28/07/2026
නිවසක් ඉදිකිරීමේදී මුලින් ඇස්තමේන්තු කරන බජට් එකට වඩා 15% - 25% අතර අමතර මුදලක් වැයවීම සාමාන්ය දෙයක්. ගොඩක් වෙලාවට මේ අමතර වියදම් මතුවෙන්නේ අපේ අවධානය යොමුනොවන, "නොසිතූ" තැන්වලිනුයි.
ඔබේ නිවාස සිහිනය බජට් එක ඇතුළේ පවත්වාගෙන යන්න උදව් වෙන, ගෙයක් හදද්දී නොසිතූ ලෙස වියදම් යන ප්රධාන තැන් 7ක් සහ ඒවා පාලනය කරගන්නා ආකාරය පහතින් දක්වා තිබෙනවා.
1. පස පරික්ෂාව සහ අඩවිය සූදානම් කිරීම (Site Preparation & Excavation)
ඉඩම සුද්ද කිරීම, පස් කැපීම හෝ පස් පිරීම සහ අඩවිය සමතලා කිරීම සඳහා බොහෝ දෙනෙක් මුලින් අයවැයක් වෙන් කරන්නේ නැත.
නොසිතූ වියදම: පස බුරුල් නම් අඩිතාලම ගැඹුරට කැපීමට සිදුවීම, ගල් පර්වත හමුවීම හෝ පස් කඩා වැටීම වැළැක්වීමට රඳවා ගැනීමේ බැමි (Retaining walls) හැදීමට සිදුවීම.
පාලනය කරගන්නේ කොහොමද?
ප්ලෑන් එක අඳින්න කලින් ඉඩමේ පස පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගන්න (ඕනෑම නම් Soil test එකක් කරන්න).
අඩිතාලම කැපීමට පෙර කොන්ත්රාත්කරු සමඟ ඉඩමේ ස්වභාවය පරීක්ෂා කර ස්ථිර ඇස්තමේන්තුවක් ලබාගන්න.
2. සැලසුම් වෙනස් කිරීම් (Plan Alterations)
වැඩ පටන් ගත්තාට පසු "මෙතන තව ජනේලයක් දැම්මොත් හොඳයි", "කාමරේ තව අඩියක් ලොකු කළානම් හොඳයි" වැනි අදහස් එන්න පුළුවන්.
නොසිතූ වියදම: වැඩ අතරමගදී කරන එක කුඩා වෙනස්කමක් නිසා වයරිං, ප්ලමිං සහ බිත්ති නැවත කැඩීමට සිදුවී ද්රව්ය මෙන්ම ශ්රම පිරිවැය දෙගුණ තෙගුණ වේ.
පාලනය කරගන්නේ කොහොමද?
3D සැලසුමක් (3D Visualization) භාවිතයෙන් ගෙදර අවසාන පෙනුම මුලින්ම තහවුරු කරගන්න.
ප්ලෑන් එක අනුමත වූ පසු වැඩ අතරමගදී ව්යූහාත්මක වෙනස්කම් (Structural changes) නොකිරීමට වගබලා ගන්න.
3. තාවකාලික සැපයුම් සහ ආරක්ෂාව (Temporary Utilities & Security)
වැඩබිම සඳහා විදුලිය, ජලය ලබාගැනීම සහ ගොඩනැගිලි ද්රව්ය ආරක්ෂිතව තැබීමට තාවකාලික මැස්සන්/ස්ටෝරු හැදීම.
නොසිතූ වියදම: තාවකාලික විදුලි/ජල සබඳතා සඳහා යන ගාස්තු සහ වාණිජ මට්ටමේ මාසික බිල්පත්. එමෙන්ම බඩුබාහිරාදිය ආරක්ෂිතව තැබීමට නියමිත ස්ථානයක් නැතිවුවහොත් ද්රව්ය අපතේ යාම හෝ සොරකම් සිදුවීම.
පාලනය කරගන්නේ කොහොමද?
ඉදිකිරීම් ආරම්භයට පෙරම තාවකාලික ජල හා විදුලි මීටර සඳහා අයදුම් කර නිවැරදි ගාස්තු සටහන් කරගන්න.
ලෑලි හෝ තකරං යොදා ආරක්ෂිත තාවකාලික ගබඩාවක් (Store room) මුලින්ම හදාගන්න.
4. නිමවුම් ද්රව්යවල මිල වෙනස්වීම් (Finishing Upgrades)
අයිටම් එකින් එක තෝරද්දී බජට් එක පැනලා යන්නේ මෙතැනදීයි. Tiles, Bathware, Light fittings සහ Paints තෝරාගැනීමේදී ලොකු මිල පරාසයක් පවතී.
නොසිතූ වියදම: ෂෝරූම් එකට ගියාම මුලින් හිතන් හිටපු ගණන්වලට වඩා වැඩි මිල අධික අයිටම්ස් වලට හිත ඇදී යාම නිසා බජට් එක එකපාරටම වැඩිවීම.
පාලනය කරගන්නේ කොහොමද?
BOQ (Bill of Quantities) එක පිළියෙල කරද්දීම Tiles සහ Bathware සඳහා උපරිම මිල සීමාවක් (Allowance) වෙන්කර තබාගන්න.
ෂෝරූම් යන්න කලින් නිශ්චිත බජට් සීමාව තීරණය කර ඉන් පිටත අයිටම්ස් බැලීමෙන් වළකින්න.
5. ප්රවාහන සහ බාගැනීම් ගාස්තු (Transport & Unloading Costs)
ගඩොල්, වැලි, සිමෙන්ති හෝ ටයිල් ගෙදරට ගෙනත් බාන කොට යන ගාස්තු බොහෝ දෙනෙක් ඇස්තමේන්තුවට එකතු කරන්නේ නැත.
නොසිතූ වියදම: ඉඩමට යන පාර පටු නම් ලොකු ලොරි යැවිය නොහැකි නිසා කුඩා වාහනවලින් පටවාගෙන ඒමට යන අමතර ප්රවාහන ගාස්තු සහ "බාන කූලිය" (Unloading labor).
පාලනය කරගන්නේ කොහොමද?
හාඩ්වෙයාර් එකෙන් බඩු ගනිද්දී "Transport & Unloading free ද?" නැත්නම් අමතර ගාස්තුවක් යනවාද යන්න මුලින්ම අසා දැනගන්න.
හැකි සෑම විටම ද්රව්ය තොග වශයෙන් එකවර ගෙන්වා ගැනීමට උත්සාහ කරන්න.
6. වැසි ජලය බැසයාම සහ වට තාප්ප (Landscaping & Drainage)
ගෙදර වැඩ ඉවර වුණාට පස්සේ ඉඩමේ වතුර පිරෙනවා නම් හෝ පස සෝදාගෙන යනවා නම් ඒවාට විසඳුම් යෙදීමට සිදුවේ.
නොසිතූ වියදම: ඩ්රේනේජ් සිස්ටම්ස් හැදීම, ගෙවත්ත සකස් කිරීම (Landscaping) සහ වට තාප්ප/ගේට්ටු දැමීමට යන වියදම ගෙදර ඇස්තමේන්තුවට ඇතුළත් නොවීම.
පාලනය කරගන්නේ කොහොමද?
ගෙදර ප්ලෑන් එක හදද්දීම වහලයේ වතුර සහ වත්තට වැටෙන වැසි ජලය බැසයන ආකාරය (Drainage Plan) ඇතුළත් කරගන්න.
තාප්ප සහ ගේට්ටු සඳහා යන වියදම මුල සිටම ප්රධාන බජට් එකේ කොටසක් ලෙස සැලසුම් කරන්න.
7. අනුමත කිරීම් සහ නීතිමය ගාස්තු (Approvals & Legal Fees)
ප්රාදේශීය සභාවෙන් හෝ නගර සභාවෙන් ප්ලෑන් එක පාස් කරගැනීම, මැනුම් කටයුතු සහ උපදෙස් ගාස්තු.
නොසිතූ වියදම: ප්ලෑන් එක අනුමත කරගැනීමේ ගාස්තු, ඉංජිනේරු/වාස්තු උපදේශන ගාස්තු සහ අනුමත නීති රීති නොසලකා හැරීම නිසා වදින දඩ මුදල්.
පාලනය කරගන්නේ කොහොමද?
ඉදිකිරීම් ආරම්භ කිරීමට පෙර අදාළ පළාත් පාලන ආයතනයේ (Pradeshiya Sabha/Municipal Council) අනුමැති ගාස්තු සහ නීති රීති (Street line, Building line) ගැන නිවැරදිව දැනුවත් වන්න.
ප්රයෝජනවත් උපදෙසක් (Pro-Tip):
ඔබ ගෙයක් හදන්න ලෑස්ති වෙනවා නම්, ඔබ ගණනය කරන මුළු ඇස්තමේන්තුගත මුදලින් 10% - 15% අතර ප්රමාණයක් "Contingency Fund" (නොසිතූ වියදම් අරමුදල) ලෙස වෙනම වෙන්කර තබාගන්න. එය ඔබට ඉදිකිරීම් මැදදී සිදුවන අනපේක්ෂිත මූල්ය පීඩනයෙන් මිදීමට මහත් රුකුලක් වනු ඇත.
