภายนอกอาคาร สามารถขนย้ายหม้อแปลงได้สะดวก ลานหม้อแปลงต้องมีที่ล้อมที่อาจเป็นกำแพงหรือรั้วที่ใส่กุญแจได้ เข้าถึงได้เพื่อการตรวจสอบและบำรุงรักษา ผู้ตรวจสอบต้องตรวจความสูงของรั้วด้วยว่าเป็นไปตามที่กำหนดในมาตรฐานหรือไม่
ลักษณะของลานหม้อแปลง (Transformer Yard)
• มีที่ล้อมที่ใส่กุญแจได้ และสามารถเข้าถึงได้สะดวก
• ที่ว่างเพื่อปฏิบัติงาน ส่วนที่มีไฟฟ้าแรงสูงเหนือที่ว่างเพื่อปฏิบัติงาน สูงไม่น้อยกว่า 2.75 ม.
• ระยะห่าง (clearance)
- ระหว่างรั้วกับหม้อแปลง 1 ม.
- ระหว่างหม้อแปลง 0.60 ม.
- ระหว่างรั้วกับส่วนที่มีไฟฟ้า 1.2 ม.
- รั้วหรือกำแพงต้องสูงไม่น้อยกว่า 2.0 ม.
• พื้นลานหม้อแปลง ใส่หินเบอร์ #2 หนา 100 มม.
👉ที่มา : ร่างคู่มือการติดตั้งหม้อแปลงไฟฟ้า, สมาคมช่างเหมาไฟฟ้าและเครื่องกลไทย
