27/07/2025
कॅल्शियम नायट्रेट (Calcium Nitrate) हे एक पाण्यात पूर्णपणे विरघळणारे खत आहे, जे पिकांना दोन अत्यंत आवश्यक अन्नद्रव्ये, कॅल्शियम (Calcium - Ca) आणि नायट्रोजन (Nitrogen - N), पुरवते. हे एकमेव पाण्यात विद्राव्य कॅल्शियमचा स्रोत आहे.
कॅल्शियम नायट्रेटमधील प्रमुख अन्नद्रव्ये आणि त्यांचे प्रमाण:
* कॅल्शियम (Ca): साधारणपणे १८.५% ते १९% पर्यंत. (काही उत्पादनांमध्ये कॅल्शियम ऑक्साईड (CaO) स्वरूपात २६.५% पर्यंत असते.)
* नायट्रोजन (N): साधारणपणे १५.५% (मुख्यतः नायट्रेट स्वरूपात, जो पिकांना त्वरित उपलब्ध होतो).
कॅल्शियम नायट्रेटचे प्रमुख फायदे:
* कॅल्शियम हे पिकांच्या पेशींच्या भिंती मजबूत करण्यासाठी आवश्यक आहे. यामुळे झाडाला अधिक स्थिरता आणि कणखरपणा मिळतो, ज्यामुळे ते रोग आणि किडींना कमी बळी पडतात.
* फळांचा आकार, रंग, चकाकी आणि साठवण क्षमता (शेल्फ लाइफ) वाढवते. टोमॅटोमधील "ब्लॉसम एंड रॉट" (फळाच्या खालच्या बाजूला कुजणे) आणि सफरचंदातील "बिटर पिट" यांसारख्या कॅल्शियमच्या कमतरतेमुळे होणारे विकार टाळण्यास मदत करते.
* यातील नायट्रोजन हा नायट्रेट (Nitrate) स्वरूपात असल्याने तो पिकांना त्वरित उपलब्ध होतो, ज्यामुळे पिकांची वेगाने वाढ होते आणि पाने हिरवीगार राहतात.
* कॅल्शियम मुळांच्या चांगल्या वाढीसाठी आणि विकासासाठी महत्त्वाचे आहे, ज्यामुळे पिके जमिनीतून अधिक पोषक तत्वे शोषून घेऊ शकतात.
* हे खत नवीन फांद्या फुटण्यास, फुलांची संख्या वाढण्यास आणि फळधारणेस मदत करते, तसेच फळ गळती रोखण्यास मदत करते.
* हे जमिनीतील सोडियमचे (sodium) प्रमाण कमी करण्यास मदत करते, ज्यामुळे जमिनीची संरचना सुधारते आणि सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची उपलब्धता वाढते.
* पिकांची रोगप्रतिकारशक्ती वाढवते आणि दुष्काळ, उष्णता यांसारख्या ताण-तणावांवर मात करण्यास मदत करते.
* हे खत क्लोरीनमुक्त असल्याने, द्राक्षे, बटाटा, तंबाखू यांसारख्या क्लोरीनला संवेदनशील असलेल्या पिकांसाठी सुरक्षित आहे.
वापरण्याची पद्धत:
कॅल्शियम नायट्रेट हे पाण्यात पूर्णपणे विरघळणारे खत असल्याने, ते प्रामुख्याने ठिबक सिंचन (Drip Irrigation) आणि पानांवर फवारणी (Foliar Spray) द्वारे वापरले जाते.
* फवारणीसाठी: साधारणपणे ५-१० ग्रॅम प्रति लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी केली जाते.
* ठिबक सिंचनासाठी: पिकाच्या गरजेनुसार आणि जमिनीच्या प्रकारानुसार १.५ ते ५ किलो प्रति एकर वापरता येते.
वापराची वेळ:
कॅल्शियम नायट्रेटचा वापर प्रामुख्याने फुले येण्यापूर्वीच्या अवस्थेपासून ते फळे तयार होण्याच्या आणि वाढीच्या काळात केला जातो. कारण या काळात पिकांना कॅल्शियमची जास्त गरज असते.
हे खत द्राक्षे, डाळिंब, टोमॅटो, मिरची, कापूस, सफरचंद, बटाटा, कांदा, ऊस, भाजीपाला आणि फुलशेती यांसारख्या विविध पिकांसाठी उपयुक्त आहे.