Ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων Χανίων (ΣΑΧ) ιδρύθηκε το 1982 από μια δυναμική και δραστήρια ομάδα νέων αρχιτεκτόνων που είχαν αποφοιτήσει από σχολές της Ιταλίας και γνωρίζονταν μεταξύ τους.
Η ίδρυσή του θεωρήθηκε διασπαστική κίνηση από όλους τους μεγαλύτερους τότε συναδέλφους, οι οποίοι υποστήριζαν την ενιαία εκπροσώπηση όλων των μηχανικών – επομένως και των αρχιτεκτόνων - από το ΤΕΕ. Υπήρξαν επίσης πολ
λές επιφυλάξεις για την ανεξάρτητη από κομματικό έλεγχο λειτουργία του.
Αρχικά εκπροσωπήθηκε από μια τριμελή επιτροπή στην οποία συμμετείχε και ο Σωκράτης Γεωργιάδης. Οι πρώτες εκλογές έγιναν στις 25-6-1983 και ανέδειξαν επταμελές Δ.Σ. Πρόεδρος του ΣΑΧ έγινε ο Κώστας Κυριακού, ο οποίος παρέμεινε μέχρι το 1989 για να επανέλθει στη θέση αυτή από το 1997 ως το 2000. Από το 1989 ως το 1991, πρόεδρος του συλλόγου ήταν ο Σήφης Οικονομάκης, που έχει αποβιώσει. Από το 1991 ως το 1997, για τρεις συνεχόμενες θητείες και αργότερα από το 2002 ως το 2005, διετέλεσε πρόεδρος ο Γιάννης Τσουκάτος. Το διάστημα 2000-2002 πρόεδρος ήταν η Χρυσούλα Μακράκη. Το διάστημα από το 2005 ως το 2010 διετέλεσε πρόεδρος η Γεωργία Νικηφοράκη. Στο δεύτερο μισό της θητείας του προηγούμενου Δ.Σ. πρόεδρος ήταν ο Γιάννης Χριστοδουλάκος (2010-2011). Μετά τις περυσινές εκλογές ανέλαβε καθήκοντα προέδρου ο Γιώργος Καλλιγέρης.
Ο ΣΑΧ διακήρυξε τους στόχους του με δελτίο τύπου στις 11-7-1983:
«Στόχος του συλλόγου – πέρα από την προώθηση των επαγγελματικών προβλημάτων των μελών του- είναι και η ενεργητική του παρέμβαση σ’ όλα εκείνα τα ζητήματα που αφορούν την παραγωγή και τη διαμόρφωση του δομημένου περιβάλλοντος καθώς και τη διαφύλαξη και προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, τους όρους και τις συνθήκες στέγασης και κατοικίας του λαού, τις χωροταξικές και πολεοδομικές ρυθμίσεις στο νομό και την πόλη μας, την προστασία, την ανάδειξη και παραπέρα εμπλουτισμό της αρχιτεκτονικής και πολιτιστικής κληρονομιάς, την οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ανάπτυξη του τόπου.
Για να εκπληρώσει την κοινωνική του αποστολή ο Σ.Α.Χ. απευθύνεται σ’ όλες τις αρχές και φορείς του τόπου ζητώντας τη στενή συνεργασίας τους. Απ’ την πλευρά του ο σύλλογός μας θα είναι πάντα πρόθυμος να προσφέρει κάθε δυνατή βοήθεια σε θέματα που συνδέονται με το περιεχόμενο της δραστηριότητάς του».
Ο ΣΑΧ διεκδίκησε πράγματι τη βελτίωση των συνθηκών άσκησης του επαγγέλματος. Προώθησε την εύρυθμη λειτουργία του πολεοδομικού γραφείου, επέβαλε την αντικατάσταση των μόνιμων μελών της επιτροπής αρχιτεκτονικού ελέγχου του νομού Χανίων από εκπροσώπους επιλεγμένους με καθορισμένα κριτήρια.
Όμως στην πολύχρονη δραστηριότητά του προτεραιότητα δόθηκε στους υπόλοιπους στόχους της παραπάνω διακήρυξης, ιδιαίτερα στην προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς και των δημόσιων και ελεύθερων χώρων.
Πέτυχε να σταματήσει την υλοποίηση έργων «αναπτυξιακού χαρακτήρα», όπως η κατασκευή μαρίνας με τσιμεντένιους προβλήτες στην ανατολική λεκάνη του ενετικού λιμανιού και νέες κερκίδες μεγάλου ύψους στο στάδιο της πόλης, τα οποία θα προκαλούσαν μη αναστρέψιμη βλάβη στη φυσιογνωμία της παλιάς πόλης και στο ιστορικό κέντρο των Χανίων.
Υπερασπίστηκε μαχητικά τους δημόσιους χώρους και εναντιώθηκε στην αλόγιστη οικοδόμηση ζωτικής σημασίας ελεύθερων χώρων όπως το στρατόπεδο Μαρκόπουλου.
Καθοριστική ήταν η συμβολή του συλλόγου στην κήρυξη σημαντικού αριθμού διατηρητέων κτηρίων της πόλης των Χανίων και στη δημιουργία συμπληρωματικού καταλόγου κτηρίων που προτείνονται για κήρυξη ή για διατήρηση των αξιόλογων στοιχείων τους.
Επεξεργάστηκε προτάσεις για τις χρήσεις των νεωρίων, την καταγραφή και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς του νομού, την αξιοποίηση του παλιού νοσοκομείου, την προστασία των Αγίων Αποστόλων, της Χαλέπας, των Ταμπακαριών κ.ά.
Πραγματοποίησε πλήθος εκδηλώσεων για την προβολή του αρχιτεκτονικού έργου και την προώθηση παρεμβάσεων για τα προβλήματα της πόλης. Αξίζει να αναφερθούν η ημερίδα με θέμα «Νεότερα αρχιτεκτονικά έργα σε διατηρητέα σύνολα: Όροι και προϋποθέσεις προστασίας» το 2000, οι έξι ημερίδες για τους σημαντικούς χώρους πρασίνου της πόλης των Χανίων και η ημερίδα στις 30-4-2011 με θέμα: «Η Συμβολή της Αρχιτεκτονικής στην Εξέλιξη της Πόλης».
Η πρώτη έκθεση αρχιτεκτονικού έργου Χανιωτών αρχιτεκτόνων που έγινε στα νεώρια ήταν έργο του ΣΑΧ. Επίσης διοργάνωσε εκθέσεις στο ΚΑΜ: Legoretta & Legoretta (2008), 47 διπλωματικές εργασίες σχετικές με τις οχυρώσεις του Ηρακλείου, μεταφορά της έκθεσης του έργου των Χανιωτών αρχιτεκτόνων Αρ. και Γ. Βαρουδάκη που είχε γίνει στο μουσείο Μπενάκη.
Η υποστήριξη του ΚΑΜ, ενός τόσο σημαντικού πολιτιστικού θεσμού για την πόλη, ήταν αμέριστη από όλα τα Δ.Σ. και συμμετείχαν ενεργά στον προγραμματισμό της δράσης του. Δυστυχώς η συμμετοχή των μελών του συλλόγου στις εκδηλώσεις του ΚΑΜ δεν ήταν η αναμενόμενη. Μεγάλη ήταν η συμμετοχή πολλών νέων συναδέλφων στο σεμινάριο που έγινε στη Βαρκελώνη.
Ευτυχής εξέλιξη για τα Χανιά ήταν και η ίδρυση σχολής Αρχιτεκτόνων στην πόλη μας. Υπάρχει επαφή και έχει συμφωνηθεί η στενότερη συνεργασία σε διάφορα επίπεδα.
Η συνεργασία με το ΤΕΕ ήταν πολύ εποικοδομητική όλα αυτά τα χρόνια και τελευταία αναβαθμίστηκε με τη συμμετοχή μελών μας στις συνεδριάσεις της Δ.Ε.
Η 30χρονη αδιάκοπη λειτουργία του συλλόγου άρχισε από την «παρέα» των συναδέλφων που τον ίδρυσε και στη συνέχεια συμμετείχαν ενεργά μεμονωμένα άτομα. Η πρόσφατη μαζική συμμετοχή στις δραστηριότητες και τη διοίκηση του συλλόγου της γνωστής ομάδας του p_public που στις τελευταίες εκλογές οδήγησε στην πλήρη σχεδόν ανανέωση των μελών του Δ.Σ. (με εξαίρεση ενός παλαιότερου) αποτέλεσε δυναμική επανεκκίνηση και δείχνει ότι στους δύσκολους καιρούς που ζούμε ο σύλλογος έχει περάσει σε νέα εποχή.
