Big Bang Astronomy Club

02/12/2025

ડિસેમ્બર 2025 માં છેલ્લા 10 વર્ષમાં સૂર્ય પર દેખાયેલ સૌથી મોટા સૂર્ય કલંકનું જૂથ નામે AR 4294-96 સૂર્યની પૃથ્વી તરફની બાજુ પર દેખાઈ રહ્યું છે. સૂર્યના દક્ષિણ ગોળાર્ધમાં દેખાઈ રહેલ આ જૂથ લગભગ 14 પૃથ્વીઓના વ્યાસ જેટલા મોટા આકારમાં ફેલાયેલું છે. સાથે આપેલી તસ્વીર theskylive.com પરની છે જેમાં ગુરુ અને પૃથ્વીની સરખામણીમાં આ સૂર્ય કલંક નું જૂથ કેટલું વિશાળ છે તે ગ્રાફિકલી બતાવેલું છે.

02/12/2025

In December 2025, Sunspot AR 4294‑96 stands out as one of the largest sunspot complexes seen in a decade — so wide and sprawling that it can’t be captured in a single solar photograph. Spanning at least ten times Earth’s surface area and stretching across roughly 14 Earth diameters end-to-end, the complex covers a huge swath on the Sun’s southern hemisphere. Alongside the photo of the sun from theskylive.com that shows the size comparison between the sunspot complex, Jupiter and the earth.

30/11/2025

About 3000+ Rajkotians enjoyed Rajkot Sky Watch from Big Bang Astronomy Club's telescopes.

28/11/2025

*Rajkot Sky Watch*
📆 શનિવાર, 29 નવેમ્બર 2025
🕓 સાંજે 7.00 થી 9.00
🌍📍 લોક વિજ્ઞાન કેન્દ્ર, ડૉ. શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જી આર્ટ ગેલેરી સામે, રેસકોર્સ અંદર, રાજકોટ.
*શું શું જોવા મળશે?*
ટેલિસ્કોપ દ્વારા શનિ ગ્રહ: શનિને આપણા સૂર્ય મંડળ નો સૌથી સુંદર ગ્રહ માનવામાં આવે છે. હાલમાં શનિ ગ્રહના વલયો પૃથ્વીની દિશાને સમાંતર થઈ ગયા હોવાથી એક પાતળી લીપી જવા માત્ર દેખાય છે. શનિના એક અથવા બે ઉપગ્રહો પણ દેખાઈ શકે.
*ટેલિસ્કોપ દ્વારા ચંદ્ર*
પૃથ્વીની સૌથી નજીકનો અવકાશી પદાર્થ અને તેનો કુદરતી ઉપગ્રહ એવો ચંદ્ર જ્યારે ટેલિસ્કોપથી જોવામાં આવે ત્યારે ઉલ્કાઓની અથડામણના કારણે તેના પર પડેલા ખાડાઓ એકદમ સ્પષ્ટ જોઈ શકાશે. આઠમની આજુબાજુ ની કળામાં જ્યારે ચંદ્ર હોય ત્યારે આ craters સૌથી સારા દેખાય છે.
*ટેલિસ્કોપ દ્વારા Rupes Recta*
રૂપસ રેકટા એ ચંદ્ર પર આવેલ લગભગ 100 કિલોમીટરનો એક ફોલ્ટ છે કે જેની ઊંચાઈ 300 મીટર જેટલી અને પહોળાઈ બે થી ત્રણ કિલોમીટર જેટલી છે. ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવથી વિષવૃત તરફ લગભગ એક તૃતીયાંશ અંતરે આવેલ આ ફોલ્ટ લાઇન જોવા માટેનો સૌથી શ્રેષ્ઠ સમય અજવાળીયા ની નોમ અથવા અંધારીયા ની આઠમ આસપાસ નો છે કેમકે ત્યારે સૂર્યનો પ્રકાશ તેના પર એવા કોણે પડે છે કે તે પૃથ્વી પરથી સ્પષ્ટ જોઈ શકાય.
*આ કાર્યક્રમ તમામ નાગરિકો માટે નિશુલ્ક છે*

26/11/2025

21/11/2025

Rotation of the earth visible in terms of the movement of telescope @ NSSO's 11 inch Celestron XLT telescope

21/11/2025

Celebrating Edwin Hubble's b'day with Saturn 🪐 observation from NSSO ( Neogen Solar and Stellar Observatory) @ Big Bang Astronomy Club, Community Science Centre, Rajkot.

19/11/2025

AmACon 2025- Amateur Astronomers Conference and Pro-Am Meet was held on 15 and 16 November 2025 at the usual Star Party Venue of Big Bang Astronomy Club - Aataman Forest Resort, Bhojde-Gir. 68 Amateur Astronomers and enthusiasts participated in this event.

19/11/2025

A chance to witness the ringed planet from Neogen Solar and Stellar Observatory (NSSO) telescope for Rajkotians

27/10/2025

જેમીનીડસ ઉલ્કાવર્ષા - ભારતમાં દેખાતી સર્વોત્તમ ઉલ્કાવર્ષા
આમતો વર્ષ દરમ્યાન આશરે 10-12 મેજર ઉલ્કાવર્ષાઓ જોવા મળે છે જેમાં ઓગસ્ટમાં આવતી પરસીડસ ઉલ્કાવર્ષા અને ડિસેમ્બરમાં આવતી જેમીનીડસ કદાચ સૌથી શક્તિશાળી છે. ઓગસ્ટ દરમ્યાન આપણે ત્યાં ભર-ચોમાસુ હોવાથી મોટેભાગે ભારતીય ઉપખંડમાં આ ઉલ્કાવર્ષા જવલ્લેજ જોવા મળે છે.
ઉલ્કાવર્ષાઓ મોટેભાગે પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષા છેદતાં ધૂમકેતુઓ કે લઘુગ્રહોમાંથી છુટા પડતા ટુકડાઓના લીધે આકાર લે છે. અંતરિક્ષમાં તરતા આ ટુકડાઓના વાદળમાંથી એક સેકંડના 30 km ના પ્રચંડ વેગે જયારે પૃથ્વી પસાર થાય છે ત્યારે આ ટુકડાઓ આપણા વાતાવરણમાં પ્રવેશે છે ત્યારે વાતાવરણના ઉપરના ભાગના વાયુઓ સાથેના ઘર્ષણને કારણે સળગી ઉઠે છે જે જમીન પરથી તેજ લિસોટા સ્વરૂપે દેખાય છે. આ ઘટના આપણા વાયુમંડળમાં આશરે 70 થી 80 km ઉપર બને છે. આ તેજ લીસોટાંનેજ આપણે ઉલ્કા તરીકે ઓળખીયે છીએ. વાતાવરણમાં પ્રવેશતા આ ટુકડાઓ સામાન્ય રીતે એક વટાણાના દાણાથી શરુ કરી ક્રિકેટ બોલ જેટલા આકારના હોય છે. આ ઉલ્કાઓ સમાંતર માર્ગમાં પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશ કરે છે પરંતુ જમીન પરના પરિપેક્ષ્યથી જોતા તેઓ એક બિંદુમાંથી આવતી દેખાય છે. આ એજ અસર છે જેના કારણે રેલગાડીના સમાંતર પાટા દૂર ક્ષિતિજ પર એકબીજાને અડકતા દેખાય છે. ઉલ્કાવર્ષા આકાશના જે બિંદુમાંથી આવતી દેખાય તે બિંદુ ધરાવતા ધરાવતા તારામંડળનું નામ એ ઉલ્કાવર્ષાને મળે તેવું ગોઠવેલ છે માટે ઓગસ્ટ મહિનામાં દેખાતી ઉલ્કાવર્ષા Perseus (યયાતિ) તારામંડળમાંથી આવતી દેખાતી હોવાથી તેને Perseids (પરસીડસ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પ્રમાણે ડિસેમ્બર 13-14 દરમ્યાન દેખાતી ઉલ્કાવર્ષા Geminids (જેમીનીડસ) તરીકે ઓળખાય છે.જેમીનીડસ ઉલ્કાવર્ષા 3200 ફૅથોન નામના લઘુગ્રહને કારણે આકાર લે છે. 4 ડિસેમ્બરથી 17 ડિસેમ્બર સુધી સક્રિય રહેનાર આ ઉલ્કાવર્ષામાં 13 અને 14 ડિસેમ્બરના રોજ મહત્તમ ઉલ્કાઓ જોવા મળે છે.
2025 દરમ્યાન તારીખ 12-13-14 ડિસેમ્બરના રોજ ચંદ્ર નાની કળા માં હોવાથી આ ઉલ્કાવર્ષા માણવાની સાનુકૂળ પરિસ્થિતિ પેદા થશે કેમ કે આકાશમાં ઝાંખી ઉલ્કાઓને ઢાંકી દેતો ચંદ્રનો ઉજાસ ગેરહાજર હશે. ઉલ્કાવર્ષા જોવાનો સૌથી સારો સમય મધ્ય રાત્રી બાદ છે કેમ કે આ એવો સમય હશે જયારે આપણો ભૂભાગ ભ્રમણ કરતી પૃથ્વીના અગ્રભાગમાં હશે જેથી ઉલ્કાઓ વધુ દેખાશે. સાદી ભાષામાં કહીયે તો મધ્યરાત્રિ પછી આપડે ડ્રાઈવર સીટમાં હોઈએ એવી કલ્પના કરી શકાય. જેમિનીડ્સની ઉલ્કાઓ અન્ય ઉલ્કાવર્ષાની ઉલ્કાઓની સાપેક્ષે પ્રમાણમાં ધીમોં (35 km પ્રતિ સેકેન્ડ ) વેગ ધરાવતી તેમજ સોનેરી પીળા રંગની હોય છે. ઉલ્કાવર્ષા જોવા માટે કોઈક અંધારી જગ્યા પર જવું જરૂરી છે જેથી પ્રકાશ પ્રદુષણને કારણે ઝાંખી ઉલ્કાઓ અદ્રશ્ય ન થઇ જાય. ઉલ્કાઓ નિહાળવાનો સૌથી સારો રસ્તો છે જમીન પાર ચત્તા સુઈ અને આકાશ તરફ નરી આંખે જોવું કેમ કે ઉલ્કાઓ જોવા કોઈ જાતના સાધનની જરૂર નથી. જેમીનીડસ નો ZHR એટલે કે Zenithal Hourly Rate લગભગ 120 થી 150 છે. આ એ અંક છે જેના દ્વારા ખગોળ વૈજ્ઞાનિકો ઉલ્કાવર્ષા દરમ્યાન એક કલાકમાં કેટલી ઉલ્કાઓ દેખાશે તે જણાવે છે. 13-14 ડિસેમ્બરના રોજ શિયાળાને ખ્યાલમાં રાખી જમીન પર સૂતી વખતે તમારી અને જમીન વચ્ચે યોગા મેટ કે કોઈ પણ અવાહક રાખવાનું ભૂલશો નહિ કેમ કે ઠંડી જમીન બહુજ ઝડપથી શરીરમાંથી ગરમી શોષી શકે છે. જેમીનીડસની ઉલ્કાઓ જાણે કે Gemini એટલે કે મિથુન રાશિમાંથી ઉદ્ભવતી હોવાનો અનુભવ થતો હોવા છતાં એ ધ્યાન રાખવા જેવું કે ઉલ્કાઓ માત્ર એજ દિશામાંથી નહિ દેખાય કે જ્યાં મિથુન રાશિ આવેલ છે પરંતુ સમગ્ર આકાશમાં કોઈ પણ જગ્યા પર દેખાય શકે છે. પરંતુ, હા, ઉલ્કા આકાશમાં ક્યાંય પણ દેખાય પણ જો એના માર્ગને પાછળ તરફ લાંબો કરવામાં આવે તો જો એ ઉલ્કા જેમિનીડ્સની હશે તો એ માર્ગ જરૂર મિથુન રાશિ સુધી પહોંચશે.
ઘણા વર્તમાનપત્રોમાં એવા સમાચારો પણ આવતા હોય છે કે ઉલ્કાવર્ષા શરુ થનાર છે અને તેના કારણે દિવાળી જેવી આતશબાજી આકાશમાં જોવા મળશે, ભયાવહ દ્રશ્યો સર્જાશે વગેરે. આવી વાતમાં બિલકુલ તથ્ય નથી. વૈજ્ઞાનિક રીતે જોઈએ તો શક્તિશાળી માં શક્તિશાળી ઉલ્કાવર્ષાઓ દરમ્યાન પણ આકાશમાં દેખાતી ઉલ્કાઓ કલાકના 60-70 કરતા ક્યારેય વધારે દેખાતી નથી. એમાં પણ જો શહેર વિસ્તારમાંથી અથવા તો આકાશમાં ચંદ્ર હાજર હોય તો માત્ર તેજસ્વીમાં તેજસ્વી ઉલ્કાઓજ જોઈ શકાય છે. બીજા હકીકત એ કે ઉલ્કાવર્ષા માણવા માટે કોઈ પણ સાધન જેવા કે ટેલિસ્કોપ, દૂરબીન વગેરેની જરૂર પડતી નથી. ઉલ્કાવર્ષા જોવા માટે જો જરૂર પડે તો તે છે પ્રકાશ પ્રદુષણ વગરની અંધારી જગ્યા અને નરી આંખો.
વર્ષની આ છેલ્લી ઉલ્કાવર્ષાને આ વર્ષ ના સાનુકૂળ સંજોગોને કારણે માણવાનું ચૂકશો નહિ.

16/10/2025

3 દિવસ અને 2 ધૂમકેતુઓ. હાલમાં પૃથ્વી પરથી આ બે તેજસ્વી ધૂમકેતુઓ દેખાય રહ્યા છે. તેજસ્વી શબ્દ ગેરમાર્ગે દોરે એવો છે પરંતુ આ બંને ધૂમકેતુઓ છે અને સૌરમંડળના અંદરના ભાગે આવતા ધૂમકેતુઓમાં બહુ ઓછા આટલા "તેજસ્વી" થાય છે. બંનેમાંથી સાંજના સમયે દેખાતો ધૂમકેતું છે C/2025 R2 (SWAN) અને સવારના ભાગે દેખાતો (હતો) તે છે C/2025 A6 (LEMMON). A6 LEMMON હાલમાં Canes Venatici નામના તારામંડળમાં છે અને વહેલી સવારના સૂર્યોદયના થોડા સમય પહેલા ઉત્તર પૂર્વમાં દેખાય છે. હાલમાં તે 5.1 માનાંક (magnitude) જેટલો તેજસ્વી છે. ક્ષિતિજની નજીક હોવાથી તેને નરી આંખે જોવો શક્ય નથી પણ binoculars વડે થોડી મહેનતથી પકડી શકાય છે. R2 SWAN સૂર્યાસ્ત બાદ સાંજના સમયે Serpens નામના તારામંડળમાં દેખાય રહ્યો છે. 5.9 જેટલા માનાંક સાથે આ ધૂમકેતું સવાર વાળા કરતાં થોડો faint છે. A6 LEMMON આશરે 1200વર્ષનો આવર્તકાળ ધરાવે છે જ્યારે R2 SWAN લગભગ 670 વર્ષનો. બંનેના નામ SWAN અને LEMMON ને હંસ કે લીંબુ સાથે કઈ લેવા દેવા નથી. LEMMON નામ આ ધૂમકેતું શોધનાર Mount Lemmon વેધશાળાના નામ પરથી છે તેમજ SWAN એ NASA અને ESA ના સંયુક્ત સ્પેસક્રાફ્ટ SOHO ના એક ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટનું નામ છે. SOHO પોતે એકઠો કરેલ ડેટા બધાને વાપરવા સારું ઇન્ટરનેટ પર ફ્રી મૂકે છે જેનો ઉપયોગ કરી યુક્રેનના વ્લાદિમીર બેઝુગલી નામના ખગોળશાસ્ત્રીએ આ ધૂમકેતું શોધ્યો હતો. બંનેના નામમાં જે "C" છે તે એ બતાવે છે ધૂમકેતું short period (આવર્તકાળ 200 વર્ષ કરતાં નાનો) નથી. 2025 એ કયા વર્ષમાં શોધાયા તે બતાવે છે. A6 એટલે જાન્યુઆરી મહિનાના પ્રથમ પખવાડિયામાં શોધાયેલ છઠા ક્રમનો ધૂમકેતું (1-15 જાન્યુઆરી = A; 16 થી 31 જાન્યુઆરી = B; 1 થી 15 ફેબ્રુઆરી = C and so on ). આ પ્રમાણે R2 એટલે સેપ્ટેમ્બર મહિનાના પહેલા પખવાડિયામાં શોધાયેલ બીજો ધૂમકેતું. અહી ગણતરી કરશો તો લોચો લાગશે કેમ કે ઉપર પ્રમાણે પખવાડિયાની ગણતરી કરીએ તો સેપ્ટેમ્બરનું પ્રથમ પખવાડિયું Q આવે R નહીં! પરંતુ આવું એટલા માટે છે કેમ કે આ શ્રેણીમાં "I" (I ફોર ઈન્ડિયા) આવતો નથી. I ને એવા ધૂમકેતુઓ કે પદાર્થો માટે આરક્ષિત રાખવામાં આવ્યો છે જમનું મૂળ આપણાં સૂર્યમંડળની બહાર છે. આવ પદાર્થોને Interstellar objects કહે છે. આજ સુધી આવ માત્ર 3 ધૂમકેતુઓ/પદાર્થો મળેલ છે જેમનો 3 I/2025 ATLAS આ વર્ષેજ શોધાયો અને ડીસેમ્બર 2025માં પૃથ્વીથી સૌથી નજીકથી પસાર થવાનો છે. અહી આપેલ બંને ફોટોગ્રાફ SeeStar S50 વડે પાડી મેન્યુઅલી એડિટ કરેલ છે. ધૂમકેતુને પકડવાની (એટલે કે જોવાની - અમે લોકો પકડી લીધો કે હાથમાં નથી આવતો વગેરે વગેરે શબ્દ આવી રીતે વાપરીએ છીએ 😆) ઈચ્છા હોય તો સૌથી સચોટ અને લેટેસ્ટ માહિતી www.theskylive.com પરથી મળી જશે. જો SkySafari વાપરતા હો તો સેટિંગ્સ માં જઈ માઇનોર ઓબ્જેક્ટસ અપડેટ કરી લેવા અને કોમેટ્સ ની વીસીબીલીટી પણ ઓન કરી દેવી જેથી તેમાં પણ આમનું સ્થાન જોઈ શકાશે. હેપી હંટિંગ ....