07/09/2019
BƯỞI PHÚC TRẠCH
Đọc truyền thông, mạng thấy nhiều tổ chức cá nhân giải cứu bưởi Phúc Trạch. Quả có chút ấm lòng.
Trong tai ương có người gánh đỡ cũng đỡ tủi cực! Ít còn hơn không!
Nhưng làm sao cứu trợ hết? Đi dọc quốc lộ, tỉnh lộ, huyện lộ bưởi chất chạy lụt chất như núi, quả chỉ mươi ngàn. Bình thường quả bảy tám chục, thậm chí trên trăm lái mua tận gốc.
Bưởi Phúc trạch, là một đặc sản rất quý hiếm, từng được huy chương vàng đấu xảo Pari. Giá trị được vinh danh đầu thế kỉ XX.
Quả bưởi tròn trịa, mịn màng, vỏ mỏng tang; cùi, múi, tôm màu hồng, tôm bưởi mọng nước, vị ngọt, thanh không loài quả nào có được. Càng quý hơn, quả bưởi cắt cồi, bôi tí vôi vào cuống để nơi cao ráo để được vài ba tháng!
Giống bưởi này không chỉ được phân bố ở Phúc trạch mà khắp huyện Hương khê từ Hương trạch, Phúc Trạch, Hương đô, Lộc yên, Hương trà và xuống cả vùng hạ huyện như Hà linh, Phương điền xuôi dòng Ngàn sâu chừng ba mươi cây số và cũng chỉ đến đấy ...Ở Hương khê, giống bưởi này đâu trồng cũng ngon. Mà chỉ ở Hương Khê. Lạ là Quảng bình chỉ cách Hương trạch một con sông vài chục mét , trồng bưởi này không còn là bưởi Phúc Trạch?
Bưởi bắt đầu ngon vào tháng Tám âm, nắng tháng tám vàng như mật ong, quả bưởi rám vàng, tròn trặn mướt mát, thơm thơm. Người cả nước về Hương khê mua bưởi. Sĩ, lẻ, buôn bán, làm quà. Người dân Hương khê đỡ đói, đỡ khổ, có đồng tiền tiêu nhờ bưởi Phúc trạch.
Phúc Trạch là loài bưởi khó tính. Khác với cam quýt, khó trồng trên đồi, thành trang trại và cũng khó có đủ sản lượng cung cấp cho thị trường. Nó chỉ phát triển trong vườn nhà, gần con người, cũng năm có quả năm không. Khoảng mươi năm gần đây, người dân biết cấy gép, thụ phấn nên việc ra hoa đậu quả sản lượng đáng kể hơn, không chỉ xoá đói, giảm nghèo còn có hộ làm giàu. Người dân càng gắn bó với bưởi Phúc trạch.
Oái oăm thay, cây đậu quả, sản lượng tăng, cả nước biết tiếng thì cây bưởi lại ngập trong lũ.
Tháng Tám, mùa thu hoạch cũng mùa mưa lũ. Cả năm chăm chút thối tay, trái bưởi chín vàng, dân ngóng từng ngày, cầu trời khấn phật cho bưởi được giá nhà ít chục triệu, nhà nhiều trăm triệu thậm chí tiền tỉ.
Ty vi báo bão, báo mưa, thắt ruột thắt gan, hồn treo ngọn cây...
Mưa, gió, nước dội như trút, người ngồi trong nhà lòng ngoài vườn bưởi, mong sao ông thuỷ điện đừng xả nước.
Ông thuỷ điện tích nước để dành, muốn chạy đều, không thể thiếu nước. Mưa nắng phập phù, năm to năm nhỏ, rồi khi mưa quá lớn lo vỡ đập là xả. Hàng triệu mét khối nước chảy trào ra giây lát, nước cuồng tạo thành lũ quyét.
Rồi bất ngờ, nước cuồn cuộn, nhà cửa ruộng vườn ngập trong xuáy nước. Triệu mét khối nước xả ra dòng sông hẹp sao chẳng lũ quyét.
Người leo vội lên chạn, nhìn vườn bưởi vật vả trong nược bạc ôm mặt thở dài.
Mọi tính toán lo toan bỗng chốc tiêu tan.
Mà còn vốn liếng, công sức khôi phục vườn bưởi?
Xả lũ năm nay, bao người chung tay cứu trợ bưởi nhưng còn năm sau, năm sau nữa? Ông trời còn đấy, mưa bão còn đấy và...Đập thuỷ điện còn đấy. Lại gió, lại mưa, lại xả nước!
Lẽ nào dân trồng bưởi lại cứu trợ?
Mà thiệt hại đâu chỉ bưởi?
Đất Phúc trạch không biết ai đặt tên mà đúng thế: Vườn đầy! Người Phúc trạch chỉ cần trồng vườn là có tiền tỉ. Ngoài bưởi còn dó trầm. Dó trầm trồng đâu cũng khó có dầu còn ở đây vườn dó xum xuê, cây chục triệu trăm triệu là chuyện bình thường.
Không biết Phúc đức nào mà ông trời ưu ái cho Phúc Trạch nhiều thế? Nhờ bưởi và và dó người dân tạo nên một vùng "Nông thôn mới" đúng nghĩa, không chỉ no ấm mà thực sự giàu có. Mình vẫn nghĩ bao giờ mọi vùng nông thôn được như Phúc trạch?
Nhưng lũ (trước khi có Hố hô Phục trạch không có lũ) làm cây dó trồi gốc, chết ngập...
Không lẽ năm nào, cái gì cũng cứu trợ?
Hồ Hoàng.