16/03/2026
මෑත දින කිහිපය තුළ අප යළිත් වරක් ඉන්ධන පෝලිම් සහ QR කෝටා ක්රමයේ නැවත පැමිණීමක් අත්දකිමින් සිටිමු. 2022 වසරේ අප මුහුණ දුන් මූල්යමය අර්බුදයට වඩා මෙවර තත්ත්වය සහමුලින්ම වෙනස් ය; මෙය ප්රධාන වශයෙන් මැදපෙරදිග උත්සන්න වී ඇති භූ දේශපාලනික අර්බුද සහ ඒ හරහා ගෝලීය බලශක්ති සැපයුම් දාමයන්ට (Global supply chains) එල්ල වී ඇති දැඩි බලපෑමේ සෘජු ප්රතිඵලයකි. දේශීය වශයෙන් පැනනැගුණු අනවශ්ය කලබලය (Panic buying) ද මෙම තත්ත්වය තීව්ර කර ඇත.
ගෝලීය වශයෙන් මෙවැනි හදිසි බලශක්ති අර්බුදයන්ට (Energy shocks) මුහුණ දෙන වෙනත් රටවල තත්ත්වය විශ්ලේෂණය කිරීමේදී, මෙය ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථිකයට, විශේෂයෙන්ම ඉදිකිරීම් කර්මාන්තයට (Construction Industry) කෙසේ බලපානු ඇත්දැයි අපට පැහැදිලිව අනුමාන කළ හැකිය.
මගේ විශ්ලේෂණයට අනුව, ඉදිකිරීම් ක්ෂේත්රයට මෙය ප්රධාන මානයන් කිහිපයකින් දැඩි බලපෑමක් එල්ල කරනු ඇත:
1. යන්ත්රෝපකරණ සහ ලොජිස්ටික්ස් මෙහෙයුම් අඩාල වීම
ඉදිකිරීම් ක්ෂේත්රයේ ජීව රුධිරය වන්නේ ඩීසල් ය. බැකෝ යන්ත්ර, දොඹකර (Cranes), සහ කොන්ක්රීට් මිශ්රක වැනි බැර යන්ත්රෝපකරණ අඛණ්ඩව ක්රියාත්මක වීමට සීමිත QR කෝටාව ප්රමාණවත් නොවේ. ජාත්යන්තර මට්ටමේ මෙවැනි සැපයුම් සීමා කිරීම් හමුවේ අප දුටුවේ ව්යාපෘතිවල දෛනික ප්රගතිය සැලකිය යුතු ලෙස අඩාල වන බවයි. වැලි, කළුගල් සහ සිමෙන්ති ප්රවාහනය කරන ලොරි රථ සඳහා ඇති ඉන්ධන සීමාවන් හේතුවෙන් සැපයුම් ජාලය දැඩි ලෙස මන්දගාමී වනු ඇත.
2. අමුද්රව්ය මිලෙහි ශීඝ්ර උද්ධමනයක් (Cost Inflation)
ගෝලීය බොරතෙල් මිල ඉහළ යාමත් සමඟ ජාත්යන්තර ප්රවාහන ගාස්තු (Freight charges) දැනටමත් ඉහළ යමින් පවතී. මෙහි සෘජු ප්රතිඵලයක් ලෙස ආනයනික යකඩ, ඇලුමිනියම් සහ ටයිල් වැනි ද්රව්යවල මිල ඉහළ යාම වළක්වාලිය නොහැක. එපමණක් නොව, දේශීයව සිමෙන්ති නිෂ්පාදනය වැනි දැඩි බලශක්තියක් වැය වන ක්රියාවලීන්හි පිරිවැය ඉහළ යාම මත, ඉදිකිරීම් අමුද්රව්ය මිල ගණන් යළිත් වරක් ඉහළ යාමක් අපේක්ෂා කළ යුතුය.
3. ගිවිසුම්ගත අවදානම් සහ මූල්ය අර්බුද (Contractual & Cash Flow Risks)
ස්ථාවර මිල ගණන් යටතේ (Fixed-price contracts) දැනටමත් ආරම්භ කර ඇති ව්යාපෘති මෙහිදී දැඩි අවදානමකට ලක් වේ. වෙනත් රටවල මෙවැනි අර්බුද වලදී සුළු හා මධ්යම පරිමාණ කොන්ත්රාත්කරුවන් (SME Contractors) දැඩි මූල්ය අර්බුද වලට ලක් වූයේ අමුද්රව්ය මිල ඉහළ යාම සහ ව්යාපෘති ප්රමාද වීම නිසා පැනනැගුණු අමතර පිරිවැය (Overheads) සහ දඩ මුදල් (Liquidated damages) හේතුවෙනි. නිසි පරිදි මිල උච්චාවචනයන් (Price escalation clauses) ආවරණය නොවන ගිවිසුම් හරහා බොහෝ සමාගම් මූල්යමය අභියෝගවලට මුහුණ දෙනු ඇත.
4. ශ්රමිකයින්ගේ පැමිණීම අඩුවීම
ප්රවාහන අපහසුතා හේතුවෙන් ඉදිකිරීම් වැඩබිම් වෙත සේවකයින්ගේ සහ ශ්රමිකයින්ගේ පැමිණීම අක්රමවත් වීම, ශ්රම ඵලදායිතාවය (Labor productivity) පහත දැමීමට සහ ව්යාපෘති කාලසටහන් තවදුරටත් ප්රමාද කිරීමට හේතු වනු ඇත.
ඉදිරි පියවර කුමක්ද?
මෙම ගෝලීය අර්බුදය අපට පාලනය කළ නොහැකි වුවත්, අපගේ කළමනාකරණ උපායමාර්ග වෙනස් කළ යුතුය. ඉදිකිරීම් ක්ෂේත්රයේ නියැළෙන වෘත්තිකයින් ලෙස අප දැන් කළ යුත්තේ පවතින සම්පත් (විශේෂයෙන් ඉන්ධන) වඩාත් කාර්යක්ෂමව භාවිත කිරීම සඳහා ව්යාපෘති සැලසුම් යාවත්කාලීන කිරීමයි. තවද, නව ගිවිසුම් සඳහා එළඹීමේදී මිල ඉහළ යාම් ආවරණය වන නෛතික ප්රතිපාදන පිළිබඳව දැඩි අවධානයක් යොමු කිරීම අත්යවශ්ය වේ.
පවතින ගෝලීය තත්ත්වය හමුවේ, ශ්රී ලාංකික වෘත්තිකයින් ලෙස අප හැඟීම්බර නොවී දත්ත සහ පෙර අත්දැකීම් මත පදනම්ව බුද්ධිමත්ව තීරණ ගත යුතු කාලයක් එළඹ ඇත.