04/10/2026
बस्ती विकास, सहरी योजना तथा भवन निर्माण सम्बन्धी आधारभूत मार्गदर्शन, २०७२ अनुसार मुख्य नयाँ मापदण्डहरू निम्न बमोजिम रहेका छन्
:
सडकको चौडाइ र सेटब्याक (Setback):
अब निर्माण हुने नयाँ सडकको न्यूनतम चौडाइ ६ मिटर हुनुपर्नेछ (हिमाली तथा पहाडी भिरालो क्षेत्रमा प्राविधिक प्रतिवेदनका आधारमा गाउँ/नगर परिषद्को निर्णयबाट कम्तीमा ४ मिटर कायम गर्न सकिनेछ)
।
भवन निर्माण गर्दा सडकको केन्द्रबाट कम्तीमा ३ मिटर सडकको क्षेत्राधिकार (Right of Way) र त्यसपछि थप १.५ मिटर सेटब्याक छोड्नुपर्दछ
।
साँधसीमानाबाट कम्तीमा १ मिटर छोडेर मात्र भवनको जग (Column Footing) वा भारवहन गाह्रो निर्माण गर्न पाइनेछ
।
जग्गा उपयोग प्रतिशत (Ground Coverage):
आवासीय भवनका लागि: २५० वर्गमिटरसम्मको घडेरीमा अधिकतम ७० प्रतिशत र २५० वर्गमिटरभन्दा बढी क्षेत्रफल भएको घडेरीमा अधिकतम ६० प्रतिशत भागमा मात्र भुइँतला निर्माण गर्न पाइनेछ
।
सार्वजनिक तथा सरकारी भवनका लागि: जग्गाको कुल क्षेत्रफलको अधिकतम ५० प्रतिशत मात्र भुइँतलाले चर्चेको क्षेत्र हुन पाउनेछ
।
भवनको उचाइ र माटो परीक्षण (Soil Testing):
५ तला वा १७ मिटरभन्दा अग्ला भवनहरू, वा १०,००० वर्गफुटभन्दा बढी क्षेत्रफल भएका भवनहरूको निर्माण गर्दा भूगर्भ तथा माटो परीक्षण (Geo-Technical Investigation) गर्नु अनिवार्य छ
।
३० डिग्रीभन्दा बढी भिरालो भएको जमिनमा खानी तथा भूगर्भ विभागको पूर्वस्वीकृति विना भवन निर्माण अनुमति पाइने छैन
।
नक्सा पास, भवन संहिता र निर्माण अनुमति:
सबै नगरपालिकाहरूका साथै १,००० भन्दा बढी घरधुरी भएका गाविसहरूमा राष्ट्रिय भवन संहिता २०६० अनिवार्य लागू गरिएको छ
।
भवन निर्माणको स्वीकृति दिँदा पहिलो पटक डिपिसी (DPC) लेभलसम्म मात्र अनुमति दिइनेछ र मापदण्ड अनुसार भएको पुष्टि भएपछि मात्र माथिल्लो तलाको अनुमति पाइनेछ
।
निर्माण सम्पन्न प्रमाणपत्र नलिई भवनमा बिजुली, खानेपानी र टेलिफोन जस्ता सार्वजनिक सुविधा जोड्न पाइने छैन
।
जग्गा प्लटिङ (Planning Permit):
जग्गा प्लटिङ गरी बिक्री वितरण गर्नका लागि अनिवार्य रूपमा प्लानिङ परमिट (Planning Permit) लिनुपर्दछ
।
प्लटिङ गरिएको क्षेत्रको मूल सडकको चौडाइ कम्तीमा ८ मिटर हुनुपर्नेछ र खुला क्षेत्र वा पार्कका लागि निश्चित जमिन सार्वजनिक स्वामित्वमा छोड्नुपर्नेछ
।
बाटो कालोपत्रे गर्ने, ढल, बिजुली र टेलिफोनका खम्बा गाड्ने सम्पूर्ण जिम्मेवारी प्लटिङकर्ताकै हुनेछ
।
पर्यावरण तथा वर्षात्को पानी संकलन (Rainwater Harvesting):
नयाँ निर्माण हुने 'क' र 'ख' वर्गका भवनहरूमा वर्षात्को पानी संकलन (Rainwater Harvesting) गरी जमिनमुनि पठाउने प्रविधि अनिवार्य गरिएको छ
।
सार्वजनिक ताल, पोखरी वा नदी उकास भएको जमिनमा भवन निर्माण गर्न पाइने छैन
।
व्यापारिक प्रयोग र सटर सम्बन्धी नियम:
६ मिटरभन्दा कम चौडाइ भएको सडकमा आवासीय भवनमा सटर वा पसल राख्न पाइने छैन, र सटर राख्दा कम्तीमा २ मिटरको सेटब्याक छोड्नुपर्नेछ
