25/10/2018
Skënder Koja ( 9.10.1929 25.10.2018)
Në kujtim të fizikanit dhe intelektualit të shquar
Prof. Skënder Anastas Koja, drejtor i Institut të Fizikës Bërthamore dhe shef i Katedrës së Fizikës së Përgjithshme të Fakultetit të Shkencave të Natyrës, Universiteti i Tiranës, lindi në Tiranë më 9 Tetor 1929, në një familje qytetare tiranase me tradita patriotike e arsimdashëse.
Gjyshi tij Pavllo Koja, ishte ndër financuesit e shkollës së parë shqipe në Tiranë, ndërsa familja e nënës së tij, familja Nosi nga Elbasani, ishte një ndër familjet e shquara patriote elbasanase, e cila kontribuoi në shpalljen e pavarësisë së Shqipërisë. Traditat e edukuara që në fëmijëri nga familja e tij, e shoqëruan Skënderin gjatë gjithë jetës dhe veprimtarisë së tij intelektuale e shoqërore.
Skender Koja mbaroi gjimnazin e Tiranës në vitin 1949, vit në të cilin u dërgua për studime në Poloni, në Universitetin Politeknik të Varshavës. Pasi mbaroi studimet dhe u diplomua në degën e fizikës, më 1953, u kthye në Shqipëri dhe u emërua pedagog i fizikës në Institutin e Lartë Pedagogjik.
Në 1957, me themelimin e Universitetit të Tiranës u emërua pedagog i fizikës në Fakultetin e Shkencave të Natyrës duke u bërë një ndër pedagogët e parë që në themelimin e Universitetit të Tiranës.
Në 1959-61 u dërgua në Universitetin e Moskës për të kryer studimet e aspiranturës (pasuniversitare) në fushën e fizikës së aplikuar. Tema e studimit ishte Projektimi i një burimi jonik për studimin e dispersionit katodik në kristale, studim i cili i zgjeroi mjaft njohuritë duke e bërë një studiues të kompletuar në fushën e fizikës.
Në vitin 1963 iu akordua titulli docent dhe më 1965 u emërua shef i Katedrës së fizikes së përgjithshme të Fakultetit të Shkencave të Natyrës në Universitetin e Tiranës. Në fakultet të gjithë kolegët e tij e kujtojnë si një pedagog të devotshëm, mjaft të aftë nga ana profesionale dhe të talentuar. Ai ishte mjaft i zoti në aspektin metodik në mësimdhënien e fizikës dhe i pari pedagog që me komentet dhe interpretimet e tij fizike, i bëri formulat që të flasin me fjalë. Gjithashtu, mundësoi krijimin e një klimë shumë të mirë pune dhe mirëkuptimi si me studentët ashtu dhe me anëtarët e katedrës, duke inkurajuar kualifikimin e tyre nëpërmjet seminareve dhe punës kërkimore shkencore.
Në fillimet e viteve 60 u iniciua ideja për krijimin e një qendre kërkimore zbatuese në fushën e fizikës atomike dhe bërthamore. Kontributi i Skënder Kojës, bashkë me kontributin e bashkëpunëtorëve të tij Prof. Petrit Skënde dhe Prof. Flamur Zela, në këtë drejtim ishte shumë i rëndësishëm.
Pas një specializimi më 1969, në fushën e zbatimit të teknikave bërthamore në Institutin e Fizikës Atomike të Bukureshtit, ai u angazhua në ngritjen e Laboratorit të Rrezatimeve Bërthamore. Në 1970, me ngritjen e këtij Laboratori në nivel instituti dhe kalimit të tij në varësi të Universitetit të Tiranës dhe më pas të Akademisë së Shkencave, ai mbajti detyrën e drejtorit të Institutit të Fizikës Bërthamore dhe të shefit të Katedrës së fizikës së përgjithshme në Fakultetin e Shkencave të Natyrës.
Si drejtor i Institutit ai kontribuoi me devotshmëri dhe profesionalizëm në ngritjen e një qendre kërkimore aplikative me strukturë dhe objektiva bashkëkohore nëpërmjet përzgjedhjes së teknikave matëse dhe analitike duke i vënë theks të veçantë kualifikimit sa më të plotë të punonjësve të tij. Në sajë të një pune kolektive, Instituti u transformua në një qendër ekselence me reputacion të lartë në komunitetin shkencor të asaj kohe. Ai e drejtoi Institutin me aftësi duke vënë në shërbim të tij të gjithë kapacitetin intelektual dhe shoqëror.
Në 1979 kreu një specializim në fushën e reaktorëve eksperimentalë në Romë, Itali. Mbi këtë bazë filloi projekti i mbështetur nga UNDP dhe IAEA (Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike) për ngritjen e një reaktori bërthamor kërkimor në Shqipëri. Pas përfundimit të detyrës si drejtor i Institutit (1986), ai vazhdoi të punojë po me aq entuziazëm si shef i Sektorit të elektronikës bërthamore.
Duke i dhënë rendësi mësimdhënies dhe kërkimit shkencor, Skënder Koja ka botuar disa libra, ku ndër të tjera është Teoria Speciale e Relativitetit (1970) dhe Disa Metoda Matematike në Fizikë (1980).
Pas daljes në pension më 1989, ai përsëri vazhdoi të jetë aktiv në fushën e mësimdhënies në Fakultetin e Shkencave të Natyrës.
Ka përfaqësuar Shqipërinë në shumë konferenca ndërkombëtare të zbatimeve të energjisë bërthamore dhe është dekoruar dy herë me Urdhrin Naim Frashëri” të klasit të parë dhe të dytë dhe i është akorduar titulli Punonjës i Shquar i Shkencës dhe Teknikës.
Duke mos qenë indiferent ndaj zhvillimeve demokratike në vend, ai vazhdoi të kontribuojë me njohuritë dhe idetë e tij në zhvillimin e arsimit dhe shkencës.
Skender Koja, pas një sëmundje të rëndë, u shua mëngjesin e datës 25 tetor 2018.
Të gjithë kolegët, dashamirësit, miqtë dhe familjarët e tij do ta kujtojnë Skënder Kojën si një intelektual të shquar, një njeri me kulturë që e deshi artin, muzikën, shkencën dhe veçanërisht fizikën.
