09/09/2026
🟥 1960-იან წლებამდე ცათამბჯენების მშენებლობა ტრადიციულ ფოლადის ჩარჩოს ეფუძნებოდა. სიმაღლის ზრდასთან ერთად, დატვირთვების დასაძლევად საჭირო მასალის ხარჯი მკვეთრად იზრდებოდა, რაც 40 სართულს ზემოთ მშენებლობას ეკონომიკურად არარეალურს ხდიდა.
SOM-ის (Skidmore, Owings & Merrill) პარტნიორმა და სტრუქტურულმა ინჟინერმა, ფაზლურ რახმან ხანმა, მაღალი ნაგებობების მექანიკა ფუნდამენტურად შეცვალა. მან დაამტკიცა, რომ შენობა უნდა მუშაობდეს არა როგორც ცალკეული სვეტებისა და კოჭების ერთობლიობა, არამედ როგორც მიწაში ჩამაგრებული ერთიანი სივრცითი მილი (Tube System). ამ მიდგომამ გვერდითი დატვირთვები გარე პერიმეტრს გადააკისრა და მასალის ხარჯი მკვეთრად შეამცირა.
ხანი გახდა ცათამბჯენების მშენებლობაში რევოლუციური მიგნებების ავტორი - მის მიერ შემუშავებულ კონსტრუქციულ პრინციპებს დაეფუძნა ყველა შემდგომი სისტემა, რომლითაც თანამედროვე ცათამბჯენები იგება.
📐 ხანმა თითოეული პროექტისთვის სტრუქტურის ინდივიდუალური, ოპტიმიზებული ვარიაცია შექმნა:
Plaza on DeWitt - გარე პერიმეტრზე მჭიდროდ განლაგებული სვეტები ერთიან მზიდ მილად მუშაობს და გვერდით დატვირთვებს ითვისებს.
John Hancock Center - გარე ფასადზე ინტეგრირებული დიაგონალური კავშირები (Trussed Tube) შენობის გვერდით გადაადგილებას (Sway) მინიმუმამდე დაჰყავს და გვერდით სიხისტეს უზრუნველყოფს.
Willis Tower - ცხრა დამოუკიდებელი მილოვანი სტრუქტურის გაერთიანება (Bundled Tube) შენობას სიმაღლეში ეტაპობრივად შევიწროების საშუალებას აძლევს, რაც ეფექტურად ზღუდავს გვერდით გადახრას.
One Shell Plaza & Petronas Towers - შიდა რკინაბეტონის სიხისტის ბირთვისა (Core) და გარე მზიდი პერიმეტრის კომბინაცია (Tube-in-Tube). ხანის მიერ შექმნილი ამ მეთოდოლოგიით მოგვიანებით Petronas Towers-იც აშენდა, რომლის შიდა ბირთვი და გარე ჩარჩო ერთობლივად აღიქვამს ვერტიკალურ, სეისმურ და ქარის დინამიკურ დატვირთვებს.
Brunswick Building - პირველი პროექტი, რომელშიც გამოყენებული იყო სიხისტის კედლებისა (Shear Wall) და გარე ჩარჩოს ურთიერთქმედების სისტემა, რაც კონსტრუქციის მაღალ გვერდით სიხისტესა და მდგრადობას უზრუნველყოფს.