19/02/2026
د کانکریټو ریولوژي Rheology of Concrete
د کانکریټو د ریولوژي د تازه کانکریټو د یوشمیر خواصو لکه تغیر شکل ،د مخلوط کیدو خاصیت او د مخلوط د ځای په ځای کیدو په اړه مالومات ورکوي.ریولوژي اصطلاح معمولا د هغه مایعاتو لپاره کاریږي د چا خواص چې په طبیعي ډول پیچلي وي.ریولوژي کیدای شي داسې تعریف شي چې د موادو د تغیر شکل او بهیدو (flow) د ساینس مطالعه ریولوژي بلل کیږي .د کانکریټو په مطالعه کې د ریولوژي نظریه ددې لپاره کاریږي چې د سختو کانکریټو تغیر شکل ،د سیمنټي خمیرې او دوغې چلند ،ددې سمبالول او په تازه حالت کې د مخلوط کانکریټو ځای په ځای کول د تحلیل او څیړنې څیړنې لاندې ونیسي .نو ویلی شو ریولوژي هم په سختو کانکریټو او هم په تازه کانکریټو پلي کیږي .
د تازه کانکریټو ریولوژي . Rheology of Fresh Concrete
کله چې دتازه کانکریټو په اړه خبره وي ،د ثبات (stability)،حرکت(mobility) او تخته کولووړتیا (compact ability)فکتورونه باید په پام کې ونیول شي .دا هغه اصلي فکتورونه دي چې له مخې یې د کانکریټي مخلوط مناسب والی (suitability)اندازه کیږي .د ثبات ،حرکت او تخته کولو وړتیا فکتورونه د هغو قوو یا تشنجاتو له مخې پیژندل کیږي چې له کانکریټو مخلوط سره سراوکار لري .دا قوې په کانکریټو کې د میخانیکي تشنجاتو د انتقال له امله منځ ته راځي .
د کانکریټو ریولوژي په لاندې ډول ښودل کیږي .
1. انحراف زیات شي او په سیخانو کې تشنجات زیات شي .
2. له کانکریټو څخه سیخانو ته د قوو تدریجي انتقال.
3. په مخکې متشنج شوو کانکریټو کې د مخکې تشنجاتو یو اندازه ضایع کیدل .
لومړی .د تازه کانکریټو په ریولوژۍ کې د ثبات فکتور . Stability Parameter in Fresh Concrete Rheology
کانکریټي مخلوط هغه وخت ثبات خاصیت لري کله چې په مخلوط کې د ډکوونکې موادو ذرات متجانس(homogeneous) خپوروالی(dispersion) ولري او په ټولو برخو یوشان خواص ولري . دا خاصیت باید د لیږد ،ځای په ځای کولو او تخته کولو پرمهال له ځانه وښایي .دکانکریټي مخلوط ثبات خاصیت د دوه فکتورونو له مخې اندازه کیږي .
1. د موادوجلا کیدل Segregation
2. اوبه بهیدل Bleeding
د موادو جلا کیدل د مخلوط د ډکوونکو موادو د سره نښتواو کیناستوپیښه (phenomenon)ده چې د کمزوري کانکریټي مخلوط له امله په متجانس خپریدو کې منځ ته راځي .کمزوري کانکریټ یو بې ثباته(unstable) مخلوط پیژندل کیږي. په مخلوط کې د جلا کیدو پروړاندې مقاومت زیاتیدل د ذراتو ترمنځ په سلیښت کیدو پورې اړه لري .د موادو جلا کیدل یواځې په لوند حالت ثبات پورې محدود نه دی .دا کیدای شي په وچ مخلوط کې هم منځ ته راشي .اوس لوند مخلوط (wet mix) کې،د موادوجلا کیدل هغه وخت منځ ته راځي کله چې په مخلوط کې داوبو مقدارداسې ترتیب شي چې ونشي کولی په لیږد ،ځاي په ځای کولو او تخته کولو کې د سیمنټو خمیره په سم او ویشلي ډول ډکوونکي مواد ونیسي.
د اوبو او سیمنټو ټیټ نسبت له امله رژیدونکی مخلوط جوړیږي چې په پایله کې د موادو وچ جلاکیدل منځ ته راځي .معمولا دا جلا کیدل د سمبالولو په وخت را ښکاره کیږي .وچ جلاکیدل په کراره د تخته کیدوپه وخت کې سمبالیږي او خپل بیرته خپل ځای ته راځي .د تخته کیدو پرمهال له ویبراتور کارولو سره ،کانکریټ مایع والی او سلیښت کیدل او همدارنګه د د عرضي قوې پروړاندې مقاومت ترلاسه کوي .کله چې مخلوط لا هم بي ثباته حالت کې وي د اوبو پریښودو(water release) پیښه د اوبو بهیدل بلل کیږی .د اوبو بهیدل باید کنترول کې وساتل شي او د پیښیدو چانس یې کم شي .
دویم . د کانکریټو په ریولوژۍ کې د حرکت فکتور Mobility Parameter in Rheology of Concrete
د کانکریټي مایع مخلوط د بهیدو وړتیا د هغې حرکت بلل کیږي .دا حرکت د میخانیکي تشنجاتو د عمل په نتیجه کې چې دمومنټ لیږد هم بلل کیږي منځ ته راځي .څو فکتورونه چې د کانکریټو بهیدل محدودوي په لاندې ډول دي .
1. د نښتو یا اتصال قوې Cohesive forces
2. د اصطکاک قوې Frictional forces
3. د سلیښت کیدوقوې Viscous forces
د ډکونکو موادو او نورو موادو ترمنځ د نښتو یا اتصال قوې د موادو ترمنځ نښتل زیاتوي کوم چې په خپل وار د مخلوط د بهیدو ظرفیت محدودوي .نښتل هغه فکتور دی چې د کانکریټي مخلوط کششي مقاومت زیاتوي .لکه وړاندې مو چې وویل د پارامتر په کانکریټو د موادو جلاکیدو مخنیوی کوي .د بهیدو پروړاندې مقاومت سلیښت ناکه کیدل (viscosity)بلل کیږي .ددې پارامتر له مخې به دکانکریټي مخلوط حرکت اندازه شي .همدارنګه دا پارامتر د کانکریټي مخلوط هغه وړتیا راښایی چې کانکریټ په قالب څنګه ځای پرځاي شي.
د مخلوطولو خاصیت په ټیټ تشنجاتو کې به هیڅ وخت بهیدل نه وي لکه جامد مواد .دا په مانا چې هغه به لوړ سلیښت ناک والی ولري .د تشنجاتو په زیاتیدو سره به دهغه مقاومت کم شي کوم به چې میټریک سره ونښلوي .دا کموالی به کافي نه وي چې د بهیدو پروړاندې مقاومت وکړي .نو د مایع دننه کې د سلیښت کیدو قوې کموي او په دې توګه جامد خاصیت به مایع حالت ته واوړي .
په مخلوط کې داخلې اصطکاک قوې (frictional force internally)هغه وخت منځ ته راځي چې کله له خپل ځایه بې ځایه شي .دا حالت ډکوونکي مواد اړ کوي چې واوړي او دوران (rotate)وکړي.هغه مهم فکتورونه چې مرسته کوي کانکریټي مخلوط د تغیر شکل پروړاندې مقاومت وکړي په لاندې ډول دي .
1. په کانکریټي مخلوط کې د کارول شوو ډکوونکو موادو شکل او جوړښت .
2. په کانکریټي مخلوط کې د اوبواو سیمنټو نسبت او د سیمنټو ډول .
یو بل فکتور چې د کانکریټي مخلوط حرکت ورپورې اړه لري داصطکاک زاویه ده .د درې محوره فشاري ټیسټ ددې لپاره ترسره کیږي چې د کانکریټي مخلوط حرکت پیداکړي .د Vee-Bee ټیسټ ددې لپاره اجرا کیږي چې په ساحه کې اړونده کانکریټي مخلوط حرکت پرې مالوم شي .
درییم .د کانکریټو په ریولوژۍ کې د تخته کیدو وړتیا پارامتر Compact ability Parameter in Rheology of Concrete
هغه اسانتیا په کوم سره چې کانکریټ تخته کیږي د تخته کیدو د وړتیا فکتور په واسطه ښودل کیږي .د تخته کیدو په پروسو کې په کانکریټي مخلوط کې د شته هوا پوکاڼیو له منځه وړل (expulsion of air bubbles)او د ډکوونکو موادو بیرته ځای پرځای کول شاملیږي .باید هڅه وشي د موادو د جلا کیدو مخه ونیول شي .د تخته کولو وړتیا د تخته کولو د فکتور د ټیسټ په واسطه اندازه کیږي.دا میتود یوشمیر محدودیتونه لري .کله چې مخلوط ټیټه یا ډیر لوړه کاري وړتیا ولري ددې میتود کارولو په نتیجو کې یو شمیر متغیروالي له ځانه ښایي.
دتخته کولو سمه اندازه کونه په دوه پړواونو کې سرته رسیږي .په لومړی پړاو کې په نه تخته شوي حالت کې د مخلوط غلظت اندازه کیږي .په دې وخت کې کانکریټي مخلوط په Hopper کې پرته له کوم تخته کولو کې ځای په ځای کیږي.دویم پړاو کې د مخلوط تخته شوی حالت اندازه کیږي .دلته مخلوط په درې طبقو کې ځای په ځای کیږي هره طبقه 25mm قطر لرونکې داخلي ویبراتور په واسطه تخته کیږي . د تخته کیدو له سټندرډ فکتور ټیسټ سره دپورته دوه قیمتونو پرتله کول به له نه تخته شوي حالت څخه تخته شوي حالت ته انتقالي حالت راوښایي .په دې سره په کانکریټو کې شته خلا او تشه(void) اندازه شي .د خلا مقدار به مرسته وکړي څو د کاري وړتیا ، اوبو نفوذ(permeability) او کانکریټو مقاومت شاخص راڅرګند شي .
انجنير صاحب محمد فريد عاطف