29/06/2026
Geodynamics (ကမ္ဘာ့ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာဘာသာရပ်) ဟာ Geophysics (ကမ္ဘာ့ရူပဗေဒ) ရဲ့ အဓိကကျပြီး အလွန်အရေးပါတဲ့ ခေါင်းစဉ်ခွဲ (Sub-discipline) တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
သူတို့နှစ်ခုရဲ့ ဆက်စပ်မှုနဲ့ ကွာခြားချက်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိနိုင်ဖို့ အခုလို ခွဲခြားကြည့်နိုင်ပါတယ် -
Geophysics ဆိုတာက ကမ္ဘာမြေကြီး (အပေါ်ယံလွှာမှသည် ဗဟိုချက်အထိ) ကို ရူပဗေဒနိယာမတွေ၊ နည်းလမ်းတွေ (ဥပမာ - Gravity, Magnetic, Seismic waves, Electricity) အသုံးပြုပြီး လေ့လာတဲ့ ဘာသာရပ်အကျယ်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။
ရွေ့လျားမှုကိုအဓိကထားတဲ့ Geodynamics
Geodynamics ကတော့ အဲဒီ Geophysics ရဲ့ အောက်မှာမှ "ကမ္ဘာမြေကြီးရဲ့ ရွေ့လျားပြောင်းလဲမှု ဖြစ်စဉ်တွေ (Dynamic processes)" ကို ကိန်းဂဏန်းတွေ၊ Physics ညီမျှခြင်းတွေနဲ့ ပုံတူကြမ်း (Numerical modeling) တည်ဆောက်ပြီး အဓိကဇောက်ချလေ့လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။
Geodynamics က ဘာတွေကို အဓိကလေ့လာတာလဲ။
Plate Tectonics: ကမ္ဘာ့ကျောက်ဖျာချပ်တွေ ဘာကြောင့် ရွေ့လျားနေကြသလဲ၊ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု တိုက်မိရင် ဘာဖြစ်မလဲ။
Mantle Convection: ကမ္ဘာ့အင်္ကျီလွှာ (Mantle) ထဲက ပူနွေးတဲ့ကျောက်ရည်ပူတွေ အထက်အောက် စီးဆင်းလှည့်ပတ်နေပုံ။
Lithospheric Stress & Deformation: ကမ္ဘာ့အပေါ်ယံလွှာတွေ ဖိအားဒဏ်ကြောင့် ပုံပျက်သွားတာ၊ ပြတ်ရွေ့ (Faults) တွေ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ။
Earthquake Mechanisms: ငလျင်တွေ ဘယ်လိုအရှိန်အဟုန်နဲ့ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး အားအင်တွေ ဘယ်လိုသက်ရောက်သွားလဲဆိုတဲ့ ဖြစ်စဉ်။
Geodynamo Effect: ကမ္ဘာ့ဗဟိုချက် (Outer core) ထဲက အရည်ပျော်သံသတ္တုတွေ စီးဆင်းမှုကြောင့် ကမ္ဘာ့သံလိုက်စက်ကွင်း (Magnetic Field) ဘယ်လိုဖြစ်ပေါ်လာလဲ။
အလွယ်မှတ်ရန် နှိုင်းယှဉ်ချက်
Geophysics သည် ကမ္ဘာမြေကြီးကို ဓာတ်မှန်ရိုက်ကြည့်ခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် တိုင်းတာခြင်း (Imaging & Measuring) ကို ပိုလုပ်ဆောင်သည်။ (ဥပမာ - Seismic Reflection သုံးပြီး အောက်မှာ ဘာရှိလဲ ကြည့်တာမျိုး)
Geodynamics သည် ထိုဓာတ်မှန်အဖြေများကို ကြည့်ပြီး ကမ္ဘာမြေကြီးအတွင်း အားသက်ရောက်မှုနှင့် ရွေ့လျားမှုများ မည်သို့အလုပ်လုပ်နေသလဲ (Mechanics & Forces) ဆိုသည်ကို ကွန်ပျူတာမော်ဒယ်များ သုံး၍ တွက်ချက်လေ့လာတာဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် Geodynamics ဟာ Geophysics ရဲ့ သီအိုရီနဲ့ ကိန်းဂဏန်းပိုင်းဆိုင်ရာ (Theoretical & Quantitative) ခေါင်းစဉ်ခွဲတစ်ခုလို့ သတ်မှတ်နိုင်ပါတယ်။