09/10/2025
İsveç Kral Elmlər Akademiyası 2025-ci il Kimya üzrə Nobel Mükafatının Susumu Kitagawa, Richard Robson və Omar M. Yaghi-yə verilməsi barədə qərar qəbul edib. Onlar bu mükafata “metal-üzvi çərçivələrin (MOF-ların) inkişafına verdikləri qabaqcıl töhfələrə görə” layiq görülüblər.
Bu üç alim kimya elmini yeni bir səviyyəyə daşıyan, molekulyar miqyasda məsaməli materiallar - geniş boşluqları olan kristal strukturlar yaratmağa nail olublar. Bu da, MOF-ların içərisində qazlar və digər maddələr sərbəst hərəkət etməsini mümkün edir. Onların yaratdığı bu metal-üzvi çərçivələr müasir elmdə çoxsaylı tətbiq sahələrinə malikdir: onlar səhrada havadan suyun toplanması, atmosferdən karbon dioksidin, həmçinin, zəhərli qazların tutulması, eləcə də seçici katalitik reaksiyaların aparılması kimi bir çox mühüm proseslərdə istifadə oluna bilər.
Kitagawa, Robson və Yaghi-nin araşdırmaları nəticəsində “molekulyar memarlıq” adlandırılan tamamilə yeni bir istiqamət formalaşıb. Əlavə olaraq, bu kəşf sayəsində MOF-lar enerji daşıyıcılarının saxlanması, ətraf mühitin təmizlənməsi, dərmanların daşıyıcı sistemləri və yaşıl kimya prosesləri kimi bir çox strateji istiqamətlərdə əsas texnoloji platformaya çevrilməkdədir.