SỨC KHỎE CÂY TRỒNG

20/01/2026

Việc cung cấp nitrat (NO3−) có thể làm thay đổi quá trình sinh tổng hợp auxin và vận chuyển của nó. Axit indole-3-acetic (IAA) là một loại auxin thiết yếu của thực vật, cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng trong các điều kiện môi trường khác nhau. Trong rễ cây Arabidopsis, sự phân hủy auxin không thể đạt được bằng cách vận chuyển auxin từ thân đến rễ, điều này cho thấy rằng chỉ riêng auxin cục bộ ở thân là không đủ để hỗ trợ sự hình thành, kéo dài và phát triển của rễ. Vận chuyển auxin được giả thuyết là rất quan trọng đối với sự phân bố IAA giữa các tế bào và trong tế bào ở thực vật. Bên trong tế bào thực vật, người ta báo cáo rằng đối với auxin anion định hướng và sự hình thành dòng chảy phân cực, nó cần các chất vận chuyển và sự định vị không đồng đều của chúng. Bằng chứng này cho thấy nitrat ở rễ điều chỉnh phiên mã quá trình vận chuyển và sinh tổng hợp auxin.
Một báo cáo của Cui-Hui Sun cho thấy rằng trong điều kiện NO3− thấp, con đường tín hiệu nitrat có tác dụng kích thích đặc hiệu đối với sự phát triển của rễ bên. Các phức hợp phân tử tham gia vào các con đường này điều chỉnh các giai đoạn khác nhau của sự phát triển rễ bên và cũng ảnh hưởng đến quá trình sinh tổng hợp và vận chuyển auxin. Những phát hiện này chứng minh rằng các thành phần tín hiệu nitrat (NO3−) hoạt động ở thượng nguồn của quá trình sinh tổng hợp, vận chuyển auxin và kiểm soát sự phát triển của rễ bên.

(Nguyễn Hồng Quí, Tài liệu cá nhân: "Auxin và sự phát triển của rễ cây")

17/01/2026

Lợi ích của việc quản lý dinh dưỡng theo tỷ lệ C/N trên cây lúa

1. Kháng sâu bệnh: Cây lúa có tỷ lệ C/N cân đối (không quá dư N) sẽ có thành tế bào dày, nồng độ đường tự do trên lá thấp, khiến các đối tượng dịch hại (như sâu ăn lá và nấm bệnh đạo ôn v.v...) khó tấn công.
2. Tối ưu năng suất: Đường bột được sản xuất ra bao nhiêu sẽ được vận chuyển vào hạt bấy nhiêu, tránh lãng phí đi nuôi các mô mới dư thừa do Đạm duy trì, từ đó giảm tối đa tỷ lệ hạt lửng lép.
3. Chống đổ ngã: Tỷ lệ C/N cao ở thân cây lúa giúp tích lũy nhiều cellulose và lignin, giúp cây lúa đứng vững trước gió bão và sức nặng của bông lúa cuối vụ.

Để ứng dụng thành công tỷ lệ C/N trê cây lúa, nên thực hiện nguyên tắc "Nặng đầu - Nhẹ đuôi" đối với Đạm(N) và chú ý bổ sung đầy đủ "Trung vi lượng (Mg, Si, Bo) + Đa lượng Kali" ở giai đoạn giữa và cuối vụ để nâng cao tỷ lệ C/N đúng thời điểm.

04/01/2026

Cơ chế kích thích đẻ nhánh trên cây lúa đầu vụ của Cytokinin

1. Cytokinin thúc đẩy sự phân chia tế bào tại các mô phân sinh chồi của cây lúa
Phần lớn Cytokinin tự nhiên được tổng hợp từ đầu rễ và vận chuyển ngược lên thân thông qua dòng vận chuyển mạch gỗ (xylem). Cytokinin thúc đẩy sự phân chia tế bào tại các mô phân sinh chồi, giúp các chồi nách (mầm nhánh) chuyển từ trạng thái ngủ sang trạng thái hoạt động --> phân chia tế bào mạnh mẽ để hình thành nhánh mới sớm hơn. Thông qua các cơ chế
• Cytokinin kích thích quá trình phân chia tế bào chất mạnh mẽ
• Cytokinin tham gia điều hòa tín hiệu, từ đó “bật công tắc” các gene đích quy định sự phân chia và biệt hóa tế bào tại mô phân sinh.
• Cytokinin thiết lập một vòng phản hồi tích cực với gene WUSCHEL (WUS) – một gene quản lý tế bào gốc --> đảm bảo nguồn tế bào gốc dồi dào để hình thành các cơ quan mới như lá và nhánh.
• Cytokinin tương tác với gene LOG ở lúa (mã hóa enzyme kích hoạt Cytokinin trực tiếp tại vùng đỉnh chồi) --> giúp cây tạo ra nhiều nhánh hữu hiệu hơn.

(Tài liệu cá nhân Nguyễn Hồng Quí; "CYTOKININ VÀ SỰ ĐẺ NHÁNH CỦA CÂY LÚA ĐẦU VỤ")

31/12/2025

31/12/2025

Cytokinin nội sinh bên trong cây lúa
Cytokinin do cây lúa tự tổng hợp bên trong bản thân cây lúa được gọi là Cytokinin nội sinh. Đây là nguồn cung cấp chính và ổn định nhất cho chu kỳ sống của lúa:
- Đỉnh rễ (Chóp rễ): Là nơi tổng hợp Cytokinin quan trọng nhất. Từ các chóp rễ non, hormone này được vận chuyển theo dòng mạch gỗ (xylem) đi ngược lên phía trên để cung cấp cho thân, lá và các chồi nách. Bộ rễ càng khỏe, nhiều rễ trắng thì lượng Cytokinin cung cấp cho cây càng dồi dào  lúa đẻ nhánh mạnh và tập trung.
- Hạt và phôi đang phát triển: Giai đoạn lúa làm đòng và ngậm sữa, các mô trong hạt là nơi sản sinh Cytokinin mạnh mẽ để thúc đẩy phân chia tế bào, giúp hạt lúa to và chắc.
- Các mô phân sinh chồi và lá non: Một lượng nhỏ Cytokinin cũng được tổng hợp tại chỗ ở các vùng đỉnh sinh trưởng để duy trì sự trẻ hóa của tế bào và kéo dài tuổi thọ của bộ lá đòng.

(Tài liệu cá nhân Nguyễn Hồng Quí; "CYTOKININ VÀ SỰ ĐẺ NHÁNH CỦA CÂY LÚA ĐẦU VỤ")

12/11/2025

Dinh dưỡng K về cơ bản cho phép sử dụng dinh dưỡng N. Có thể nói K là yếu tố giới hạn cho việc hấp thụ, chuyển hóa và sử dụng hiệu quả N trong cây.
Nếu không có đủ K, cây không thể phiên mã thông tin di truyền một cách hiệu quả hoặc dịch mã thành protein và enzyme chức năng. Mặc dù có sẵn N dồi dào, cây thiếu K vẫn bị tích lũy các chất chuyển hóa N không hoàn chỉnh (ví dụ: axit amin, amit, nitrat) do sự tổng hợp protein bị suy giảm khi thiếu K. Điều này xảy ra vì nitrate reductase (1 enzyme xúc tác bước giới hạn tốc độ trong quá trình đồng hóa N) bị kích hoạt bởi K.
Cho nên để phát huy hiệu quả tối đa của phân bón N khi được áp dụng cho cây trồng thì cây trồng đó cần phải đảm bảo cũng được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng K.

(Tài liệu cá nhân Nguyễn Hồng Quí: "Vai trò và ứng dụng dinh dưỡng Kali (K) trong nông nghiệp trồng trọt")

11/11/2025

Việc bổ sung đạm dạng nitrat ( NO3- ) có thể tăng cường sản xuất và tiết axit hữu cơ bằng cách điều hòa tăng hoạt động phiên mã và enzyme của MDH và PEPC, cũng như tăng cả nồng độ axit hữu cơ trong rễ và mức độ phiên mã của protein vận chuyển của chúng. Quá trình này được bổ sung bởi sự gia tăng đồng thời hoạt động phiên mã và enzyme của APs, góp phần làm tăng nồng độ Lân vô cơ ( Pi ) khả dụng trong chất nền. Điều này có thể được ứng dụng trong môi trường đất có lượng P hữu dụng thấp do bị cố định như trên đất chua phèn hay quá kiềm.

Về mặt sinh thái, việc sử dụng phân đạm hợp lý có thể tạo điều kiện cho việc hấp thụ P, trong khi việc bón quá nhiều NO3- có nguy cơ gây ra tình trạng axit hóa đất, cố định P và tăng phú dưỡng trong hệ thống thủy sinh. Tuy nhiên, việc điều chỉnh chính xác cân bằng N-P, cùng với việc tận dụng cơ chế enzyme của cây để tăng cường hoạt hóa P, có thể giảm bớt sự phụ thuộc vào phân bón P.

(Tài liệu cá nhân Nguyễn Hồng Quí: "Vai trò và tương tác của dinh dưỡng Đạm trong sự thích nghi của cây trồng với stress thiếu các dinh dưỡng khác)

09/11/2025

Nồng độ K+ tăng cũng làm giảm sự cạnh tranh dinh dưỡng giữa các tác nhân gây bệnh với mô cây, từ đó cho phép cây tập trung nhiều nguồn lực hơn để xây dựng hàng rào phòng thủ vật lý và sửa chữa tổn thương.

K cũng là một yếu tố quan trọng trong việc điều hòa chức năng enzyme của cây bằng cách điều chỉnh mô hình chuyển hóa của cây và cuối cùng là thay đổi nồng độ các chất chuyển hóa này. Sự tổng hợp các hợp chất có trọng lượng phân tử cao (như protein, tinh bột và xenlulozơ) và nồng độ phenol được tăng lên đáng kể ở cây được cung cấp đủ K. Cung cấp đủ K cũng làm giảm nồng độ các hợp chất có trọng lượng phân tử thấp (đường hòa tan, axit hữu cơ, axit amin và amit), vốn đây là những chất cần thiết cho sự phát triển của bệnh trong mô thực vật thì giờ đây chúng sẽ bị "đói". Do đó giúp cây ít bị bệnh hơn khi cung cấp đủ K.

(Tài liệu cá nhân Nguyễn Hồng Quí: "Vai trò và ứng dụng các nguyên tố dinh dưỡng Đa lượng trong nâng cao tính kháng bệnh ở cây trồng")

07/11/2025

Sự lão hóa của lá thường được đẩy nhanh do thiếu hụt chất dinh dưỡng vì chất dinh dưỡng được chuyển từ lá già sang lá non để hỗ trợ sự phát triển của chúng. Ở những cây lâu năm, sự thiếu hụt P (tỷ lệ N: P cao) làm tăng tốc độ lão hóa của lá nhiều hơn so với sự thiếu hụt N (tỷ lệ N: P thấp). Trong các thí nghiệm tăng trưởng với cây thân thảo và cây họ đậu ở vùng đất ngập nước, lá của những cây thiếu P bị lão hóa nhanh hơn lá của những cây thiếu N có sinh khối tương tự

Sự lão hóa lá nhanh hơn ở cây thiếu P so với cây thiếu N có thể là do thực tế là sự tăng trưởng không bị giảm ngay lập tức do thiếu P, do đó, lá đang phát triển vẫn hoạt động như bồn chứa và gây ra sự huy động P từ lá già.

Sự suy giảm P vô cơ (Pi) có thể gây ra sự tích tụ carbohydrate, ức chế quá trình quang hợp và giảm hàm lượng N, đẩy nhanh quá trình lão hóa lá.

(Tài liệu cá nhân Nguyễn Hồng Quí: "Vai trò và tương tác của dinh dưỡng Đạm trong sự thích nghi của cây trồng với stress thiếu các dinh dưỡng khác)

07/11/2025

Kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học trên thế giới từ 2012- 2019 đã cho thấy, hoạt chất Pyraclostrobin (thuộc nhóm Strobilurin) không chỉ có tác dụng phòng trừ phổ rộng các nấm bệnh gây hại trên cây trồng mà còn có tác động đến các vi khuẩn và vi rút gây bệnh cây trồng. Cụ thể là giảm sự xâm nhiễm của vi khuẩn và vi rút, giảm vết bệnh và tăng năng suất cây thông qua một số cơ chế đã được xác định là gia tăng các enzym kháng như polyphenoloxidase, peroxidase và biểu hiện các gen kháng.
Các vi khuẩn và vi rút mà Pyraclostrobin có tác động đã được báo cáo:
1/ Pseudomonas syringae pv. tabaci và To***co mosaic virus trên cây thuốc lá
2/ Xanthomonas axonopodis pv. phaseoli và Bean common mosaic virus trên cây đậu xanh
3/ Groundnut ringspot virus trên cây đậu phộng
4/ Xanthomonas euvesicatora trên cây ớt
5/ Xanthomonas perforans, Pseudomonas syringae pv. tomato, Cucumber mosaic virus và Potato virus Y trên cây cà chua.

26/10/2025

Nồng độ Ethylen (ET) không chỉ tăng lên do các điều kiện môi trường bất lợi mà còn thay đổi trong các điều kiện thuận lợi cho sinh trưởng, ví dụ như trong suốt chu kỳ ngày/đêm. Sự dao động hàng ngày của nồng độ ET đã được quan sát thấy ở một số loài thực vật bao gồm lúa miến, phân loài khoai tây Andigena và Arabidopsis.
Nhìn chung, nồng độ ET thấp vào lúc bình minh, tăng trong nửa đầu ngày, đạt đỉnh vào giữa trưa và chiều, và giảm trở lại vào buổi tối, với đỉnh dao động nhẹ tùy thuộc vào loài. Điều thú vị là những dao động này vẫn được duy trì khi cây được chuyển sang điều kiện sáng hoặc tối liên tục, cho thấy sự điều hòa nội sinh được kiểm soát.

09/10/2025

Sách CÔN TRÙNG GÂY HẠI CÂY TRỒNG
Tác giả: PGS.TS Nguyễn Văn Huỳnh & TS. Lê Thị Sen
Có phụ lục màu
Ai cần xin liên hệ Ad