30/06/2026
Ενέργεια, το Ανθρωπόκαινο και η Σύμβαση ENMOD
Εδώ και χρόνια το τμήμα Έρευνας της EVOTROPIA μελετά τις προεκτάσεις της διεθνούς Σύμβασης ως μιας από τις σημαντικότερες και σχεδόν άγνωστες διεθνείς συμφωνίες για την Απαγόρευση της Χρήσης του Φυσικού Περιβάλλοντος για Στρατιωτικούς κι Άλλους Εχθρικούς Σκοπούς που υπογράφηκε στις 10 Δεκεμβρίου 1976 (Convention on the prohibition of military or any other hostile use of environmental modification techniques), εισερχόμενη σε ισχύ στις 5 Οκτωβρίου 1978 (βλ. 1ο σχόλιο).
Η Σύμβαση απαρτίζεται από μόλις 10 Άρθρα κι ένα Παράρτημα, έχοντας 78 κράτη μέλη που την έχουν επικυρώσει -μεταξύ αυτών και η Ελλάδα από τις 23 Αυγούστου 1983 και η Κύπρος από τις 12 Απριλίου 1978- ενώ 48 κράτη την έχουν μόνον υπογράψει.
Το Άρθρο 2 της Σύμβασης, πρακτικά οριοθετεί την χρήση του φυσικού περιβάλλοντος για πολεμικούς σκοπούς αναφέροντας "...κάθε τεχνική για την αλλαγή -μέσω της εσκεμμένης τροποποίησης των φυσικών διεργασιών- της δυναμικής, της σύνθεσης ή της δομής της Γης, συμπεριλαμβάνοντας τον βιόκοσμο, την λιθόσφαιρα, την υδρόσφαιρα, την ατμόσφαιρα ή και το εξώτερο διάστημα..." ("...any technique for changing -through the deliberate manipulation of natural processes- the dynamics, composition or structure of the earth, including its biota, lithosphere, hydrosphere and atmosphere, or of outer space...").
Παρόλο που η ENMOD μετρά ήδη σχεδόν μισό αιώνα σε ισχύ και με ιδιαίτερα τολμηρό περιεχόμενο, παραμένει από τις πλέον άγνωστες διεθνείς συμβάσεις. Κατά μέρος, αυτό εξηγείται από το ότι αφορούσε σε μια απόπειρα ρύθμισης του εντατικού τεχνολογικού ανταγωνισμού μεταξύ των ΗΠΑ και της τότε Σοβιετικής Ένωσης τις δεκαετίες του 1950 κι '60. Ωστόσο η ύπαρξή της καθιστά από μόνη της μια άρρητη διεθνή παραδοχή είτε ήδη υφιστάμενων τεχνολογιών υψηλής ενεργειακής κλίμακας ή άμεσης προοπτικής ύπαρξης αυτών. Πέρα από τις πιο γνωστές χρήσεις του φυσικού περιβάλλοντος για πολεμικούς σκοπούς, όπως η εκτροπή των ποταμών, η δέσμευση του νερού σε φράγματα στερώντας το από τις κατάντη χώρες, ο συστηματικός εμπρησμός ή ψεκασμός δασών και η δηλητηρίαση των πηγαδιών για την κάμψη της θέλησης του αντιπάλου, η Σύμβαση έχει σημαντικότατες επίκαιρες προεκτάσεις.
Σε πλήθος δημοσίων συζητήσεων, αναφέρουμε την τεχνολογία των πυρηνικών αντιδραστήρων Σχάσης Γενεάς 4 ( ) ως την βάση του αναδυόμενου 4ου "Ενεργειακού Παραδείγματος" ( ) της ανθρωπότητας μετά το 2050, με παραγωγή ενεργειών που είναι τάξεις μεγέθους υψηλότερες από αυτές των ορυκτών καυσίμων. Ακόμη κι αυτή η κλίμακα ωστόσο ξεπερνάται κατά πολύ από την ενέργεια που απελευθερώνεται από τις φυσικές διεργασίες σύντηξης στον Ήλιο, κάτι που σε τεχνολογικό επίπεδο βρίσκεται προς το παρόν σε ερευνητικό στάδιο.
Σε κάθε περίπτωση, σημασία έχει να αναγνωρίσουμε την εξελικτική πορεία της ανθρωπότητας προς την επινόηση κι ανάπτυξη τεχνολογιών για την χαλιναγώγηση ενεργειών ολοένα υψηλότερης τάξης κλίμακας. Αυτή η προοπτική συνδέεται άμεσα με τις προτάσεις γεωλόγων για την καθιέρωση της εποχής του "Ανθρωπόκαινου" ( ) στoν κλάδο της Στρωματογραφίας ( ), καθώς ενέργειες τέτοιας κλίμακας καθιερώνουν (έστω και την θεωρητική) την δυνατότητα υπερνικήσης του ορίου των εδώ και 3.8 δισ. ετών φυσικών διεργασιών της φωτοσυνθετικής Βιόσφαιρας. Αυτό από μόνο του καθιστά μια άνευ προηγουμένου ευθύνη της ανθρωπότητας, όπως και τρομακτική την προοπτική μιας ανθρωπότητας "μαθητευόμενου τεχνολογικού μάγου".
Οι έννοιες του "Aνθρωπόκαινου" και της Kλίμακας που ενέπνευσαν και την διεθνώς δημοφιλή τριλογία επιστημονικής φαντασίας "3 Body Problem" (ο αυθεντικός τίτλος είναι Remembrance of the Earth's Past) του Κινέζου Liu Cixin έχουν εδώ και καιρό το υπόβαθρό τους κι αποκτούν πλέον νέο κι αναζωογονημένο περιεχόμενο.
