Big Bang Astronomy Club

Call Directions Website Contact the business

Big Bang Astronomy Club This club is run by Shri O. V. Sheth Regional Community Science Center of Saurashtra Education Found So, if you have passion for Sky & Stars, like us.

Big Bang Astronomy Club, organizes the largest amount of astronomy activities in and around Rajkot.

દિવાળી અને નવવર્ષ વચ્ચે આવતા "ધોકા" પાછળનું અદ્ભુત ખગોળ વિજ્ઞાનદિવાળી અને નવા વર્ષની ઉજવણી વચ્ચે આવતા "ધોકા" ના દિવસ વિશ...
02/11/2026

દિવાળી અને નવવર્ષ વચ્ચે આવતા "ધોકા" પાછળનું અદ્ભુત ખગોળ વિજ્ઞાનદિવાળી અને નવા વર્ષની ઉજવણી વચ્ચે આવતા "ધોકા" ના દિવસ વિશે આપણે ઘણીવાર મજાક-મસ્તી કરતા હોઈએ છીએ, પરંતુ જો આપણે તેના વૈજ્ઞાનિક અને ખગોળશાસ્ત્રીય પાયાને સમજીએ, તો આપણને આપણા પ્રાચીન પૂર્વજોના સચોટ ગણિત અને ખગોળ વિજ્ઞાનના જ્ઞાન પ્રત્યે ભારે ગર્વ અનુભવાશે.આવો, જાણીએ કે ખરેખર "ધોકો" કેવી રીતે નક્કી થાય છે અને તેની પાછળનું ખગોળ વિજ્ઞાન શું છે.
૧. તિથિ એટલે શું? ખગોળીય આધાર
- તિથિ એ કોઈ કેલેન્ડરની તારીખ નથી: પૃથ્વી પરથી જોતાં સૂર્ય અને ચંદ્ર વચ્ચેના કોણીય અંતર (Angle) ને 'તિથિ' કહેવામાં આવે છે.
- અમાસથી શરૂઆત: અમાસના સમયે આ ખૂણો 0 અંશહોય છે, જે સમય જતાં સતત વધતો જાય છે.
- ૧૨ અંશનો એક ભાગ: આ ખૂણો 0 થી વધીને ૧૨ અંશ થાય તે સમયગાળો સુદ એકમ, ૧૩ થી ૨૪ અંશ થાય તે સુદ બીજ અને આ રીતે ક્રમશઃ વધતાં ૧૮૦ અંશ પહોંચે ત્યારે પૂનમની તિથિ આકાર લે છે.
૨. કેપ્લરનો નિયમ અને તિથિઓની અસ્થિર લંબાઈ
ચંદ્ર પૃથ્વીની આસપાસ એક સરખી (અચળ) ગતિએ ભ્રમણ કરતો નથી, જે વૈજ્ઞાનિક રીતે કેપ્લરના નિયમ પર આધારિત છે. આ કારણે તિથિનો સમયગાળો નિશ્ચિત હોતો નથી, પરંતુ તે ૨૦ કલાકથી પોણા ૨૭ કલાક સુધી ઘટે કે વધે છે.
૩. સૂર્યોદય અને તિથિ નિર્ધારણના નિયમો
રોજિંદા વ્યવહારમાં તિથિ ગમે ત્યારે શરૂ કે પૂરી થાય તે અનુકૂળ ન રહે, તેથી ભારતીય કેલેન્ડર પદ્ધતિમાં નીચેના નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે:
- સૂર્યોદય આધારિત દિવસ: ભારતીય પંચાંગમાં દિવસ સૂર્યોદયથી સૂર્યોદય સુધીનો ગણવામાં આવે છે.
- જે તિથિ સૂર્યોદય સમયે ચાલુ હોય: સૂર્યોદય વખતે જે તિથિ ચાલુ હોય, તે જ તિથિ તે આખા દિવસની ગણાય.
-તિથિનો ક્ષય અને વૃદ્ધિ:
જો કોઈ તિથિ બે સૂર્યોદય સમયે ચાલુ રહે, તો તે બેવડાય (વૃદ્ધિ) છે.જો કોઈ તિથિ બે સૂર્યોદયની વચ્ચે જ શરૂ થઈને પૂરી થઈ જાય (એકેય સૂર્યોદય સમયે ચાલુ ન હોય), તો તેનો ક્ષય થાય છે (દા.ત., ચોથ પછી સીધી છઠ આવે).
૪. વર્ષ ૨૦૨૬ના સંદર્ભમાં દિવાળી અને "ધોકા"નું ગાણિતિક વિશ્લેષણ:
આ વર્ષે (૨૦૨૬) દીપાવલી અને ધોકાની સ્થિતિ નીચે મુજબ રહે છે:
- અમાસનો સમયગાળો: રાજકોટમાં અમાસ ૮ નવેમ્બરના રોજ સવારે ૧૧:૨૭ વાગ્યે શરૂ થાય છે અને ૯ નવેમ્બરના રોજ બપોરે ૧૨:૩૧ વાગ્યે પૂરી થાય છે.
- દિવાળીની સાંજ (૮ નવેમ્બર): નિયમ પ્રમાણે ૯ નવેમ્બરના સૂર્યોદય સમયે અમાસ ચાલુ છે, તેથી ૯ તારીખ અમાસ ગણાવી જોઈએ. પરંતુ દિવાળી પર્વ અને લક્ષ્મી પૂજન હંમેશાં સાંજના પ્રદોષ કાળમાં જ થાય છે. ૮ તારીખની સાંજે જ અમાસનો પ્રદોષ કાળ ઉપલબ્ધ છે, કારણ કે ૯ તારીખની બપોરે તો અમાસ પૂર્ણ થઈ જાય છે. આ જ કારણે દીપાવલીની ઉજવણી ૮ તારીખની સાંજે જ કરવામાં આવે છે.
- નવવર્ષ / પ્રતિપદા (૧૦ નવેમ્બર): ૯ નવેમ્બરના સૂર્યોદય સમયે અમાસ ચાલુ હોવાથી તે દિવસે પ્રતિપદા (એકમ) થઈ શકે નહીં. સુદ એકમ ૧૦ નવેમ્બરના રોજ બપોરે ૧:૫૯ વાગ્યે પૂરી થાય છે, એટલે કે ૧૦ તારીખના સૂર્યોદય સમયે એકમ તિથિ ચાલુ હોવાથી ૧૦ નવેમ્બર વિધિવત રીતે નવવર્ષ (બેસતું વર્ષ) ગણાય છે.

નિષ્કર્ષ: ઉપરોક્ત તમામ ખગોળીય અને પંચાંગકીય ગણતરીઓને ધ્યાનમાં લેતા, ૯ નવેમ્બરનો દિવસ "પડતર" (કોઈપણ મુખ્ય તિથિ વિનાનો) રહે છે, જેને આપણે લોકભાષામાં "ધોકો" કહીએ છીએ.
અંતિમ વિચાર: ધોકાના દિવસ વિશે જાતજાતના જોક્સ કે મજાક બનાવતા પહેલા, આપણા પ્રાચીન ઋષિમુનિઓ અને પૂર્વજોની ખગોળ વિજ્ઞાન, સૂર્ય-ચંદ્રની ગતિ અને ગણિત પ્રત્યેની સૂક્ષ્મ સમજણને ઓળખીને આપણને ખરેખર ગર્વ હોવો જોઈએ!

🌙✨ દિવાળી-પર્વ શરૂઆતની સવાર… આકાશમાં ગુરુ-ચંદ્રની અનોખી જોડી! ✨🪐આ દિવાળીએ ધરતી પર દીવડાઓની રોશની અને આકાશમાં ખગોળીય નજાર...
31/10/2026

🌙✨ દિવાળી-પર્વ શરૂઆતની સવાર… આકાશમાં ગુરુ-ચંદ્રની અનોખી જોડી! ✨🪐

આ દિવાળીએ ધરતી પર દીવડાઓની રોશની અને આકાશમાં ખગોળીય નજારો! 🌟

મંગળવાર, 3 નવેમ્બરની વહેલી સવારે ચંદ્ર અને આપણા સૌરમંડળનો સૌથી મોટો ગ્રહ ગુરુ એકબીજાની અત્યંત નજીક જોવા મળશે. બંને વચ્ચેનું કોણીય અંતર હશે માત્ર 1.25 અંશ! 😍

🔭 બિગ બેંગ એસ્ટ્રોનોમી ક્લબ (BBAC)દ્વારા આ અદ્ભુત ખગોળીય ઘટનાનું રાજકોટવાસીઓ માટે ટેલિસ્કોપ દ્વારા નિઃશુલ્ક નિરીક્ષણ યોજવામાં આવ્યું છે.

📅 તારીખ: 3 નવેમ્બર, મંગળવાર
⏰ સમય: સવારે 5:00 વાગ્યાથી
📍 સ્થળ: લોક વિજ્ઞાન કેન્દ્ર, આર્ટ ગેલેરી સામે, રેસકોર્ષ, રાજકોટ

🌌 તો આ દિવાળીની શરૂઆત કરો એક અનોખા અનુભવ સાથે…
**આ વખતે નજર દીવડાઓ પર જ નહીં, આકાશના અજાયબીઓ પર પણ રાખજો!**

🔭 આવો, સાથે મળીને બ્રહ્માંડને નિહાળીએ!

🙏 भगवानपि ता रात्रीः शारदोत्फुल्लमल्लिकाः ।वीक्ष्य रन्तुं मनश्चक्रे योगमायामुपाश्रितः ॥(શ્રીમદ્ ભાગવત, સ્કંધ 10, અધ્યાય ...
26/10/2026

🙏 भगवानपि ता रात्रीः शारदोत्फुल्लमल्लिकाः ।
वीक्ष्य रन्तुं मनश्चक्रे योगमायामुपाश्रितः ॥
(શ્રીમદ્ ભાગવત, સ્કંધ 10, અધ્યાય 29, શ્લોક 1)
ખીલેલી મોગરાની કળીઓથી મહેકતી શરદ ઋતુની એ રાત્રિઓ જોઈને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ યોગમાયાનો આશ્રય લઈને રાસલીલા કરવાનો સંકલ્પ કર્યો. પરંપરા પ્રમાણે આ મહારાસ શરદ પૂનમની રાત્રે થયો હતો, એટલે આ રાત્રિ "રાસ પૂર્ણિમા" તરીકે પણ ઓળખાય છે.
🌕 શરદ પૂનમ: આસો સુદ પૂનમ, વિક્રમ સંવત 2082, રવિવાર, 25 ઓક્ટોબર 2026
બીજના 4% પાતળા ચંદ્રથી શરૂ થયેલી આપણી નવરાત્રિની ચંદ્રયાત્રા આજે પૂર્ણ ચંદ્ર સુધી પહોંચી! આજે રાત્રે ચાંદનીમાં દૂધ-પૌંઆ રાખીને ખાવાની આપણી સુંદર પરંપરા છે.
🔭 શરદ પૂનમના ચંદ્રની વાતો
• ખરેખર "પૂર્ણ" ક્યારે? ખગોળીય પૂર્ણિમા (ચંદ્ર-સૂર્ય બરાબર 180° સામસામે) આવતીકાલે, 26 ઓક્ટોબરે સવારે ~9:42 વાગ્યે થશે, જ્યારે ભારતમાં ચંદ્ર ક્ષિતિજ નીચે હશે. પણ પૂનમ તિથિ આજે બપોરે ~11:57 થી ચાલે છે, અને આખી રાત ચંદ્ર આકાશમાં રહે છે, એટલે શરદ પૂનમ આજે છે. આજે રાત્રે ચંદ્ર ~99.5% પ્રકાશિત છે, જે નરી આંખે સંપૂર્ણ જ લાગે!
• સૂર્યાસ્ત પહેલાં ચંદ્રોદય: રાજકોટમાં ચંદ્રોદય સાંજે 5:29 અને સૂર્યાસ્ત 6:14 વાગ્યે. પૂનમે ચંદ્ર સૂર્યની બરાબર સામે હોવાથી સૂર્ય આથમે ત્યારે ચંદ્ર ઊગે છે અને આખી રાત આકાશમાં રહે છે.
• મધ્યરાત્રિએ માથા પર: રાજકોટમાં મધ્યરાત્રિએ ચંદ્ર ~82° ઊંચાઈએ, લગભગ બરાબર માથા પર હશે. દૂધ-પૌંઆ પર સીધી ચાંદની પડે!
• "આસો" નામ ક્યાંથી? ભારતીય ચાંદ્ર મહિનાઓનાં નામ પૂનમે ચંદ્ર જે નક્ષત્ર પાસે હોય તેના પરથી પડ્યાં છે. આસો (આશ્વિન) મહિનાની પૂનમે ચંદ્ર અશ્વિની નક્ષત્ર પાસે હોય છે, અને આજે રાત્રે પણ ચંદ્ર રેવતીમાંથી અશ્વિની નક્ષત્રમાં પ્રવેશી રહ્યો છે!
• ફોટામાં કિરણો: પૂનમે સૂર્યપ્રકાશ ચંદ્ર પર સીધો પડે છે, એટલે ક્રેટર્સના પડછાયા લગભગ અદૃશ્ય થઈ જાય છે. બીજથી આઠમ સુધી જે ક્રેટર્સ ટર્મિનેટર પાસે ઉપસી આવતા હતા તે આજે સપાટ દેખાય છે. બદલામાં ટાયકો અને કોપરનિકસ જેવા યુવાન ક્રેટર્સમાંથી નીકળતાં તેજસ્વી કિરણો (rays) આજે સૌથી સુંદર દેખાય છે. આ કિરણો ક્રેટર બનાવનાર ઉલ્કાપાત વખતે ઊડેલા તાજા, ચમકતા પદાર્થના છે.
• આજે ચંદ્ર પૃથ્વીથી ~3,68,900 કિમી દૂર છે. 28 ઓક્ટોબરે તે પૃથ્વીની સૌથી નજીક (perigee, ~3,64,400 કિમી) આવશે.

Celebrating Durgashtami with women power- Rajkot Sky watch by Big Bang Astronomy Club with all-women telescope crew.
19/10/2026

Celebrating Durgashtami with women power- Rajkot Sky watch by Big Bang Astronomy Club with all-women telescope crew.

🚀🔭 નાનાં વૈજ્ઞાનિકો માટે બ્રહ્માંડની મોટી સફર — Cosmic kidz! 🌌✨આકાશમાં ચમકતા તારાઓ, દૂરના ગ્રહો અને રહસ્યમય બ્રહ્માંડ વિ...
12/10/2026

🚀🔭 નાનાં વૈજ્ઞાનિકો માટે બ્રહ્માંડની મોટી સફર — Cosmic kidz! 🌌✨

આકાશમાં ચમકતા તારાઓ, દૂરના ગ્રહો અને રહસ્યમય બ્રહ્માંડ વિશે જાણવાની હવે આવશે મજેદાર તક! 🤩

Big Bang Astronomy Club લઈને આવ્યું છે Cosmic kidz — ધોરણ 3 થી 6ના બાળકો માટેની એક રસપ્રદ Hands-on Astronomy Workshop, જ્યાં શીખવાનું છે પ્રયોગો દ્વારા, મોડેલ બનાવતાં અને પોતાની આંખે આકાશ નિહાળતાં! 🔬🪐

🌟 શું શીખશો અને શું કરશો?
🔭 ટેલિસ્કોપની ઓળખ અને તેનો ઉપયોગ
🧪 મજેદાર Hands-on Astronomy Experiments
🪐 ખગોળશાસ્ત્રનાં વિવિધ મોડેલ બનાવવાની પ્રવૃત્તિ
🌙 રાત્રિના આકાશનું નિરીક્ષણ
☀️ દિવસના આકાશ અને ખગોળશાસ્ત્રની રોમાંચક વાતો
✨ અને ઘણું બધું — જિજ્ઞાસા, પ્રયોગો અને શોધખોળ સાથે!

📅 તારીખ: 21 થી 31 ઑક્ટોબર, 2026
🕓 સમય: સાંજે 4:00 થી 5:45
🎒 ધોરણ: 3 થી 6
📚 માધ્યમ: માત્ર English Mediumના વિદ્યાર્થીઓ માટે

🌠 આવો, પુસ્તકોની બહાર નીકળીને બ્રહ્માંડને નજીકથી ઓળખીએ!

તમારા બાળકની જિજ્ઞાસાને આપો તારાઓ સુધી પહોંચવાની પાંખો! 🚀

📍 આયોજક: Big Bang Astronomy Club of Saurashtra Education Foundation's
Lok Vigyan Kendra, Racecourse, Rajkot

Star Party Season kicks-off with Gir Star Party (GSP) - Geminids Meteor Shower special on 11, 12 and 13 December 2026. A...
12/10/2026

Star Party Season kicks-off with Gir Star Party (GSP) - Geminids Meteor Shower special on 11, 12 and 13 December 2026. Along with the usual activities of 2 full nights of sky-gazing, cosmic bucket list, basic skywatching and astrophoto workshop, solar system walk, we will have visual observation of Geminids Meteor shower along with Geminids Meteor Shower Radio Observation Experiment demonstration where we will try to catch the forward scatter of radio waves from meteor trails using a specially designed Yagi antenna and RTL SDR receiver. Along with this, for the first time, GSP Amateur Radio Station will be active from the observation site for both nights on HF band.

World Space Week Astronomy Model Making Workshop. Kids made a sundial and a Star clock - instrument to tell time both du...
06/10/2026

World Space Week Astronomy Model Making Workshop. Kids made a sundial and a Star clock - instrument to tell time both during day and night time using celestial bodies

World Space Week celebration with Telescope workshop for kids on 4 Oct 2026
06/10/2026

World Space Week celebration with Telescope workshop for kids on 4 Oct 2026

Address

Shri O. V. Sheth Regional Community Science Center, Nehru Udhyan, Opp. Art Gallery, Race Course
Rajkot
360001

Opening Hours

Monday 10am - 6pm
Tuesday 10am - 6pm
Wednesday 10am - 6pm
Thursday 10am - 6pm
Friday 10am - 6pm
Saturday 10am - 6pm

Telephone

+912812449940

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Big Bang Astronomy Club posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Business

Send a message to Big Bang Astronomy Club:

Shortcuts

Share

Nearby engineering companies