07/03/2025
कुल पूजा नेपाली समाजमा परम्परागत रूपमा गरिँदै आएको एक धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्परा हो। यो पूजा विशेष गरी हिन्दू धर्मावलम्बीहरूद्वारा आफ्नो कुल देवता वा पितृहरूको सम्झनामा गरिन्छ। कुल देवतालाई परिवार वा वंशका संरक्षक देवता मानिन्छ, जसले आफ्नो कुलका सदस्यहरूको रक्षा गर्ने विश्वास गरिन्छ।
कुल पूजाको विशेषता:
1. कुल देवताको सम्मान – हरेक कुल वा वंशमा एउटा विशेष कुल देवता हुन्छ, जसको आराधना कुल पूजा मार्फत गरिन्छ।
2. परिवारका सबै सदस्यको सहभागिता – यो पूजा परिवार वा गोजी (extended family) भेला भएर सामूहिक रूपमा गरिन्छ।
3. विशेष दिनमा गरिन्छ – कुल पूजाका लागि विशेष तिथि तय गरिन्छ, जुन परिवार वा वंश अनुसार फरक हुन सक्छ।
4. बली प्रथा (केही समुदायमा) – केही ठाउँमा पशुबली दिने चलन छ भने कतिपयले शाकाहारी रूपमा मात्र पूजा गर्छन्।
5. पितृहरूको स्मरण – यो पूजामा पितृहरूको सम्झना गरी उनीहरूको आत्माको शान्तिको कामना गरिन्छ।
कुल पूजाको विधि:
कुल पुरोहित वा घरकै जेठो सदस्यले पूजा अगुवाइ गर्छ।
कुल देवताको स्थान (देवस्थल) वा कुल मन्दिरमा गएर पूजा गरिन्छ।
प्रसाद, अक्षता, फलफूल, रोट, धूपदीप आदि चढाइन्छ।
परिवारका सबै सदस्यहरूले कुल देवतालाई प्रणाम गर्दै आशिर्वाद माग्छन्।
