03/11/2023
QANUN
2
DOSTLARA HƏDSİZ
ETİBAR ETMƏ, DÜŞMƏNLƏRDƏN
YARARLANMAĞI ÖYRƏN
QANUN BELƏ İFADƏ OLUNUR
Dostlarınızla münasibətlərdə sayıq olun – onlar paxıllığa asan uyduqları üçün daha tez xəyanət edər. Üstəlik də, onlar tez şıltaqlaşır və tirana çevrilirlər. Lakin keçmiş düşməni xidmətinizə çağırın və o, dostdan çox loyal olacaq, çünki onun sübuta yetirməli olduğu nəyi isə var. Həqiqətən də, siz düşmənlərdən çox, dostlardan ehtiyat etməlisiniz. Əgər düşməniniz yoxdursa, onların olmasının üsullarını tapın.
HAKİMİYYƏTİN AÇARI
Zərurət yaranan vaxt dostların köməyindən istifadə etməyə çalışmaq – təbiidir. Dünya – sərt yerdir və tez-tez olur ki, dostlarınız bu sərtliyi yumşaldır. Bundan başqa, siz onları tanıyırsınız. Əgər dost yanındadırsa, yada nəyə görə bel bağlayasan? Ancaq bəla ondadır ki, siz çox vaxt dostlarınızı güman etdiyinizdən p*s tanıyırsınız. Dostlar çox vaxt, sadəcə, aranızın dəyməməsi üçün sizinlə razılaşırlar. Onlar xoşagəlməz cizgilərini cidd-cəhdlə ört-basdır edib gizlədir, bir-birinin zarafatına bərkdən gülüşürlər. Saflıq dostluğun möhkəmlənməsinə nadir hallarda kömək etdiyinə görə, dostunuzun əsl hisslərini eləcə, bilməyə də bilərsiniz. Dostlar şeirləriniz onların xoşuna gəldiyini deyəcək, sizin musiqinizə valeh olacaq, geyim zövqünüzə yaxşı mənada paxıllıq edəcəklər – onların heyranlığı, ola bilsin, səmimidir, ancaq çox vaxt heç də belə olmur. Əgər dostunuzu işə götürməyi qərara alırsınızsa, onun (kişi və ya qadın) indiyə qədər gizlətdiyi keyfiyyətlərini siz tədricən kəşf etməli olacaqsınız. Nə qədər qəribə olmasa da, onu işə götürəndə sizin mərhəmətli hərəkətiniz tarazlığı büsbütün pozur. Qazandıqları uğurlara layiq olduqlarını düşünmək insanlara xoşdur. Gerçəklik məyusluq və acılıq gətirə bilər: demə, üzərinizə düşən seçim dostluq xətrinə edilmişdir, yəni qazanılmış deyil. Çat getdikcə daha nəzərəçarpan olur: ifadələrdə azacıq çox açıqlıq, bəzən inciklik və paxıllıq qığılcımları – və siz heç gözünüzü qırpmağa macal tapmayacaqsınız, dostluğun sonu çatacaq. Dostluğu sönməyə qoymamaq üçün nə qədər çox ənam verəcək və xoş məram göstərəcəksinizsə, minnətdarlıq bir o qədər az olacaq. Dostları işə dəvət etməkdə çətinlik ondan ibarətdir ki, bu sizin hakimiyyətinizi labüd məhdudlaşdırır. Dost – çox nadir hallarda sizə hamıdan yaxşı kömək edə biləcək adamdır: əvvəl-axır, bilik və kompetentlik dostluq hisslərindən qat-qat vacibdir. Vəzifə ilə bağlı situasiyaların hamısı insanlar arasında müəyyən məsafə saxlanmasını tələb edir. Siz işləməyə cəhd edirsiniz, dostluq etməyə yox; dostcanlılıq (əsl və ya saxta) bu fakta yalnız kölgə salır. Hakimiyyət yolunda açar, deməli, – maraqlarınızın istənilən şərtlər daxilində irəliləməsinə kimin ən əlverişli şəkildə kömək edə biləcəyi məsələsində mühakimə yürütmək qabiliyyətidir. Digər tərəfdən, bədxahlarınız – mənimsənilməyən qızıl yatağıdır və siə ondan istifadə etməyi öyrənməlisiniz. Napoleonun xarici işlər naziri, Şarl Moris Taleyran 1807-ci ildə hökmdarının Fransanı süquta apardığı qənaətinə gələndə, vaxt isə onun əleyhinə işləyəndə, o, imperatora qarşı sui-qəsdin nə qədər təhlükəli olduğunu da tam anlayırdı; ona tərəfdaş, məsləkdaş lazım idi – belə bir işdə dostlarından kimə etibar edə bilərdi? Seçimi Jozef Fuşenin, məxfi polisin başçısının, ən çox nifrət etdiyi düşməninin, hətta Taleyranın qətlini təşkil etməyə çalışmış adamın üzərinə düşdü. Taleyran, Fuşe ilə aralarındakı keçmiş düşmənçiliyin emosional barışıq üçün zəmin yarada biləcəyini başa düşdü. Seçimində səhv etmədiyini Taleyrana sübuta etmək üçün Fuşenin işləyəcəyini, etdiyinin müqabilində ondan heç nə gözləməyəcəyini Taleyran əvvəlcədən görürdü; nəyi isə sübuta
yetirmək istəyən adam sizin üçün dağı dağ üstünə qoyar. Nəhayət, o, Fuşe ilə münasibətlərin qarşılıqlı maraqlar üzərində əsaslanacağını və bu münasibətləri şəxsi hisslərin bulandırmayacağını bilirdi. Sui-qəsdçilər Napoleonu taxtdan salmağa müvəffəq olmasalar da, bu qədər qüvvətli və qəfil tərəfdaşların ittifaqı mövcud şəraitdə ən mühüm olan nəticəyə gətirdi: imperatora müxalifət yavaş-yavaş genişlənməyə başladı.
Taleyran və Fuşe məhsuldar işçi ittifaqı yaratdılar. İstənilən hər bir imkandan istifadə edib, düşmənlə sülh bağlayın və onu yanınızda xidmətə cəlb etməyin üsulunu tapın.
Bədxahınızın meydana çıxmasının sizi yolunuzdan azdırmasına heç
bir halda imkan verməyin – bir-iki aşkar opponentinizin olması,
düşmənləriniz varmı və onlar kimdir suallarına cavab axtarışında
itib-batmaqdan qat-qat yaxşıdır. Hakimiyyət adamı konfliktləri
alqışlayır – mətin döyüşçü, ağır vaxtda özünə bel bağlamaq
mümkün olan adam reputasiyasını möhkəmlətmək üçün.
Obraz: Naşükür çənələr. Barmağı şirin ağzına salmağın nə ilə
qurtaracağını bilərək, siz bunu etməməyə çalışacaqsınız. Dostdan
badalaq gözləmirsən, ancaq onu yanınıza xidmətə götürərsinizsə,
naşükür dost sizi içalat qarışıq həzm-rabedən keçirəcək.
Nüfuzlu rəy: “Düşməndən şəxsi faydanız üçün necə istifadə
etmək lazım olduğunu bilin. Sizi yaralaya biləcək qılıncın
tiyəsindən yox, dəstəyindən yapışmağı öyrənmək lazımdır – bu,
özünüzü müdafiə etməyə imkan verəcək. Müdrik öz
düşmənlərindən daha çox fayda alar, nəinki axmaq öz
dostlarından”.
Baltazar Qrasiani (1601-1658)
“İnsanlar şərin haqqını ödəməyə daha çox hazırdırlar, nəinki
minnətdarlığın, axı minnətdarlıq – yük, qisas isə – həzzdir”.
Tasit, təqribən 58-ci – təqribən 117-ci illər
DÜŞMƏNLƏRİMİZDƏN
FAYDA HAQQINDA
Necə olmuşdusa, bir dəfə şah Gieron düşmənlərindən biri ilə
söhbət edirdi, həmsöhbət şahın üfunətli nəfəsinə işarə etdi.
Bundan sonra mərhəmətli şah, bir qədər narahat halda, evə
qayıdır və arvadına irad tutur: “Necə ola bilərdi ki, sən bunu mənə
heç vaxt deməmisən?” Sadə, ismətli və qəbahətsiz şah arvadı
dedi: “Cənabım, mən elə bilirdim kişilərin hamısının nəfəsi bu
cürdür”. Beləliklə, aydındır ki, aşkar, birmənalı və nəzərəçarpan və
yaxud, başqa sözlə, hamıya bəlli çatışmazlıqlarımızı biz daha tez
düşmənlərimizdən öyrənə bilərik, nəinki dostlardan, ya da
yaxınlardan.
Plutarx, təqribən 45-ci – 127-ci illər
