Afghan Geo-Miner “Basir”

01/06/2026

" د طبيعت هنري شاهکار ( ټراورټين)"

کله چې د ځمکې لاندی ګرمې معدني اوبه چې د کاربن ډاي اکسايد او کلسيم څخه ډکي وي سطحې ته راوځي او کاربن ډاي اکسايډ تر جلا کيږي چې دي پروسي ته (Degassing) وايې. د دي پروسي په پايله کې کلسيم کاربونيټ په اوبو کې نه حل کيږي او رسوب کوي ، چې د زرګونه کلونو وخت په تيریدو سره د طبیعت يو ښکلي اثر رامنځ ته کيږي چې مونږ یې ټراورټين بولو او په ټراورټين بدليږي. د دي ډبري د تشکيل پروسه ډیره په زړه پوري ده. دا ډبره د ځمکي د ژورو څاه ګانو د تودو اوبو د نڅاه محصول دي . کله چې د باران اوبه يا د ځمکي د سطحي نوري اوبه د ځمکي تل ته ښکته شي. د ځمکې په ژورو برخو کې د ولکانیکي سیمو او ژورو چاودنو په ګرمۍ سره توديږي او د ځمکي لاندي د چوني ډبري په ځان کې حلوي چې په دي سره يادي اوبه د کلسیم او کاربن ډاي اکسايد څخه مشبوع کيږي. بیا کله چې يادي ګرمي او مشبوع اوبه د ځمکې سطحې ته راپورته کيږي نو د فشار د ناڅاپی کمښت له امله د کاربن ډاي اکسايډ ګاز د اوبو څخه اوځي. بیا د ګاز په وتلو سره اوبه نور نشي کولي چې کلسیم په ځان کې منحل وساتي. نو کلسیم کاربونيټ په چټکۍ سره اوبو یا چينو په غاړو کې د پاڼو، اوبړيو او باکټرياوو په شاوخوا کې ترسب کوي. اوبړۍ(الجي) او بکټریاوي د اکسیجن په تولید کې مرسته کوي. کله چې دا نباتي مواد د وخت په تيریدو له منځه ځي د هغوي ځاي تش پاتي کيږي چې همدا د ټراورټین مشهور سوري(Cavities) رامنځ ته کوي.

ـ "فزيکي ځانګړتياوي"

ټراورټين په سپین، کریمي، ژیړ، نسواري، خړ او حتی سور رنګونو پیداکيږي. جوړښت یې سوري لرونکي او طبقه ای دی. سختي د ماوس جدول سره د پرتلي له مخي ۴-۳ ده. ښه پالش اخلي او ښکلي ځلا پیداکوي.
• د ټراورټین ترټولو ښکاره ځانګړنه پکي د وړو، وړو سوریو شتون دي. دا سوري د ګازونو (کاربن ډای اکسایډ) د وتلو او د هغه نباتاتو او الجی ګانو له امله رامنځ ته کيږي چې د اوبو په چينو کې شتون لري.

- "کيمياوي ځانګړتیاوي"

ترکيب یې کلسم کاروبونيټ (CaCO3) دي. د هایدرو کلوریک اسید(HCL) سره چټک عکس العمل ښایې او په تماس سره یې سمدستي جوش( فوران ) کوي چې د کاربن ډای اکسایډ ګاز خوشي کوي . د کاربن، اکسجن او کلسیم عناصرو څخه جوړ شوي دي. همدارنګه د اوسپني اکسايدونه Fe2O3 مګنيزیم او عضوي مواد پکي شامل دي چې د رنګ په تنوع کې مهم رول لري.

- "منرالوجيکي ځانګړتیاوي"

د دي ډبري عمده منرال کلسايټ دي. کله ناکله پکي د اراګونيټ او نورو ثانوي منرالونو نښي هم لیدل کيږي. د غه منرالونو د شتون له امله مختلف رنګونه لری.

- "جيمولوجيکي ارزښت"

که څه هم ټراورټين د قیمتي ډبرو په قطار کې نه راځي خو د خپل ځانګړي نقش، طبیعي رنګونو او د پالش د وړتیا له امله د زینتي ډبرو له مهمو ډولونو څخه شميرل کيږي او د ساختمانونو په ډیزاین کې ځانګړي رول لري.

- "ټراورټين منرال دي که ډبره ؟"

که په ډیر دقیق علمي نظر ټراورټين ته وګورو نو يوه ډبره ده نه منرال ځکه چې منرال يو ثابت کيمياوي ترکيب لري لکه کلسایټ. مګر ټراورټین يو ترکيب دي چې د زیاتو منرالونو لکه (کلسايټ او اراګونيټ ) او تر څنګ یي له عضوي موادو، اوبړيو( الجي) له پاتي شونو او نورو ناخالصو موادو څخه جوړه شوی دی. نو ځکه ورته رسوبي ډبره ویل کيږي.

- " د ټراورټين او مرمرو توپیر"
په بازار کې ډیري وخت خلک ټراورټین ته هم يو ډول مرمر وایې، مګر په جيولوجيکي توګه دا دواړه يو له بل سره توپیر لري. ځکه چې ټراورټين يوه رسوبي ‌ډبره ده چې د کلسیم کاربونيټ لرونکي اوبو د ترسب به پایله کې جوړيږي. خو مرمر یوه ميټامورفيک ډبره (منرال) دي چې د لمسټون يا چوني ډبري يا ټراورټين باندي د سخت فشار او تودوخي په پایله کې د میلونونو کلونو وخت په تیریدو کې رامنځ ته کيږي.

- "د ټراورټين د استخراج، پروسس او پالش تخنیکونه"

د استخراج ميتود : د ټراورټين په استخراج کې تر ټولو مهم اصل دادي چې ډبره باید په لویه پیمانه او سالم بلاک په شکل راپري شي نو ځکه دلته د چاودني اجازه نشته ځکه چاودنه معدني مواد ډير بي کاره کوي. د اسخراج لپاره په لاندي ډول عمل کوو.
د الماسي سيم په واسطه پري کول: دا تر ټولو عصري او مکرر ميتود دي. چې لومړي به ډبره کې عمودي او افقي سوري کيږي، بیا د الماس تار ورڅخه تيریږي او د اوبو په مرسته بلاکونه په پوره ظرافت سره پري کيږي.
هايدرولیکي جکونه او کڅوړې: د تار له پري کولو وروسته دا هایدرو لیکي بالښتونه د سوریو په منځ کې پړسول کيږي تر څو لويه ډبره په ارامۍ سره له غره څخه جلا شي.

د پروسس او پالش طریقه: لومړي استخراج شوي بلاکونه فابریکي ته وړل کيږي هلته په مختلفو سایزونو سره پري کيږي. وروسته که اړتيا وي د ځانګړو سیمنټي موادو په واسطه یی سوري ډکول کيږي. او بيا د ډبره پالش کيږي او بازار ته عرضه کيږي.

- "په افغانستان کې د ټراورټين کانونه"

کله چې د افغانستان د ټراورټين نوم اخیستل کيږي نو زړه د وياړ او کله ناکله د يوي ژوري هيلي له امله دریږي. چې د هيواد په لاندي سیمو کې پیداکيږي.

د بامیانو د بند امير او غلغلې ټراورټين : په باميانو کې سپین، ژیړ او په زړه پوري چاکلیټي او کریمي ټراورټين شتون لري. د بند امير د جهيلونو په شاوخوا کې د زرګونو کلونو اوبو ترسب داسي طبیعي منارونه او ديوالونه جوړ کړي دي چې هر لیدونکي عقل ورته حيرانيږي.
د ميدان وردګو او پروان کانونه: په دي سيمو کې هم د لوړ کيفيت لورنکي رنګه ټراورټين شتون لري چې د هيواد د ابادۍ لپاره يو ستر پټ ځواک دي.
د هرات او هيواد سویلي سیمي: دي سیمو کې هم د ټراورټين داسي رګونه شتون لري چې په نړيوال بازار کې تر ټولو لوړ قیمت لرلي شي.
دا چې افغانستان د طبیعي ډبرو له پلوه بډايه هيواد دي، نو د ټراورټين نوري زیرمي د هيواد په ګڼو سیمو کې موندل شوي دي، لکه د کابل، سمنګان، بلخ، ننګرهار او ځينو نورو ولایتونو کې موندل کيږي.

- "د استعمال مهم ځايونه او موارد یې"
ټروارټین ودانیو د مخامخ پوښ، د فرش او ديوالونه په زینت او سینګار، زینو او ساختمانونو د اخلي برخو ډیزان، تاریخي او عصري ودانیو، پارکونو، فوارو او منظره سازۍ کې پکاريږي.
ټراورټين نن ورځ د نړۍ تر ټولو مشهورو ارائشي او ساختماني ډبرو څخه ده. ځکه چې نوموړي ډبره د سورویو له امله کم وزن لري، د هوا د بدلون په وړاندي مقاومت ښایی او د د تودوخي او غږ د لیږد مخه نیسي.

نو!
ټراورټين يواځي يوه ډبره نه ده، دا دطبیعت هغه خاموشه کيسه ده چې د اوبو، وخت او ځکې په ګډه همکارۍ لیکل شوي ده. هره طبقه یی د زرګونو کلونو تاریخ په ځان کې ساتلی او هره رنګه کرښه یی د طبیعت د هنر يوه بیلګه ده.

Abdul Basir Dadman
Afghan Geo-Miner “Basir”

16/05/2026

د اسمان رنګينه ډالۍ د ځمکي په زړه کې «فيروزه»

ـ کيمياوي، منرالوجيکي او فزیکي ځانګړتياوي یې

فيروزه چې کيمياوي فرمول یې CuAl6(PO4)4(OH)8 4H2O دي او د فاسفيټ ګروپ پوري اړوند منرالونو کې راځي. چې پکي اصلي عناصر مس چې د نیلی رنګ سبب کيږي، المونیم، فاسفورس، هایدروکسل او اوبه دی. او ناخالص او فرعي عناصر پکې اوسپنه او زنک دي. چې د اوسپني زیاتوالي پکي شين رنګ زیاتوي. د تشکيل چاپیریال یې ثانوي منرالونه دي چې د مس لرونکو ډبرو او منرالونو د تخریب او کيمياوي تعاملاتو له لاري رامنځ ته کيږي. ورسره يوځاي پیداکيدونکي منرالونه یې د کوارتز،لیمونايټ، مالاکايټ(ملخيټ)، ازورايټ او کلسايټ څخه عبارت دي. په اسماني نيلي، شین نیلي او شين رنګونو پیداکيږي.د سختۍ درجه یې د ماووس جدول سره د مقایسي له مخي د 5 - 6 پوري ده. مومي او نيمه ښیښه یي ځلا لري، د خط اثر یې له سپین څخه تر شين سپین پوري دي، ماتيدنه یې ناهمواره تر کانکويډل، غير شفاف او کرستلي سیستم یې تراي کلینيک دي. چې د جيولوجي او منرالوجي په برخه کې فيرزه يو ثانوي مس لرونکي فاسفيټي منرال کڼل کيږي چې د قيميتي ډبرو په ډله کې مهم اقتصادي ارزښت لري.
ـ د تشکيل منشاء او جوړيدو پروسه یې

فيروزه د ثانوي منرال (Secondary Mineral) له ډلي څخه ده او منشاء یې سوپر جين یا سطحي ته نږدي کيمياوي بدلونونه دي. دغه منرال عموماً په هغه ځايونو کې تشکليږي چې د مسو کانسارونه (تجمع ) موجود وي، اقلیم وچ يا نيمه وچ وي او د سطحي اوبو او اکسیجن اغيزه شتون ولري. د ده په تشکیل کې لومړي مس لرونکي منرالونه لکه چالکوپایرايت ، ملخيټ.. د باران د اوبو، اکسيجن او کيمياوي تعاملاتو له امله تخربیږي، د تخریب له امله د مس، المونيم او فاسفورس ایونونه د اوبو له لاري حرکت کوي، کله چې ورته شرایط برابر شي دا عناصر په درزونو،تشو، متخلخلو ډبرو کې سره يوځاي کيږي او فيروزه رسوب کوي، د وخت په تيریدو سره د ميلونونو کلونو په جريان کې فيروزه د رګونو ډکوونکو موادو (Fillings) يا nodules په بڼه جويږي.
فيروزه عموماً د د اکسیدي زون Oxidation zone شاخص منرال ګڼل کيږي ځکه چې زیاتره د مسو کانسارونو د سطحي برخو کې موندل کيږي. اصلي او طبيعي فيروزه اکثراً نامنطم رنګ، طبيعي رګونه (Matrix) او ځانګړي مومي ځلا لري.

ـ اقتصادي ارزښت

نن ورځ فيروزه د ګاڼو،سنګار او کلکسیون په بازار کې لوړ ارزښټ لري. د ایران مصر ، چين او افغانستا ځيني سیمې د فيروزي د کيفيت له امله شهرت لري. چې اصلي او طبیعي فيزوره کولاي شي د يو معدن اقتصادي ارزښت څو برابره لوړ کړي.

نو!

کله چې يو جيولوجيست د سختو غرونو په منځ کې د فیروزي نیلي رنګ وويني، داسي احساس کوي لکه ځمکي چې خپل پټ رازونه ښکاره کړي وي. دا منرال انسان ته يادونه کوي چې د ځمکي په ژورو تيارو کې هم ښکلا،هنر او اميد پټ دي. د طبیعت هره ډبره د میلیونونو کلونو تاریخ، فشار،بدلون او صبر کيسه له ځان سره لري

- ریفرنسونه

مؤسسه گوهرشناسی آمریکا (GIA) (gia.edu). "Turquoise Quality Factors

Hurlbut, Cornelius S. ; Klein, Cornelis (1985)

Vigier, Emmanuelle; Querré, Guirec; Cassen, Serge, eds. (2019). La parure en callaïs du néolithique européen. Oxford: Archaeopress Publishing Ltd. ISBN 978-1-78969-281-5. Retrieved 13 August 2022
Abdul Basir Dadman
Afghan Geo-Miner “Basir”

12/05/2026

« لیتیم او افغانستان — د راتلونکې طلا»
” لیتیم د نوی نړۍ سپین زر“
لیتیم يو سپک، نادر ځمکني القلی فلزی عنصر دې چې د دورانی جدول په اول ګروپ او دویم پریود کې ځای لری. اتومی لمبر یې ۳ دی کیمیاوی سمبول یېLi دی په سپین او نقره ای رنګو پیداکیږی په کيمیاوی لحاظ ډیر فعاله فلز دی په اسانۍ سره تعامل کوی په ځانکړي ډول د اوبو سره ، لیتیم یو نرم فلز دی چې د چاقو په واسطه پری کیدای شې د خرارت او بریښنا ښه انتقالوونکی دی ، لیتیم یو سپک خو ستراتیژیک فلز دی چې د ننۍ نړۍ د انرژي راتلونکی ورسره تړلی دی. دا فلز د Lithium-ion batteries بنسټ جوړوي هغه بټرۍ چې مبایلونه چلوی، برقي موټرونه فعالوی ، د شنی انرژۍ ذخیره برابروی او د ټکنالوژۍ، برقي موټرو او شنې انرژۍ په انقلاب کې مهم رول لري.
”په ساده ډول : که نفت د تیرو پیړیو ځواک وو، نو لیتیم د راتلونکی پیړيو ځواک دی. “
نړیوال اهميت
ننۍ نړۍ د فوسیلی سون توکو څخه د پاکی انرژۍ په لور روانه ده، او لیتیم د دي بدلون او انقلاب راوستو مرکز دی. همدا وجه ده چې ځيني شننونکي افغانستان ته د” لیتیم سعودی عرب” نوم ورکوی.
لیتیم په افغانستان کې
افغانستان د جیولوجیکي جوړښت له مخې یو غني هېواد دی، په ځانګړي ډول د هیواد پګماتیتي کمربند چې شاه وخوا 900 کیلو متره اوږدوالی او 200 کیلو متره سور لری او د نادره فلزاتو،منرالونو کور بلل کيږي.
په افغانستان کې د لیتیم سرچینی
پګماتیتی ډبری (Granitic Pegmatites ) : د ننګرهار، کونړ، لغمان، نورستان او بدخشان په سیمو کې په پګماتیتی کمریند کې د سپوډمين او لیپوډولیت منرالونه شتون لری چې دا منرالونه د لیتیمو سرچيني دي.
براین زیرمې (Salars / Brines): د هلمند، نیمروز ، هرات او ځینو نورو سیمو کې په وچو او جهیلونو کې نوموړي زیرمی شتون لری.
رسوبي زیرمې (Clay deposits)
لیتیم یوازې یو فلز نه دی، بلکې د افغانستان د راتلونکې سمبول دی. دا د امید، پرمختګ او اقتصادي خپلواکۍ نمایندګي کوي.

نو!
افغانستان د لیتیم له پلوه لوړ ظرفیت لري، خو لا هم په لومړني پړاو کې دی. د علم، مدیریت او ثبات له لارې دا ظرفیت په واقعي شتمنۍ بدل کېدای شي
ریفرنسونه
1. USGS (United States Geological Survey) – Mineral Resources of Afghanistan
2. British Geological Survey (BGS) Reports
3. World Bank – Afghanistan Mining Sector Review
4. National Geographic
عکسونه د Ai پرمټ جوړ شوی دی.
Abdul Basir Dadman

24/04/2026

”د اسمان ټوټه د ځمکې په زړه کې «لاجورد»“
لاجورد (Lapis Lazuli) هغه قیمتي او نیمه قیمتي ډبره ده چې د خپل ژور آبي رنګ، طبیعي ځلا او تاریخي ارزښت له امله د نړۍ له لرغونو او ارزښتناکو ډبرو څخه ګڼل کېږي. دا ډبره په اصل کې یو متحوله ډبره metamorphic rock دی چې د څو منرالونو لکه Lazurite، Calcite، Pyrite او Sodalite څخه جوړه شوې ده، چې Lazurite یې اصلي رنګ ورکونکی فکټور دی.
رنګ یې ژور آبي (Ultramarine Blue)، سختي 5 – 5.5 (Mohs Scale)، جوړښت یې د metamorphic چاپیریال محصول، مهم ترکیب. Lazurite (Na₈-₁₀Al₆Si₆O₂₄S₂-₄)
”د افغانستان لاجورد؛ د تاریخ، کلتور او ویاړ نښه“
افغانستان، په ځانګړې توګه د بدخشان ولایت، د نړۍ تر ټولو پخوانۍ او باکیفیته لاجوردو کور بلل کېږي. د سرِ سنگ کانونه له ۶۰۰۰ کلونو څخه زیات تاریخ لري او د بشر له لومړنیو کانونو څخه شمېرل کېږي. د لرغونو تمدنونو لکه د مصر لرغونی تمدن، Mesopotamia او Indus Valley کې د افغانستان لاجورد کارېدلی دی. حتی د فرعونانو په مقبرو کې د دې ډبرې آثار موندل شوي دي.
”اقتصادي او جیولوجیکي ارزښت“
د افغانستان لاجورد نه یوازې د ښکلا لپاره، بلکې د اقتصادي پلوه هم ډېر ارزښت لري . دا ډبره د هیواد د صادراتو مهمه برخه جوړولی شي او د کانونو سکتور کې د کارموندنې لوی فرصتونه رامنځته کوي.
جیولوجیکي لحاظه، لاجورد د contact metamorphism په نتیجه کې د limestone او igneous intrusion ترمنځ جوړېږي، چې دا د هغې د نادر والي یو مهم دلیل دی.
احساساتي او کلتوري ارزښت
نو!
لاجورد د افغانستان د طبیعي شتمنیو یو ځلیدونکی ستوری دی. که چیرې په سمه توګه استخراج، پروسس او بازارموندنه یې وشي، نو دا کولی شي د افغانستان اقتصاد ته نوې ساه ورکړي او نړۍ ته زموږ د ځمکې ښکلا وروپېژني.

#لاجورد

Abdul Basir Dadman

13/04/2026

"د افغانستان د ځمکي ارغواني ښکلا ( کونزايټ)"

افغانستان يوازي د غرونو، درو او درنو ډبرو وطن نه دي، بلکي د ځمکي لاندي داسې خزانې هم لري چې نړۍ یې د ښکلا او ارزښت له امله پیژني چې يو له دغه ښکلو، زړه راښکوونکو او ارزښت لرونکو خزانو څخه یې کونزایټ دي.
کونزايټ د سپوډمين له ډلي څخه يو نادر او قیمتي منرال دی چې د خپل زړه راښکونکي ګلابی او ارغوانی رنګ له امله د طبیعت يوه خاموشه معجزه ګڼل کيږي. د کونزايت دغه ښکلا د مګنیزیم عنصر د نازک شتون له امله رامنځ ته کيږي. د کونزایټ منراال کيمياوي جوړښت LiAlSi2O6 دي، کرستلي سیستم یې مونوکلینیک دي او په ګلابي، بنفش او ارغواني رنګونو کې پیداکيږي. د کونزایټ ارزښت يواځي په رنګ کې نه دي بلکي علمي جوړښت او اقتصادي اهميت کې هم نغښتی دی. کونزایټ د طبیعت هغه شاهکار دی چې د میلیونونو کلونو په اوږدو کې د فشار او حرارت له لارې جوړ شوی. دا یوازې یومنرال نه دي ، بلکې د ځمکې د صبر او ښکلا ژوندی مثال هم دی.
افغانستان او په ځانګړي ډول د نورستان، بدخشان، کونړ او لغمان غرني سیمې د دي نادره منرال کور دی. په دې سیمو کې د ځکمي د قشر په ژورو برخو کې داسې پګماتیتي ډبري پرتې دي چې د میلونونو کلونو د طبعي فشار او حرارت په پایله کې یې دا کرستالونه زیږولی دی.
نو !
کونزایټ يوازي يو منرال نه دي دا د وخت، فشار او د طبیعت د صبر هغه شاهکار دی چې د ځمکې زړه کې پټ پاتې شوی دی. کونزایټ موږ ته وايي چې دلته ښکلا، علم او ثروت یو ځای ژوند کوي.
Abdul Basir Dadman
Afghan Geo-Miner “Basir”

30/03/2026

ولې پګماتیتونه د ځمکې پټې خزانې بلل کېږي؟
که تاسي د ځمکې تر ټولو لوی او ښکلي کرسټالونه لیدلي وي، ډېر امکان لري چې هغه به د پګماتیتونو (Pegmatites) څخه وي!
پګماتیتونه هغه مګماتیڪي ډبرې دي چې د مګما د ورو ورو سړیدو په وروستیو پړاوونو کې جوړېږي، او همدا حالت ورته فرصت ورکوي چې غیر معمولي لوی کرسټالونه تولید کړي.
خو اصلي کیسه دلته ده!
د مګما په وروستیو مرحلو کې پاتې شوې مايع د نادر عناصرو (Rare Elements) لکه لیتیم (Li)، سیزیم (Cs)، روبیدیم (Rb)، ټنتالم (Ta) او نیوبیم (Nb) څخه بډایه وي. همدا وجه ده چې پګماتیتونه د نړۍ د مهمو فلزاتو یوه ستره سرچینه ګڼل کېږي. نن سبا چې نړۍ د برقي موټرو او ټکنالوژۍ پر لور روانه ده، نو لیتیم چې د بیټریو اساسي عنصر دی، ډېره اړتیا ورته ده او جالبه دا ده چې د لیتیم لویه برخه د همدې پګماتیتونو څخه ترلاسه کېږي.
پګماتیتونه یوازې صنعتي ارزښت نه لري، بلکې د ښکلا نړۍ هم ورسره تړلې ده.
په پګماتیتونو کې دا قیمتي ډبرې موندل کېږي لکه تورمالین (Tourmaline) بیرل (Beryl) — چې زمرد (Emerald) او اکوا مارین (Aquamarine) ترې جوړېږي، سپوډومین (Spodumene) چې د لیتیم مهم منرال ، ټوپاز (Topaz)...
له جیولوجیکي نظره، پګماتیتونه د مګما د تکامل وروستی محصول دی، او د دې مطالعې له لارې ساینسپوهان کولی شي د ځمکې د داخلي پروسو، د منرالونو د تمرکز، او حتی د قیمتي زیرمو د کشف لارې ومومي.
افغانستان د پګماتیتونو له پلوه یو بډایه هېواد دی، په ځانګړي ډول د کونړ، لغمان، ننګرهار او بدخشان سیمې د قیمتي او صنعتي منرالونو لپاره نړیوال اهمیت لري. که دا منابع په علمي او معیاري ډول مدیریت شي، کولی شي د هېواد اقتصاد ته لوی بدلون ورکړي.
نو!
پګماتیتونه یوازې ډبرې نه دي، بلکې د راتلونکي ټکنالوژۍ، انرژۍ او اقتصاد بنسټ جوړوي. دا د طبیعت هغه خزانه ده چې لا هم ډېره برخه یې نه ده کشف شوې!
Afghan Geo-Miner “Basir”
Abdul Basir Dadman

09/03/2026

09/03/2026

ولې په ځینو سیمو کې سره زر (طلا) پیدا کېږي!؟
کوم عوامل د سرو زرو جوړېدو کنټرول کوي!؟
سره زر په ځمکه کې په تصادفي ډول نه جوړېږي. عموماً دا له لاندې شیانو سره تړاو لري:
1.هایدروترمل مایعات (Hydrothermal fluids)
2. د کوارتز رګونه (Quartz veins)
د شییر زونونه او فالټونه (Shear zones and faults)
3. متامورفیک کمربندونه (Metamorphic belts)
په ډېرو حالاتو کې تود او د منرالونو څخه غني مایعات د ډبرو په درزونو او چاودو کې حرکت کوي. کله چې تودوخه او فشار کم شي، منرالونه بلور کېږي (کریسټال جوړوي) — چې په دې کې سره زر هم شامل وي.
• جیولوجیکي پروسه
د ټکتونیکي فعالیت له امله د ځمکې د قشر په ژورو برخو کې تودوخه رامنځته کېږي. تاوده هایدروترمل مایعات د شاوخوا ډبرو څخه فلزات حل کوي. دا مایعات د درزونو او فالټونو له لارې حرکت کوي. کله چې شرایط بدل شي (یخوالی یا د فشار کمېدل)، سره زر رسوب کوي. سره زر د کوارتز په رګونو کې متمرکز کېږي. دا حالت عموماً د اوروجینیک سرو زرو سیستمونو (Greenstone belt gold systems) کې لیدل کېږي.
عمران فضلي
Abdul Basir Dadman
Afghan Geo-Miner “Basir”

27/01/2026

لیکنه اوږده خو جیولوجیستان ورونه دی ختماً ولولی❗
"پلاجيوکلاز فلدسپار"
پلاجیوکلاز فلدسپار د ځمکي په قشر کې تر ټولو ډیر موندل کيدوونکو او مهمو منرالونو له ډلي څخه يو دي. پلاجيوکلاز فلد سپار د فلدسپار ګروپ منرالونو پوري اړوند دي. فلد سپار ګروپ د منرالونو هغه ګروپ دي چې د ځمکي د قشر د ډبرو د ۵۰٪ څخه زیاته برخه جوړوي. پلاجیوکلاز په مګماتیکي پتروګرافي او مګماتيکي ډبرو کې مرکزي او اساسي رول لری، ځکه چې تقریباً په ټولو مګماتیکي ډبرو کې که سطحي وي او که عمقی نوموړي منرال پکې موندل کيږي. د نوموړي منرال فزیکي، کيمياوي او کرستلي ځانګړتیاوي د مګما د جریانونو، د ډبرو پیدایښت پروسه (Petrogenesis) او ټکټونيکي ساحاتو د درک او پیژندلو لپاره يوه مهمه وسیله بلل کيږي.
پلاجيوکلاز يو واحد منرال نه دي، د سوډیم او کلسيم فلدسپاتونو تر منځ لړۍ ده چې يو یې البايټ « چې د سوډيم څخه غني فلدسپار دي NaAlSi3O8» او بل یې انور ټايټ « چې د کلسیم څخه بډای دي – CaAl2Si2O8» دي. د سوډيم او کلسیم ترمنځ نسبت د پلاجيوکلاز ترکيب ټاکي او په دي لړۍ کې یې موقیعت مشخصوي.
- د پلاجیوکلاز فلدسپار منرالوجیکي ځانګړتیاوي
نوموړي منرال په تری کلینیک کرستلي سیسټم کې کرستل کيږي، کرستالونه یې معمولاً د تختي په شکل او اوږده وي. چې د پولیرایز ميکروسکوپ لاندي د نريو کرښو په بڼه ښکاري. د موهس سختي یې د ۶- ۶.۵ پوري ده،رنګ یې د سپین څخه تر خړ پوري وي خو په نرۍ مقطع کې (Thin Section) کې بي رنګه ښکاري.
د پلاجيوکلار ګروپ شپږ ډوله منرالونه لري چې د البایټ – انورټایټ د نبست پر بنسټ ټاکل کيږي چې عبارت دي له: البايت ( Ab 100-90)، اولیګوکلاز(Ab 90-70)، اندیسین (Ab 70- 50)، لابرادورایټ(Ab 50 – 30)، بایتاونایت (Ab 30- 10)، انورټایټ (Ab 10 – 0). هر ډول یې په ځانګړو مګماتیکي ډبرو کې موندل کيږي چې د ډبري د جوړيدو شرایط څرګندوي.
د پلاجيوکلاز شتون په مګماتيکي ډبرو کې
پلاجيو کلاز په سطحي او عمقي دواړو مګماتیکي ډبرو کې شتون لري او پکي موندل کيږي چې عبارت له:
په ګرانيټ، ديورايټ او رايولايټ کې د سوډیم څخه بډایه پلاجيوکلاز( البایټ – اندیسین)، په ګبرو، بزالټ او انديزيت کې د کلسيم څخه بډای پلاجيوکلاز ( لابرادوریت- بایتاونایټ ) موجودي دي، انورټایټ یې نادر دي خو په ځينو بزالټونو، انورټوسايټونو او سپوږمۍ ډبرو په جوړښت کې مهم رول لوبوي.
د پتروګرافیکي میکروسکوپ لاندي په نرۍ مقطع کې پلاجيوکلاز د خپل دوه ګوني توب، زونیشن او د خاموشۍ زاویې په واسطه په اسانۍ سره پیژندل کيږي.
- جيولوجيکي اهمیت
پلاجيوکلاز د مګماتیکي پتروګرافۍ او مګماتیکي ډبرو يو مهم ساخص« انډکس» منرال دي چې ترکیب يې د مګما کيمياوي ترکيب څرګندوي چې نوموړي ډبره تری تبلور شوي ده.
د پلاجيوکلاز له مطالعي سره جيولوجیستان کولي شي لاندي معلومات ترلاسه کړي.
د مګما تودوخه او فشار، د مګما تفریقي تاریخ، تيکتونیکي چاپیریال ( قاري درزونه، فروراندی زونونه، اقیانوسي څنډی..)
د بوین تعامل لړۍ کې پلاجيوکلاز مرکزي ځای لري د کلسيم څخه بډایه پلاجيوکلاز په لوړه تودوخه کې او د سوډيم څخه بډایه پلاجيوکلاز په ټیټه تودوخه کې متبلور کيږي.
پلاجيوکلاز اکثره وخت زون داره جوړښت لري چې د کرستل منځ د کلسیم څخه غني او څنډي یې د سوډیم څخه غني وي.
پلاجيوکلاز عملي استعمال
صنعت ( سرامیک،ښیښه جوړونه، رنګونو جوړونه.. ) ، ساحتماني چاري( فلدسپار لرونکي ډبريد سرکونو او ودانیو لپاره) قیمتي ډبري ( لابرادوریت رنګین ځلا ل امله او مونسټون په کاڼو کې) کارول کيږي.
Afghan Geo-Miner “Basir”
Abdul Basir Dadman