Santosh Kathe & Associates

Santosh Kathe & Associates We offer a full range of Building planning, Architectural Engineering & structural designing services and have 24 years of experience

नाशिकमध्ये बांधकामासाठी Fly Ash (उडणारी राख) च्या विटा किंवा तत्सम उत्पादने वापरणे कायद्यानुसार बंधनकारक आहे.केंद्र सरका...
26/05/2026

नाशिकमध्ये बांधकामासाठी Fly Ash (उडणारी राख) च्या विटा किंवा तत्सम उत्पादने वापरणे कायद्यानुसार बंधनकारक आहे.
केंद्र सरकारच्या पर्यावरण, वने आणि हवामान बदल मंत्रालय (MoEFCC) च्या अधिसूचना आणि महाराष्ट्र शासनाच्या फ्लाय ॲश युटिलायझेशन पॉलिसी' (Fly Ash Utilization Policy) अंतर्गत हे नियम लागू करण्यात आले आहेत.
या संदर्भातील सविस्तर कायदेशीर आणि तांत्रिक माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

१. कायदेशीर तरतुदी आणि नाशिकची स्थिती
अंतराचा नियम (Radius Rule): केंद्र सरकारच्या अधिसूचनेनुसार, कोणत्याही कोळशावर आधारित औष्णिक वीज केंद्राच्या (Thermal Power Plant) ३०० किमीच्या परिघात होणाऱ्या सर्व सरकारी आणि खाजगी बांधकामांमध्ये फ्लाय ॲशपासून बनवलेल्या विटा, ब्लॉक्स किंवा टाइल्स वापरणे अनिवार्य आहे.
नाशिकचे भौगोलिक स्थान: नाशिकमध्ये एकलहरे (Eklahare) औष्णिक वीज केंद्र असल्यामुळे संपूर्ण नाशिक महानगरपालिका (NMC) क्षेत्र आणि जिल्हा या ३०० किमीच्या परिघात (शून्य ते ५० किमीच्या आत) येतो. त्यामुळे नाशिकमध्ये हा नियम अतिशय कडकपणे लागू होतो.
न्यायालयीन आदेश: 'नाशिक फ्लाय ब्रिक्स असोसिएशन' आणि इतर याचिकांवर राष्ट्रीय हरित लवाद (National Green Tribunal - NGT) ने दिलेल्या स्पष्ट निर्देशानुसार, नाशिक आणि आसपासच्या ५० किमी परिसरातील बांधकामांमध्ये पारंपरिक तांबड्या मातीच्या विटांच्या वापरावर निर्बंध घालून फ्लाय ॲश विटांचा वापर अनिवार्य करण्यात आला आहे.

२. महानगरपालिका आणि शासकीय यंत्रणेची भूमिका
बांधकाम परवानगी (Building Sanction): नाशिक महानगरपालिका (NMC) आणि (PWD) कडून बांधकाम नकाशा मंजूर करताना किंवा 'प्रारंभ प्रमाणपत्र' (Commencement Certificate) व 'भोगवटा प्रमाणपत्र' (Occupancy Certificate - OC) देताना फ्लाय ॲश विटांचा वापर करण्याची अट प्रामुख्याने समाविष्ट केली जाते.
शासकीय कंत्राटे: सर्व सार्वजनिक बांधकाम विभागाच्या (PWD) निविदांमध्ये आणि सरकारी गृहनिर्माण प्रकल्पांमध्ये (उदा. म्हाडा, प्रधानमंत्री आवास योजना) १००% फ्लाय ॲश विटा किंवा पोझोलाना सिमेंट (PPC) वापरणे बंधनकारक आहे.

३. फ्लाय ॲश विटा वापरण्याचे तांत्रिक व व्यावहारिक फायदे
अभियांत्रिकी आणि संरचनात्मक दृष्टिकोनातून या विटांचे अनेक फायदे आहेत:
मजबुती आणि टिकाऊपणा: या विटांची संकुचन क्षमता (Compressive Strength) सामान्य मातीच्या विटांपेक्षा अधिक स्थिर असते.
अचूक आकार (Dimensional Accuracy): यंत्राद्वारे तयार केल्यामुळे या विटांचे कोपरे आणि आकार एकसमान असतात. ज्यामुळे बांधकामात सांधे (joints) भरण्यासाठी कमी सिमेंट मॉर्टर (गिलावा) लागतो आणि प्लास्टरचा खर्चही वाचतो.
कमी पाणी शोषण (Water Absorption):या विटा मातीच्या विटांपेक्षा कमी पाणी शोषून घेतात (साधारण १०-१२%), ज्यामुळे बांधकामात ओल (Dampness) येण्याचा धोका कमी होतो.
आर्थिकदृष्ट्या परवडणाऱ्या:नाशिक परिसरात एकलहरे प्रकल्पामुळे फ्लाय ॲशची उपलब्धता सहज असल्याने, या विटा मातीच्या विटांच्या तुलनेत किफायतशीर दरात उपलब्ध होतात.

४. अपवाद आणि इतर पर्याय
जर प्रकल्पाच्या तांत्रिक गरजेनुसार फ्लाय ॲश विटा वापरायच्या नसतील, तर केवळ खालील पर्यायांना परवानगी मिळते:
AAC ब्लॉक्स (Autoclaved Aerated Concrete Blocks):यामध्येही फ्लाय ॲशचा अंश असतो, त्यामुळे या आधुनिक पर्यायाला मंजुरी मिळते.
काँक्रीट सॉलिड/हॉलो ब्लॉक्स (Concrete Blocks) निष्कर्ष आणि अंमलबजावणी
थोडक्यात सांगायचे तर, नाशिकमधील पर्यावरण संवर्धन, सुपीक जमिनीच्या वरच्या थराचे (Topsoil) रक्षण आणि प्रदूषण नियंत्रणासाठी मातीच्या विटा पाडण्यावर निर्बंध आहेत आणि फ्लाय ॲश विटांचा वापर पूर्णपणे बंधनकारक आहे.

बांधकाम सुरू असताना इमारतीभोवती हिरवी नेट (Green Safety Net / Dust Barrier Net) लावणे हा केवळ सुरक्षेचा उपाय नसून, तो आत...
25/05/2026

बांधकाम सुरू असताना इमारतीभोवती हिरवी नेट (Green Safety Net / Dust Barrier Net) लावणे हा केवळ सुरक्षेचा उपाय नसून, तो आता कायदेशीर नियमांचा एक अनिवार्य भाग बनला आहे. वाढते वायू प्रदूषण (Air Pollution) आणि धुळीचे कण (PM 10 आणि PM 2.5) नियंत्रित करण्यासाठी प्रदूषण नियंत्रण मंडळ आणि स्थानिक महापालिकांनी यावर कडक नियमावली लागू केली आहे.
​या नियमावलीची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

​१. हिरवी नेट लावण्याचे मुख्य उद्देश आणि नियम -

🔘​धूळ आणि सिमेंट नियंत्रणात ठेवणे: बांधकामाच्या ठिकाणी उडणारी धूळ, सिमेंटचे बारीक कण आणि वाळू आजूबाजूच्या परिसरात पसरू नये, यासाठी संपूर्ण इमारतीला हिरव्या नेटने कव्हर करणे बंधनकारक आहे.
🔘​सुरक्षा (Safety): उंचावरून विटा, सिमेंटचे प्लास्टर किंवा बांधकाम साहित्य खाली पडल्यास आजूबाजूचे रस्ते, बंगले किंवा पादचाऱ्यांचे नुकसान होऊ नये, यासाठी ही नेट सुरक्षा कवच म्हणून काम करते.

​२. महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ (MPCB) आणि महापालिकेची नियमावली -

🔘​मुंबई, पुणे, नाशिक आणि इतर प्रमुख शहरांमध्ये 'एअर क्लीन ॲक्शन प्लॅन' (Air Clean Action Plan) अंतर्गत खालील नियम कडक करण्यात आले आहेत:
🔘​१००% कव्हरेज: बांधकामाधीन असलेल्या इमारतीची जी बाजू रस्त्याला किंवा निवासी वस्तीला (जसे की शेजारील बंगले) लागून आहे, ती बाजू तळमजल्यापासून ते सर्वात वरच्या मजल्यापर्यंत पूर्णपणे नेटने झाकलेली असावी.
🔘​नेटची गुणवत्ता: वापरली जाणारी नेट ही हाय-डेन्सिटी पॉलिथिलिन (HDPE) किंवा चांगल्या दर्जाची 'अँटी-डस्ट' (Anti-dust Net) असावी, जी वारा आणि धुळीला सहज रोखू शकते. ती फाटलेली नसावी.
🔘​उंचीची मर्यादा: जर इमारत जास्त उंच असेल, तर केवळ नेट लावून चालत नाही; तर रस्त्याच्या बाजूला लोखंडी किंवा लाकडी फलक (Tin Sheets / Barricading) लावून किमान १० ते २० फूट उंच तात्पुरती भिंत (Barricade) उभी करावी लागते.

​३. नियमांचे उल्लंघन केल्यास होणारी कारवाई

🔘​जर एखाद्या बांधकाम साईटवर हिरवी नेट लावली नसेल किंवा ती अर्धवट असेल, तर स्थानिक स्वराज्य संस्था (महानगरपालिका) आणि प्रदूषण नियंत्रण मंडळ खालील कारवाई करू शकतात:
🔘​दंडात्मक कारवाई: नियमांचे उल्लंघन केल्यास बांधकाम करणाऱ्या बिल्डर किंवा कंत्राटदाराला दंड ठोठावला जाऊ शकतो.
🔘​काम थांबवण्याची नोटीस (Stop Work Notice): अत्यंत निष्काळजीपणा आढळल्यास, जोपर्यंत प्रदूषण नियंत्रणाचे उपाय (नेट लावणे, पाणी मारणे) पूर्ण केले जात नाहीत, तोपर्यंत काम तात्काळ थांबवण्याचे आदेश दिले जातात.

​४. इतर पूरक नियम (हिरव्या नेटसोबत आवश्यक)

🔘​केवळ हिरवी नेट लावणे पुरेसे नसते, तर त्यासोबत खालील गोष्टींची काळजी घेणेही कायद्यानुसार गरजेचे आहे:
🔘​पाण्याचा फवारा (Water Sprinkling): धुळीचे कण हवेत उडू नयेत म्हणून साईटवर नियमितपणे पाण्याचा फवारा मारणे आवश्यक आहे.
🔘​साहित्याची वाहतूक: वाळू, सिमेंट किंवा खडी वाहून नेणारी वाहने (ट्रक/डंपर) सुद्धा पूर्णपणे ताडपत्रीने (Tarpaulin) झाकलेली असावीत.

Melody House ​"Imagine waking up here, pouring a cup of tea, and letting the morning breeze play a tune through the wind...
24/05/2026

Melody House
​"Imagine waking up here, pouring a cup of tea, and letting the morning breeze play a tune through the windows. ☕🎻"

घर असावे घरासारखे, नकोत नुसत्या भिंती....
22/05/2026

घर असावे घरासारखे, नकोत नुसत्या भिंती....

"काँक्रीटमध्ये अतिरिक्त पाणी, कामाची होईल धुळदाणी."
20/05/2026

"काँक्रीटमध्ये अतिरिक्त पाणी, कामाची होईल धुळदाणी."

Construction of Pile Foundation
17/05/2026

Construction of Pile Foundation

रेन वॉटर हार्वेस्टिंग: काळाची गरज आणि भविष्याची गुंतवणूक.​पाणी हे जीवन आहे, असे आपण म्हणतो; पण वाढते शहरीकरण आणि हवामान ...
11/05/2026

रेन वॉटर हार्वेस्टिंग: काळाची गरज आणि भविष्याची गुंतवणूक.

​पाणी हे जीवन आहे, असे आपण म्हणतो; पण वाढते शहरीकरण आणि हवामान बदलामुळे पावसाचे प्रमाण अनिश्चित झाले आहे. अशा वेळी निसर्गाकडून मिळणाऱ्या पावसाच्या पाण्याचा प्रत्येक थेंब वाचवणे हे केवळ आपले कर्तव्य नसून ती काळाची गरज बनली आहे. 'रेन वॉटर हार्वेस्टिंग' (पाणी अडवा, पाणी जिरवा) हा या समस्येवरील सर्वात सोपा आणि प्रभावी उपाय आहे.

​रेन वॉटर हार्वेस्टिंग म्हणजे काय?
​पावसाचे पाणी छतावरून किंवा जमिनीवरून वाहून जाऊ न देता ते शास्त्रोक्त पद्धतीने साठवणे किंवा जमिनीमध्ये जिरवणे, यालाच 'रेन वॉटर हार्वेस्टिंग' म्हणतात.

​रेन वॉटर हार्वेस्टिंगच्या प्रमुख पद्धती
​१. साठवणूक पद्धत (Storage):
पावसाचे पाणी छतावरून पाईपद्वारे एका मोठ्या टाकीत जमा केले जाते. हे पाणी गाळून (Filter करून) कपडे धुणे, बागेसाठी किंवा स्वच्छतेसाठी वापरता येते.
​२. भूपजल पुनर्भरण (Groundwater Recharge):
या पद्धतीत पाणी जमिनीत खोलवर सोडले जाते. यासाठी शोषखड्डे (Soak pits), विंधन विहीर (Borewell recharge) किंवा विहिरींचा वापर केला जातो. यामुळे जमिनीतील पाण्याची पातळी वाढण्यास मदत होते.

​रेन वॉटर हार्वेस्टिंगचे फायदे:-
​पाण्याच्या खर्चात बचत: पावसाचे पाणी साठवून वापरल्यामुळे टँकर किंवा महापालिकेच्या पाण्यावरील अवलंबित्व कमी होते.
​भूजल पातळीत वाढ: जमिनीखालील पाण्याचा उपसा जास्त झाल्यामुळे विहिरी आणि बोअरवेल कोरड्या पडत आहेत. रेन वॉटर हार्वेस्टिंगमुळे या स्त्रोतांचे पुनर्भरण होते.
​पाण्याची गुणवत्ता सुधारते: पावसाचे पाणी हे नैसर्गिकरीत्या मृदू (Soft water) असते. जमिनीत पाणी जिरवल्यामुळे तिथल्या क्षारतेचे प्रमाणही कमी होण्यास मदत होते.
​पूर नियंत्रण: पावसाचे पाणी वाहून न जाता जमिनीत जिरल्यामुळे रस्त्यांवर पाणी साचण्याचे आणि पुराचे प्रमाण कमी होते.
​पर्यावरण पूरक: ही एक अत्यंत स्वस्त आणि कमी देखभालीची पद्धत असून पर्यावरणाचा समतोल राखण्यास मदत करते.

​आपण काय करू शकतो?
​१. आपल्या घराच्या किंवा इमारतीच्या छतावर साचणारे पाणी पाईपद्वारे एकत्र करून गाळणी यंत्र (Filter unit) बसवावे.
२. उपलब्ध मोकळ्या जागेत शोषखड्डा तयार करावा.
३. जुन्या किंवा कोरड्या पडलेल्या विहिरींचे पुनर्भरण करावे.

आज आपण जर पाणी वाचवले, तरच उद्याची पिढी सुरक्षित राहील. 'रेन वॉटर हार्वेस्टिंग' ही केवळ एक तांत्रिक प्रक्रिया नसून ती एक चळवळ व्हायला हवी. चला तर मग, या पावसाळ्यात आपल्या घरापासूनच पाणी बचतीची सुरुवात करूया!
​"थेंब थेंब साठवूया, समृद्ध भविष्य घडवूया!"

"Light and ventilation: the soul of a home."
10/05/2026

"Light and ventilation: the soul of a home."

Every great project begins with a 'what if' and ends with a 'welcome home'
08/05/2026

Every great project begins with a 'what if' and ends with a 'welcome home'

Address

Mumbai Agra Road
Nashik
422001

Opening Hours

Monday 10am - 7pm
Tuesday 10am - 7pm
Wednesday 10am - 7pm
Thursday 10am - 7pm
Friday 10am - 7pm
Saturday 10am - 7pm
Sunday 10am - 1pm

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Santosh Kathe & Associates posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Shortcuts

Share

Category