Sambara Scientific Society Sindh

Sambara Scientific Society Sindh Welcome to our page dedicated to bringing you the latest updates in science, technology, and international affairs – all presented in Sindhi Language.

Stay informed, explore the wonders of innovation, and delve into global perspectives.

ڪھاڻي **لبنان اسرائيلي حملن جي ضد ۾.....**پروفيسر بشير سومرو**ٻڌ ته.....****جي....**سارنگ ۽ صنوبر بي ايس پوليٽيڪل سائنس ...
21/06/2026

ڪھاڻي
**لبنان اسرائيلي حملن جي ضد ۾.....**
پروفيسر بشير سومرو

**ٻڌ ته.....**
**جي....**
سارنگ ۽ صنوبر بي ايس پوليٽيڪل سائنس جي ٽئين سال جا اسٽوڊنٽ ھيا ۽ ڪلاس ختم ٿيڻ سان ئي ڊپارٽمينٽ جي ڪاريڊور مان آرٽس فيڪلٽيء جي لان ڏانهن وڃڻ لڳا ته سارنگ چيس, ** لان ۾ ويھي سڪون سان ڊسڪشن ڪري سگهجي ٿو جو مون کي خبر آهي ته ڏکڻ لبنان تي اسرائيلي ڊفينس فورسز ايران-آمريڪا امن معاھدي تي سگنيچر ٿيڻ کان پوء به خوفناڪ حملا ڪري ڄڻ ته امن معاھدي کي تباهه ڪرڻ جي زبردست ڪوشش ٿي رهي آهي ۽ ھاڻي وري صدر ٽرمپ ۽ آمريڪي ميڊيا کان اپسٽين فائيل به وسري ويا آهن.....,** ڪجهه گھڙيون ڏاڪڻ تان لھي سڌا ٿيا ته سارنگ وري چيس, **ائين آهي نه....**
**سمجهي وڃين ٿو....** صنوبر مڪ اولاريندي چيس.
**بي ايس جي پھرين سال ۾ مونکي ته خبر به ھئي پاليٽڪس ڇا آهي.....۽ ھا...., دڙڪا ڪيڏا ڏيندي ھئينء ...مڪون اولارڻ به ياد اٿم...** سارنگ مسڪرائيندي چيس.
ٻنهي کان ٽھڪ نڪري ويا....ٽھڪن ۾ اچي لان تي ويٺاـ
**ھاڻي تنهنجو ويئن گهرو ٿي ويو آهي ظالم...** صنوبر به مسڪرائيندي چيس.
**تنهنجي مڪن اولارڻ مونکي گهڻو ڪجهه سيکاريو آهي....صنوبر ...** سارنگ به ٿوري مڃڻ واري انداز ۾ چيس.
**ٻه ڪٽ, ٻه سموسا رائتي سان....**
**جي سرـ**
**ھي نڀاڳو نيتنياھو ته جنگ کان مڙي ئي نه ٿو توڙي جو صدر ٽرمپ گاريون ڏنيون اتس ۽ نائب صدر جي ڊي وينس ته لتاڙ ڪئي اٿس پر پوء به ....** صنوبر ٿورو سيريس ٿيندي سوال ڪيو.
**ھن نڀاڳي بن گور جيڪو اسرائيل جو نيشنل سڪيورٽي منسٽر آهي تنهن پنهنجي بيان ۾ چيو آهي ته سڄو لبنان سڙندو....!!!** سارنگ سندس سوال کي ٽيڪو ڏنس.
**ھا.... پر ھاڻي ته آمريڪا ۽ قطر گڏجي ايران ۾ انساني معيار کي بھتر ڪرڻ جي لاء اربين ڊالر ڏيڻ ۽ خرچ ڪرڻ جو ڪاٿي لڳائڻ لاء ايراني حڪومت سان رابطي ۾ آهي......پر ھو (نيتنياھو)....** صنوبر نيتنياھوء کي گھٽ وڌ ڳالهائڻ کان رڪجي وئي.....
**....پر نيويارڪ ٽائيمز جي انويسٽيگيٽو رپورٽ ڏس ته ڇا ٿي چوي....,** سارنگ چانھ جي سرڪ ڀريندي چيس, **آمريڪي انٽيليجنس آفيسر ٿا چون ته اسان کي اميد نه آهي ته ڪو اسرائيل حزب الله جي خلاف حملا بند ڪندو....** سارنگ ٻڌايس.
**ٺيڪ آ, ... پر ايران لبنان جي جنگ بند نه ڪرڻ جي پس منظر ۾ ھرمز جي سامونڊي لنگھ کي بند ڪرڻ جي ڌمڪي ڏني آهي....!!!** صنوبر به چانھ جي سرڪ ڀريندي چيو, **مقصد ته نيتنياھوء جي حرامپائي ڪامياب ٿي ڏسڻ ۾ اچي نه....سارنگ.**
**تنهنجي سوالن جا جواب گهڻا ۽ گهرا ٿي سگهن ٿا پر منهنجي خيال ۾....
1) پھريون سبب ته نيتنياھوء اسرائيل کي خطي جو پوليس مين ڪرائڻ سان گڏ سڀني اسلامي ملڪن کي ابراھام اڪارڊ ۾ آڻي سڄي اسلامي دنيا سان تعلقات رکي ڪري پاڻ کي ثابت ڪرڻ ڪوشش ٿي ڪئي ته يھودي ئي الله جي پسنديده قوم آهي.
2) ٻيو سبب صدر ٽرمپ ھڪ وڏو بزنيس مين آهي ۽ ھن جو نياڻو جيئرڊ ڪشنر ۽ سندس خاص نمائندو اسٽيو وٽڪاف صدر ٽرمپ جي سفارتڪار ھجڻ سان گڏ ٽرمپ جي واپار جو سيٽ اپ ٺاھڻ جي ڪوشش ڪندا ٿا رھن جڏهن ته غزا جي جنگ کان وٺي پيس ٻورڊ ٺھڻ سڀ بزنيس آهي ۽ يوڪرين جي جنگ ۾ وري اسٽيو وٽڪاف ۽ ناياب مادو/ ريئر ارٿ ميٽل مقصد ته بزنيس نه ڪي سفارتڪاري. ... خبر اٿئي انهن ملڪن سوڌو ڪٿي به جنگ بند نه ٿي جو وچ ۾ آمريڪا جا نه پر ٽرمپ جي بزنيس جا مفاد تي آيا.........!!!**
ٻئي طرف وري ٽرمپ جي بزنيس عالمي يھودي بزنيس مينن سان ٽڪراء ۾ اچي وئي آهي جو پھريان سڄي دنيا جي واپار تي يھودين جو ڪنٽرول ھيو ۽ ساڳيء طرح سان دنيا جي سڀني ملڪن ۾ حڪومتون ڊاھڻ ۽ ٺاهڻ يھودين جي ھٿ ۾ ھوندو ھيون پر نڀاڳو ٽرمپ پھريون صدر آهي جنهن يھودين جي بزنيس ۾ ڇيد ڪيو آهي تنهنڪري ايران جي سڄي قضيي ۾ يھودي واپارين کي ويجهو نه ٿو اچڻ ڏي....
3) صدر ٽرمپ سان يھودي بزنيس مين سڌي جنگ ته نه ٿا ڪري سگهن نه.... تنهنڪري امن معاھدي جي ڏکندڙ رڳ يعني لبنان تي پيا حملا ڪجن جيستائين ٽرمپ مجبور نه ٿئي.....**
**ھل ڙي ڇورا.....** صنوبر ذري گھٽ رڙ ڪندي چيس, **اڙي ڇورا.... وڏو ڪو انٽيليڪچوئل ٿي ويو آن...**
صنوبر انٽيليڪچوئل اھڙي ته پياري انداز سان چيو جو سارنگ چتاُئي ڏٺس ته ھوء شرمائيندي ڳالهه کي ٻيو رخ ڏيڻ جي لاء بيري کي سڏ ڪيوـ
**ھا.... مان ڇا پئي چيو..... ٻه ڪٽ کڻي آ....** صنوبر ڳالهه بدلائيندي بيري کي چانھ کڻي اچڻ جو چيوـ
**اڃان لبنان جي جنگ جا ٻه پھلو آهن: پھريون مذهبي ۽ ٻيو سازشي نظريو......** سارنگ ٿوري وڌيڪ وضاحت ڪندي ٻڌايو.....
**مذهبي ۽ سازشي نظريو ڪيئن ڇورا....!!!** صنوبر وري ھلڪي پيار واري انداز مان پڇا ڪيس...
**مذهبي ان ڪري جو جڏهن صدر ٽرمپ 2017ع ۾ وال آف رپيٽينس جو دؤرو ڪري سڀني عرب ۽ اسلامي ملڪن کي ابراھام اڪارڊ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏيڻ سان گڏ ڌمڪي پڻ ڏني ته اسرائيل جا ڪٽر يھودي عالم پيشنگويون ڪرڻ لڳا ته اسان جو آخري نجات ڏياريندڙ مسيحا جو اچڻ ويجهو آهي ۽ صدر ٽرمپ اسان کي ٽن ھزار سالن کان پوء يعني سائرس اعظم کان پوء ھيڪل سليماني ٺھرائي ڏيندو تنهنجي ڪري طاغوتي قوتن کي انهن جي ٻارن کي به قتل ڪرڻ ضروري آهي ته جيئن مسيحا اچڻ جي لاء گرائونڊ تيار ٿي وڃي....,!!!**
**۽ جيڪو صدر ٽرمپ جو اپسٽين فائيل ۾ حشر خراب ڪيو اٿائونس سو يھودين کان وسري ويو آهي....** صنوبر سارنگ کان ترڇ نموني سان پڇيو.
**ڏس نه .... ھو ٽرمپ کي عيسائي سمجهي ذليل تا ڪن جنهنيھودين سان ڌوڪو ڪيو جيڪو توريت جي نشانين جو انڪار ڪندڙ آهي تنهنڪري محترمه....** سارنگ ٿوري وضاحت ڪئي.
**ٺيڪ آ پر سازشي نظريي جي باري ۾ ڇا ٿو چئين ڇورا....**صنوبر کي ڇورا چوڻ ٿورو مزو ٿي آيو پر پوء چيائينس, **منهنجي به سازشي نظرين تي گھري نظر اٿئي....**
**پھريون: ھيء بي بي سيء جي تصديق ٿيل خبر آهي ته آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران سان جنگ جي دؤران آرٽيفشيل انٽيليجنس کان جنريٽ ٿيل وڊيو ڪلپس سوشل ميڊيا تي وائرل ٿي رهيون ھيو سي سڀ مونيٽائيزنگ جي لاء ھيون....
ٻيو: سوچڻ جي ڳالهه ھيء آهي ته ايران جو رھبر شھيد ٿيو ۽ ان سان آء آر جي سي/پاسداران انقلاب جي قيادت ۽ ٻيون شھادتن سان گڏ تقريبن سڄو انفرا اسٽرڪچر تباهه ٿي پر وري ايران مڊل ايسٽ جو طاقتور ملڪ به بڻجي ويو.. ...**
**ھي ته غور طلب نڪتو آ....,** صنوبر ھي لفظ چوندي سارنگ جو ڌيان ڪلاس ڏانهن ڇڪائيندي چيس, **ڳالهه ۾ ٿورو دم آهي پر ھن آخري نڪتي تي ڀرپور ڊسڪن ٿيندو ڇورا......!!**

ڪچھريون قائم ھجنپروفيسر بشير سومروپراڻو مھراڻ ھوٽل اڄ موڊ لاڙڪاڻي ھوٽل تي چانھ پيئڻ جو ھيو تنهنڪري مان پروفيسر علي اڪڀر ...
18/06/2026

ڪچھريون قائم ھجن
پروفيسر بشير سومرو

پراڻو مھراڻ ھوٽل

اڄ موڊ لاڙڪاڻي ھوٽل تي چانھ پيئڻ جو ھيو تنهنڪري مان پروفيسر علي اڪڀر چانڊيو کي چيم , **اچو ته ھلون سر.**
پروفيسر علي اڪڀر چانڊيو به پروفيسر نورالدين چانڊيو وانگر ڪڏهن به جواب نه ڏيندو آهي سواء ڪنهن مجبوريء جي....ٻئي گھنٽي ڦاٽڪ کان ھيٺ لٿاسين ته چانڊيو صاحب عرض ڪيو, **سرھيو صاحب کي ڪجهه ڊاڪيومينٽس اٽيسٽ ڪري ڏيڻا آهن پوء ٿا ھلون.**
واپڊا واري سڄي سنگت کي سلام ڪري پوء پاسي سان ڪلھوڙي کي سؤ روپيا ڏيندي چيومانس, **اسان کي ٻه ٺاھوڪا ڪٽ پيار پوء ٻاٽو چاڙھ....**
ڪلھوڙي به اھڙي ته ٺاھوڪي چانھ پياري جو واھ واھ ٿي وئي... جيستائين اسان چانھ پيئون تيستائين نصرت سرھيو صاحب پنجاب بينڪ مان ٻه لائيف سرٽيفڪيٽ وٺي آيو جيڪي اٽيسٽ ڪرائي اٿياسين ته جيئن لاڙڪاڻو ھوٽل تي ويھون....
اسان مھراڻ ھوٽل جي پوئين پاسي کان ٿي وياسين پر مھراڻ جي گيٽ کليل ھئي سو وچ ڪيوسين ۽ جڏهن روڊ واري دروازي ڏانهن اڳتي وڌڻ لڳاسين ته مھراڻ ھوٽل جي مينيجر ۽ اديب روشن علي ٽوٽاڻيء پويان چيو, **ڪيڏا ته ظالم آھيو سر, ** اسان ڪنڌ ورائي پوئتي ڏٺو ته چيائين, **مھراڻ ھوٽل ڇا ڊٺو آ.... منهن ئي مھانگا....ھل صاحب...**
اڃان جو ڏسون ته سائين محمد عيسىٰ ميمڻ به ويٺو ھيو...ڀاڪر پائي ملياسين پوء بيٺي بيٺي ڪچھري ڪري وڃڻ لڳاسين ته روشن علي ٽوٽاڻيء چيو, **سر, اتي ويھو, ٿڌي ھوا ٿي لڳي ۽ چانھ پاڻي به ملي ويندو.**..پوء مان ۽ چانڊيو صاحب پکي ھيٺان ويٺاسين ته واھ جو ڪراسنگ واري ٿڌي ھوا پکي سان گڏجي جسم کي محسوس ڪرائڻ لڳي ته واقعي ٽيمپرچر گھٽ آ...
روشن علي ٽوٽاڻيء اسان کي ٺاھوڪو ٿڌو پاڻي پياريو ۽ پوء اتي موجود ڇوڪري کي ٽن بوتل آڻڻ لاء چيوـ ٽن بوتل پيئندي ڳالهه سماجي ڀڃ ڊاھ جي نڪتي ۽ انگريزن جي دؤر ۾ اسان جي وڏن جي اخلاقي فضيلت تي پھتي ته مان چانڊيو صاحب کي ٻڌايو, **سنڌ ۾ ڪلھوڙن ۽ ٽالپر حڪمرانن پنهنجي جاسوسي ادارن جي ذريعي پنهنجي حڪومت کي مضبوط ڪرڻ جي واسطي مزاحمت ڪندڙ شخصيتن ۽ بزرگن جي خلاف وسان نه گھٽايو پر پوء به سادگيء جي ڪري ھيٺين پيڙھيل طبقي ۾ وڏي پيماني تي سچائي موجود ھئي پر انگريزن جي قبضي ڪرڻ کان پوء ھندستان ۽ سنڌ ۾ جديد مشينريء, ڪارخانن, ريلن ۽ گاڏين جي ذريعي پروپيگنڊا فاسٽ ٿي وئي ۽ ساڳي وقت جاگيرون ورھائڻ کان پوء جاگيردارن تي زور رکيو ويو ته مزاحمت ڪندڙ کي ھو پاڻ ڪچلي ڇڏن يا وري گرفتار ڪري انگريزن جي حوالي ڪن.. جڏهن ته انگريزن مزاحمت ڪندڙ سيدن, پيرن ۽ بزرگن جي مقابلي ۾ پنهنجا ھٿ ٺوڪيا سيد, پير ۽ بزرگ پيدا ڪيا ۽ انهن جي لاء وڏي پروپيگنڊا ڪرائي پير, پير دامت برڪات ۽ الحاج جا خطاب ڏياريا ۽ پوء آھستي آھستي ڪوڙ, ٺڳي موقعي پرستي بازار جو وکر ٿي ويا جيڪي ھيٺين پيڙھيل طبقي ۾ پڻ ڪاھي پيا,.**طڪجهه گھڙيون خاموش رھندي چيم, **سر, ھاڻي وري ٽڪ ٽوڪ, سنيپ چيٽ, انسٽاگرام, واٽس ايپ, فيس بوڪ ۽ ٻيو الاء ڇا ڇا....مٿان وري آرٽيفشيل انٽيليجنس چيٽ جي پي ٽي, ڊيپ سيڪ, گروڪ ۽ جمنائي....**
چانڊيو صاحب ٽھڪ ڏيندي چيو, **ٻيو اخلاقي تباهي ۽ سماجي ڀڃ ڊاھ....**
چانڊيو صاحب ڳالهه ڳالهه مان پارٽيشن کان اڳ واري سنڌ ۽ ھندستان جي پوليٽڪس جي ڳالهه ڪئي...ھتي ھڪ ڳالهه ڪندو ھلان چانڊيو صاحب کي پارٽيشن کان اڳ ۽ پوء واري ھندستان ۽ پاڪستان جي سياسي ڀڃ ڊاھ تي وڏي دسترس اٿس.... چانڊيو صاحب ٻڌايو ته ھو قائد اعظم محمد علي جناح جي ھندو مسلم ايمبيسڊر واري پس منظر ۾ چار پنج ڪتاب اسٽڊيء ڪري رهيو آهي ته جيئن قائد اعظم تي بھتر انداز ۾ لکي سگهجي....پوء 1930ع کان اڳ قائد اعظم جي 1916ع واري لکنؤ پيڪٽ کان وٺي سائمن ڪميشن 1927ع ۽ ان کان پوء واري سياست تائين جو ذڪر ڪري سڌو سنڌ جي بمبئيء کان آزادي تي اچي پھتاسين ته مان چانڊيو صاحب کي روڪيو ۽ پڇيومآنس, **سنڌ جي بمبئيء کان آزاديء تي ڪيڏا وڏا ڪتاب لکيا ويا آهن.**
**تمام گھڻا سر.**
**چڱو ٻڌو سر, ** مان کيس پنهنجي ڳالهه ڏانهن توجهه ڏيارم, ** سنڌ جي بمبئيء کان آزادي درست ھئي يا سنڌ جي انگريزن کان آزادي....**
**ھن طرف ڌيان ئي نه ڏنو ويو آهي سرـ** ھن مسڪرائيندي چيو, **سنڌ ۽ ھندستان جي ڪنهن رائيٽر جو ھن طرف ڌيان مشڪل سان ويو آهي سر.**
**سر, 1933ع ۾ ايڊولف ھٽلر جرمنيء جو چانسلر چونڊجي آيو ته ھن يورپ ۾ جارحاڻي پاليسي اختيار ڪندي وڏي پيماني تي فوجي ڀرتي ۽ ھٿيارن ٺاهڻ شروع ڪيا..... 1936ع ۾ ورسيلز واري معاھدي ۾ ڊي ملٽرائيزڊ زون واري علائقي رھائنيء تي جرمنيء فوج قبضو ڪري ھڪ قسم جي جنگ جي ڄڻ شروعات ڪري ڇڏي ھئي....يورپ ۾ اھڙي جنگي صورتحال کي محسوس ڪندي برطانيا سڄي ھندستان ۾ 1935ع جي آئين تحت اليڪشن جو اعلان ڪري ماحول کي ئي تبديل ڪري ڇڏيو جڏهن ته سنڌ ۾ سنڌ جي بمبئيء کان آزاديء واري مھم ھلرائي سنڌ کي ھندو سرمائيدارن کان کسي جاگيردارن ۽ وڏيرن جي حوالي ڪئي وئي ته جيئن سنڌ مان ڪا به مزاحمت نه ٿئي....**
**واقعي سر, ھن پرسپيڪٽو ۾ نه لکيو ويو آهي شايد....پر ڳالهه ھيء آهي ته ٻئي ڀيري جڏهن ملو ته توهان جي قائد اعظم تي تياري ٿيل ھجي خاص طور تي 1930ع کان اڳ وارو سڄو دؤر جنهن ۾ بنگال جو ورھاڱو ۽ وري گڏجڻ, مسلم ليگ جو وجود ۾ اچڻ, مانٽيگو-چيمسفورڊ رفارمس, جليان والا باغ جو قتل عام ۽ خلافت تحريڪ سان گڏ ھجرٿ تحريڪ, ريشمي رومال تحريڪ ۽ سائمن ڪميشن کي ضرور ڏسيون اچجو ته جيئن ڪمپريھينسو ڊسڪشن ٿي سگهي .......آخر ۾ ڪلھوڙي کان پاٽ/سيپريٽ چانھ گهرائيسين ۽ پوء مھراڻ ھوٽل کي ڇڏيوسين......

شاعر: پروفيسر ممتاز علي سولنگيترجمو: پروفيسر بشير سومروتقدير جيئن چاهيو اھڙو روپ ڌاريو مانسنڀالي گھڻو هليس, پوء به ٿڙڪي ...
17/06/2026

شاعر: پروفيسر ممتاز علي سولنگي
ترجمو: پروفيسر بشير سومرو

تقدير جيئن چاهيو اھڙو روپ ڌاريو مان
سنڀالي گھڻو هليس, پوء به ٿڙڪي پيس مان
ڪنهن دل ٽوڙي ته ڪنهن اميدون
ماڻهن سمجھو ته بدلجي ويو آهيان مان
As the fate intends such shape I mould
I mange to walk much, neverthles stumble down I,
Someone broke heart rest expectations/hopes
People believe that I have changed.

ايران-آمريڪا ٺاھ ۽ عرب ملڪن جي سڪيورٽيء جو سوالDaily SobhDate: 17-6-2026پروفيسر بشير سومرو صدر ٽرمپ گذريل سومر تي جي-7 ج...
17/06/2026

ايران-آمريڪا ٺاھ ۽ عرب ملڪن جي سڪيورٽيء جو سوال
Daily Sobh
Date: 17-6-2026
پروفيسر بشير سومرو
صدر ٽرمپ گذريل سومر تي جي-7 جي سالياني سربراهي اجلاس ۾ شرڪت ڪرڻ جي لاء فرانس پهتو آهي جيتوڻيڪ جي-7 جي ايجنڊا ۾ آرٽيفشيل انٽيليجنس ۽ آن لائين سيفٽيء جا نڪتا اھم آهن جنهن جي ڪري ستن ئي ملڪن جي و۽ين ٽيڪنالاجيء وارين ڪمپنين جا مالڪ پڻ موجود ھوندا جيڪي پنهنجي انداز ۾ قانون ٺاھيندا پر حقيقت ۾ صدر ٽرمپ ۽ جي-7 جي ميمبر ملڪن جا يوڪرين جي جنگ, واپار، ۽ نارٿ ايٽلانٽڪ ٽريٽي آرگنائيزيشن (ناٽو) جي مدي خارج فوجي اتحاد جي مخالفت ڪرڻ, يورپي يونين سان ڊفينس بجيٽ وڌائڻ کان وٺي آمريڪا فرسٽ پاليسيء کي اھميت نه ڏيڻ, محصول لڳائڻ, آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران خلاف ٽن مهينن کان وڌيڪ واري ڇڙيل جنگ ۾ يورپي يونين ۽ جي-7 جي اتحادي ملڪن جو حصو نه وٺڻ تي يورپي يونين جي اتحاد کي ڪاغذي شينهن سڏڻ ۽ ٻيون ڪيتريون ڌمڪيون ڏيڻ کان پوء واري صورتحال ۾ ھڪ ته صدر ٽرمپ سخت لفظن کي سھڻ کان سواء ڪجهه به نه ڪري سگهڻ واري پوزيشن ۾ يورپي يونين ۽ جي-7 جي اتحادي ملڪن جو صدر ٽرمپ سان نئين سر اتحاد قائم ڪندا يا وري ڪو ٻيو رستو اختيار ڪندا پر صدر ٽرمپ تقرير ۾ ڇا چوندو تنهن کان سڀ اڳواڻ ڇرڪيل آهن. اھڙي پس منظر ۾ صدر ٽرمپ ايران جنگ جي فاتح طور تي پيرس ۾ صدر ميڪران سان گڏ فتح جي پرواني جو اعلان ڪندي چيو ته آمريڪا-ايران جي وچ ۾ اليڪٽرانيڪلي ميمورينڊم آف انڊر اسٽينڊنگ صحيح ٿي چڪي آهي جنهن کان پوء ھرمز جو سامونڊي لنگھ مڪمل طور تي ڪنهن به ٽول ٽيڪس ڏيڻ کان سواء تيل, گيس واپاري بحري ٻيڙن جي لاء کلي ويندوـ صدر ٽرمپ واضع ڪيو ته گذريل جمعي تي ايران جا ٽي تيل جا ۽ ٻه ڪارگو جا ٻيڙا ھرمز وارو لنگھ ڪراس ڪري چڪا آهن جنهن مان سمجهي سگهجي ٿو ته ھرمز کي کوليو ويو آهي پر پوء به نار چي عرب ملڪن ۾ 600 ڪمرشل ۽ ڪارگو جڏهن 200 کان وڌيڪ تيل ۽ گيس جا تمام وڏا ٻيڙا ڦاٿل آهن پرطعالمي ميڊيا کي جيتوڻيڪ مڪمل امن فارمولي جي نه ملڻ جي ڪري جيڪو ايندڙ جمعي تي شايد سئٽزرلينڊ جي پاڪستاني سفارتخاني ۾ پاڪستان جي ميزبانيء ۾ ھڪ وڏي پر وقار تقريب ۾ اعلان ٿئي ڇو معاھدو شروعاتي طور تي اليڪٽرانڪ صحيح ٿيڻ ذريعي ۾ عمل ۾ اچي چڪو ۽ شايد ٻنهي طرفن جا وفد نائب صدر جي ڊي وينس ۽ ڀاقر قاليباف جي اڳواڻيء ۾ تيار ٿي رهيا آهن پر ايران صدر ٽرمپ جي آچر واري ڏينهن جي ٿيل اعلان کي پاڪستان جي ذريعي پوئتي ڪرائڻ جي پويان واري حڪمت عملي جو اھم سبب ته ايران ٽرمپ انتظاميا تي واضع ڪيو ته وچ اوڀر ۾ سڀئي جنگي فرنٽ سان گڏ لبنان ۽ خاص طور تي بيروت ۾ مڪمل جنگ جو خاتمو چاهي ٿو جنهن حزب الله پڻ تائيد ڪئي آهي.
ياد رهي ته اسرائيل ۽ حزب الله جي وچ ۾ گذريل ٽن مهينن کان وڌيڪ عرصي تائين جنگ جاري آهي جنهن جي شروعات نيتنياھوء خود ڪئي جو صدر ٽرمپ نيتنياھوء کي ايران تي سڌيء طرح سان حملا ڪرڻ جو ذميوار کيس قرار ڏنو جنهن کان پوء نيتنياھوء ايران تي حملا بند ڪري ڏکڻ بيروت ۾ حزب الله جي خلاف لڳاتار حملا ڪندو رهيو آهي ته جيئن امن معاھدي کان اڳ ۾ لبنان جي ھڪ وڏو قبضي ڪيل علائقي ۾ سڪيورٽي زون ٺاهي ڇڏي. ھي نوٽ ڪرڻ گهرجي ته ھن وقت تائين 5000 ھزار کان وڌيڪ لبناني ماڻهو قتل ٿي چڪا آهن جڏهن ته ھزارين زخمي ٿيڻ کان سواِء لکين ماڻهون ڏکڻ بيروت ۽ ءيا علائقا خالي ڪري چڪا آهن پر عالمي ميڊيا جي لبنان جي ماڻهن جي قتل ٿيڻ جي بدران 30 يھودين قتل ٿيڻ واري انگ کي به کڻي ٿي ھلي ته جيئن اسرائيل جي حملن کي جائز قرار ڏنو وڃي.
اھڙي پس منظر ۾ جڏهن لبناني صدر جوزف عون نيتنياھوء کي جنگي مجرم قرار ڏيڻ جي بدران ايراني قيادت تي الزام لڳايو ته آمريڪا-ايران ڳالهين وچ ۾ لبنان کي قربانيء جو ٻڪرو بڻائي رهيو آهي, جيتوڻيڪ حزب الله ۽ ٻيون جنگجو تنظيمون ته ستر واري ڏھاڪي ۾ بيروت مٿان اسرائيلي جنگ مڙھڻ جي نتيجي جي پيداوار آهن پر پوء به ايراني قيادت جوزف عون ته سخت تنقيد ڪندي لبنان ۾ مڪمل جنگ بند ڪرڻ جو شرط وڌو آهي جنهن جي نتيجي ۾ بيروت تي آچر ء سومر تي ٿيل اسرئيلي حملي جي نتيجي ۾ صدر ٽرمپ نيتنياھوء کي سخت گھٽ وڌ ڳالهائيندي چيو ته لبنان ۾ جنگ بند ٿيڻ گهرجي ڇاڪاڻ ته ايران سان امن معاھدو ويجهو آهي ۽ اسان کي آمريڪا جا مفاد سڀ کان وڌيڪ عزيز آهن مان اندازو لڳائي سگهجي ٿو صدر ٽرمپ ايران تي حملي ڪرڻ جي ڪيترو نه خلاف ھيو پر ھاڻي به عالمي يھودي لابيء کان صدر ٽرمپ باغي ڪيئن ٿو ٿي سگهي پر ان جا ٻه اھم سبب ٿي سگهن ٿا پھريون ته مڊ ٽرم اليڪشن ۽ ٻيو عالمي واپار جو ھرمز واري سامونڊي لنگھ مان مڪمل طور تي بند ٿيڻ آهي يا وري ھيئن به چئي سگهجي ٿو ته صدر ٽرمپ جيڪو خود وڏو واپاري آهي ۽ عالمي يھودي واپارين سان ڪو ڳجهو ٺاھ ضرور ڪيو ھوندو جو اسٽيو وٽڪاف ۽ جيئرڊ ڪشنر منظر تان غائب آهن ۽ ساڳي وقت ايران تي ڪيل حملي جي پس منظر ۾ اپسٽين جا فائيل نه کلڻ تي پڻ زور ڀريو ھوندو جنهن جي نتيجي ۾ نيتنياھوء کي لغام ڏنو ويو آهي تڏهن ته جد ڊد وينس بيان ڏنو ته اسرائيل ۾ صدر جي خيال چا گهڻا حمايتي موجود آهن کان پوء نيتنياھوء ۽ جوزف جو ڇا ٿيندو ايندڙ وقت ٻڌائيندوـ صدر ٽرمپ ھن دٻ کان اڳ ۾ نيتنياھوء کي لبنان تي حملن چي پس منظر گاريون پڻ ڏنيون ھيون پر ساڳي وقت تي سڀني ميڊيا چينلن کي پاڻ گارين جو ٻڌايو پر ھاڻي وضاحت ڪندي صدر ٽرمپ چوي ٿو ته ھن ان ميڊيا واري کي گاريون ڏنيون ھيون جنهن نمونو پئي ڪيو پر پوء به نيتنياھوء جو ڪتي وارو ضد جو ھن بيروت ۾ ايران جي خلاف جنگي محاذ کولي رکيو آهي جيڪو ڪنهن به وقت سڌي اسرائيل-ايران جنگ ۾ تبديل ٿي سگهي ٿو ۽ نيتنياھوء جو اھو خواب جيڪو ابراھام اڪارڊ جي ذريعي مڊل ايسٽ جو پوليس مين ٿيڻ جو هيو سو پورو نه ٿيو پر ان جي ابتڙ ايران خطي جو ھڪ طاقتور پوليس مين ٿي اڀريو آهي جيڪڏهن لبنان ۾ مڪمل جنگ بند ٿئي ٿي ته.
ھتي ھڪ ڳالهه ياد رکڻ گهرجي اسرائيل ايران-آمريڪا جي وچ ۾ امن معاھدي جو سڌيء طرح سان نه حصو نه رهيو آهي ۽ نه ئي ايندڙ جمعي تي سئٽزرلينڊ ۾ ٿيندڙ ڳالهين ۾ ڪنهن به طرح سان نيتنياھوء جي ڪا به نمائندگي نه آهي ته اسرائيل جي ايران خلاف جنگ ۾ ڇا حاصل ڪيو وارو سوال عالمي ميڊيا ۾ گردش ڪري رهيو آهي پر جيڪڏهن صدر ٽرمپ ۽ سندس انتظاميا اسرائيل ۽ لبنان ڌار واشنگٽن ۾ ممڪن امن معاهدي بابت ڳالهيون ڪرائن ته پوء نيتنياھو مڊل ايسٽ جي جنگي محاذ مان مڪمل طور تي ٻاهر نڪري ويندو جنهن سان نيتنياھو جو سياسي قد ڪاٺ اونداھو ٿي ويندو ۽ اڳتي ماڻهو ھٽلر کي ياد ڪرڻ جي بدران غزا, بيروت جي تباهيء ۾ نيتنياھوء ڍي ياد رکندا جيڪڏهن مظلوم قومون اھڙي مھم ھلائن جيئن يھودين ھولوڪاسٽ لاء ھلائي ھئي. اھڙي پس منظر ۾ نيتنياھوء اسرائيلي عوام کي هڪ جنگي انداز ۾ خطاب ڪيو ته آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ تازو طئي ٿيل جنگبندي واري معاهدي کي پاڻ تي لازمي طور پابند نه ٿو سمجهي تنهنڪري اسرائيل لبنان جي قبضي ھيٺ ڪيل علائقا واپس نه ڪندو جيستائين حزب الله مڪمل طور تي بي ھٿيار نه ٿي ٿئي ۽ ساڳي وقت تي ڏکڻ بيروت ۾ سڪيورٽي زون پڻ ٺاھيندو. ھتي ھڪ سوال ٿو پيدا ٿئي ته ڇا نيتنياھو ڪنهن به طرح سان بي لغام گھوڙو ثابت ٿيندو جيڪو ڪرندڙ عالمي آرڊر ۾ وڌيڪ ڏار ڪري رهيو آهي.... جيڪڏهن نيتنياھو کلي عام گارين کائڻ کان پوء به نه ٿو مڙي ته ضرور وڌيڪ بدتر علاج ٿو چاهي....
ھتي ھڪ ڳالهه ياد رکڻ گهرجي ايران-آمريڪا جنگ جي بدلي ۾ ايران نار جي عرب ملڪن ۾ پھريان آمريڪي اڏن تي ميزائيل ۽ ڊرون حملا جنهن کان پوء سڌي طرح سان عرب ملڪن جي ھوائي ۽ ٻين عسڪري ھنڌن کان سواِء ڪاروباري بلڊنگن تي پڻ حملا ڪيا ته نه فقط عرب ملڪن جو عوام ۽ عالمي اڳواڻ ۽ عوام دنگ رھجي ويو ته عرب ملڪن آمريڪا کان کربين ڊالرن جا ھٿيار ۽ جنگي جھاز خريد ڪيا تن سان ھو پنهنجي ملڪن جو بچاء نه ڪري سگهيا ۽ نه ئي پنهنجي تيل, گيس ۽ ٻئي واپار کي سڪيورٽي فراھم ڪري سگهيا جنهن جي ڪري جنگ جي شروعات کان وٺي اڄ ڏينهن تائين واپار مڪمل طور تي ببد آهي پر جيڪڏهن اڃان جنگ ۾ وڌيڪ ڊيگھارو ٿئي ھا ته پھريان عرب ملڪ پنهنجي عسڪري رقم کائي وڃڻ کان پوء ڏڪر وارين ٔالتن ڏانهن وڃن ھاـ ھتي ھڪ ياد رکڻ گهرجي ته سڀني ملڪن جا کربين ڊالرن جا ھٿيار سڀ بيڪار ٿي ويا ۽ نه ئي آمريڪا سندن ڪو دفاع ڪري سگهي پر ھاڻي عرب ملڪن جي سڪيورٽيء جي لاء پريشان آهن جو لبنان ۾ جنگ بند ڪرائڻ سان ئي ڄڻ سعوديء لبنان ۾ جيڪو سياسي ۽ معاشي اثر آهي سو پڻ ويھجي ويندوـ اھڙي پس منظر ۾ عرب ملڪن کي پنهنجي سڪيورٽيء تي ڀاڙڻو پوندوـ تڏهن ته ڪويت يونيورسٽيء جي تاريخ جي پروفيسر بدر السيف ٻڌايو ته نار جي ملڪن کي پنهنجي سلامتيءَ جي ذميواري پاڻ کي کڻڻ گهرجي. ان لاءِ کين پنهنجون فوجون مضبوط ڪرڻيون پونديون ۽ دفاعي ٽيڪنالاجيء کي ترقي ڏيڻي پوندي. جيتوڻيڪ, سڄي نار واري علائقي ۾ ايران سخت پابندين کي منهن ڏيندي به پنهنجي قومي دفاعي ڍانچي کي ترقي ڏيڻ ۾ ڪامياب ويو آهي ته پوء عرب ملڪ ڇو نه جن وٽ مالي وسيلا ۽ فني ڄاڻ پڻ موجود آهي پوء به ايران جھڙي ھمٿ نه ٿاطڪري سگهن. تنهنڪري نار جي ملڪن کي پاڻ ۾ ھڪ نئون اتحاد ٺاھي عرب فوج کي اڳتي آڻڻ گهرجي ۽ پنهنجي ملڪن ۾ کليل جنگي فرنٽ ھڪدم بند ڪرڻ گهرجن.

Why psychiatry needs better patient outcome data on medical cannabis نفسيات (Psychiatry) کي medical cannabis (علاج جي لا...
16/06/2026

Why psychiatry needs better patient outcome data on medical cannabis

نفسيات (Psychiatry) کي medical cannabis (علاج جي لاء ڀنگ) بابت مريضن جي نتيجن واري بهتر ڊيٽا جي ضرورت ڇو آهي؟

ترجمو: پروفيسر بشير سومرو

هڪ سائڪياٽرسٽ جي حيثيت سان، مان سوچيان ٿو ته ذهني صحت جي لاء Medical Cannabis (علاج جي لاء ڀنگ) جو ذڪر اڪثر غلط جاءِ تان شروع ٿئي ٿوـ گهڻا ڀيرا, اھو جبلت سان شروع ٿئي ٿو: انهن ماڻهن ۾ جيڪي يقين رکن ٿا ته انهن کي نظرانداز ڪيو پيو وڃي تن ۾ جوش پيدا ٿئي ٿو ۽ انهن کان تڪليف ٿيندي آهي جيڪي تمام تيزيء سان Medical Cannabis کي تفريحي استعمال سان جوڙن ٿا.
ٻئي طرف کان ريسپانس ڪافي نه آهي. Prescribed Medical cannabis (نفسياتي مريض جي علاج جي لاء سائڪياٽرسٽ جو ڀنگ ميڊيسن طور ڏيڻ) اڳ ۾ ئي برطانيه جي ھيلٿ ڪيئر جا علاج جي لائق مريض پڻ ھن علاج جو حصو آهن, انهن مريضن سوڌو جيڪي پيچيده ۽ علاج ڪرائڻ جي خلاف مزاحمت ڪندڙ حالتن ۾ آهن. وڌيڪ فائديمند سوال ھي آهي ته Psychiatry (نفسيات) مريض جي نتيجن, طبي نمونن ۽ عملي زندگي ۾ بهتري آڻڻ جي لاء ھن جي استعمال ڪرڻ کي بهتر سمجهي سگهي ٿي.
سائڪياٽري (نفسيات) جي لاءِ، Medical cannabis
(علاج جي لاء ڀنگ) هڪ فائديمند ٽيسٽ پڻ آهي ته اسان حقيقي مريضن جي تجربي مان نڪتل ثبوتن کي ڪيترو سنجيدگي سان ٿا وٺون. ذهني صحت جي سنڀال سادن نتيجن سان تعلق ئي نه ٿي رکي. هڪ مريض شايد صحتيابي کي ڊرامائي انداز ۾ بيان نه ٿو ڪري، پر ننڍين تبديلين ۾ جيڪي گهري اھميت رکن ٿيون: سڄي رات سڪون سان سمهڻ، پريشاني جي ڪري جسماني طور گهٽ دٻاءُ محسوس ڪرڻ، وڌيڪ صاف سوچڻ، يا مهينن جي غير مستحڪمي کان پوءِ ڪم تي واپس وڃڻ. ھنن تبديلين کي پڪڙڻ ڏکيو آهي پر اهي اڪثر ڪم ڪرڻ ۽ نه ڪرڻ جي وچ ۾ فرق ظاهر ڪنديون آهن.
ذهني صحت جي خدمتن ۾ وڌندڙ ڊمانڊ جي پس منظر ۾، مريضن جي نتيجن کي وڌيڪ تفصيل واري طريقي سان سمجهڻ جي گهڻي تڪڙ جي ضرورت آهي.
2025ع ڊبليو ايڇ او رپورٽ ڪئي ته سڄي دنيا ۾ هڪ ارب کان وڌيڪ ماڻهو ذهني صحت جي مسئلن سان زندگي گذاري رهيا آهن جن ۾ Anxiety (پريشاني) ۽ Depression (ڊپريشن) سڀ کان وڌيڪ عام آهن.
انگلينڊ ۾، اين ايڇ ايس انگلينڊ ڊيجيٽل رپورٽ ڏني ته جنوري 2026 جي آخر تائين 2.24 ملين ماڻهو ذهني صحت جي خدمتن سان رابطي ۾ هيا، ساڳي ئي مهيني ۾ 485,675 نون حوالن سان مريض مليا. ھنن مليل انگن مان سمجهي سگهجي ٿو ته سسٽم ڪيترو دٻاءُ هيٺ آهي بهتر فيصلن ڪرڻ جي لاء ته ڪهڙو ڪم ڪجي, ڪنهن جي لاء, ڪھڙين حالت ۾.
ھن چئلينج جي اندر وڌيڪ بھتر انداز ۾، علاج جي لااء مقرر ڪيل ڀنگ واري ميڊيسن تي بحث ڪرڻ جي ضرورت آهي جيڪا اڪثر ڪري. ڀنگ جي بنياد تي ٻڌل Medicinal products (دوائون) حاصل ڪئي ٿي وڃي پر اھي دوائون Recreational cannabis (مزو وٺڻ/تفريحي ڀنگ) ۾ تبديل نه ٿيون ٿي سگهن پر پوء به عوامي بحث اھو محسوس ڪرائيندو ته ذھني مريض جي لاء استعمال ٿيندڙ ڀنگ واري دوا نشي واري ڀنگ جھڙي آهي. اهڙي بدنامي clinical thinking (طبي سوچ) کي تباهه ڪري سگهي ٿي، ڪجهه مريض قانوني علاج جي اختيار بابت پڇڻ کان گھٻرائن ٿا، جڏهن ته ڪجهه ماهر وري موضوع کي رد ڪرڻ ۾ وڌيڪ آرام محسوس ڪن ٿا پر انهن کي صحيح طرح سان جاچڻ گهرجي.
هيلٿ ڪيئر پليٽ فارم، ماميڊيڪا جي سي اي او، جون رابسن ٻڌايو ته علاج جي لاء ڀنگ جي حوالي سان ھڪ ذميوار سوال اهو نه آهي ته هڪ علاج ثقافتي طور تي آرام سان قبول ٿي ويندو، پر ڇا ان جو صحيح جائزو وٺي سگهجي ٿو، درست تجويز ڪري سگهجي ٿي ۽ محفوظ طريقي سان نگراني ڪري سگهجي ٿي. جيڪڏهن علاج جي لاء ڀنگ وارو عمل سائنسي ثبوتن جي بنياد تي هجي ۽ پڻ ماهرن جي نگراني هيٺ هلي.
موجوده ڪلينيڪل ڊيٽا اڳ ۾ ئي ڏيکاري ٿي ته هيء گفتگو ڇو سنجيدگيء ۽ احتياط سان وٺڻ جي لائق آهي. هڪ UK Medical Cannabis Registry جي ڪيس جي ترتيب ۾، جيڪا Generalised anxiety disorder جو علاج ڪرايل مريضن تي ٻڌل هئي، تحقيق ڪندڙن هڪ، ٽن ۽ ڇهن مهينن تي پريشاني، ننڊ جي معيار ۽ صحت سان لاڳاپيل زندگي جي معيار ۾ شمارياتي طور تي خاص بهتري ڏٺي، جڏهن ته اهو پڻ نوٽ ڪيو ته مقابلو ڪندڙن جو موجود نه ھجڻ پڻ نتيجو ڪڍڻ کي محدود ڪري سگهي ٿوـ
تازو ئي، ڊپريشن وارن مريضن ۾ ٻن سالن جي هڪ رجسٽري ڪيس سيريز ۾ ڊپريشن، پريشاني، ننڊ جي معيار ۽ زندگي جي معيار ۾ بهتري جي رپورٽ ڪئي وئي، جڏهن ته واضح طور تي بيان ڪيو ويو ته مشاهداتي ڊيٽا Causality (سببيت) قائم نه ٿي ڪري سگهي.
ايندڙ ترجيح سوال ڪرڻ جي نه آهي ته ڇا هي نتيجا اھميت رکن ٿا يا نه، پر انهن نتيجن کي وڌيڪ ڪلينيڪل تفصيل سان سمجهڻ جي ضرورت آهي. ڀنگ تي ٻڌل ميڊيسن واري دوا بابت NICE جي هدايت اڃان خاص دائري ۾ رهي ٿي, جيڪا مختلف حدن کي پنهنجي دائري ۾ آڻي ٿي جنهن ۾ اوڪارا اچڻ, الٽي، دائمي درد، Muscles (مشقون) جو سخت ٿي وڃڻ ۽ شديد مزاحمتي علاج مرگھيء جي لاء پڻ....
جيتوڻيڪ, هڪ JAMA انٽرنل ميڊيسن جي جائزي ۾ اڀرندڙ ثبوتن کي نوٽ ڪيو ويو آهي ته اڪيلو cannabidiol (ڀنگ جو تيل) شايد ماڻهو جيڪي anxiety disorders ۾ آهن انهن ۾ anxiety گهٽائي سگهي ٿو، جڏهن ته خبردار پڻ ڪيو ويو آهي ته THC-predominant cannabis (ٽي ايس ايڇ اڳ ۾ غالب ٿيندڙ ڀنگ) ڪجهه گروپن لاءِ خاص طور تي Bipolur disorder, psychotic spectrum disorders يا نقصان وارن خطرن کي وڌيڪ وڌائي سگهي ٿي. سائڪياٽرسٽ جي لاء, هي فرق ڪرڻ ضروري آهي.
نفسيات لاءِ، ميڊيڪل ڀنگ کي uniform intervention (هڪ جھڙي مداخلت) جي طور تي برتاء نه ڪيو وڃي، ڇاڪاڻ ته فارمولو ٺاهڻ ۾، cannabinoid profile، مريض جي تاريخ، تپاس ۽ نگراني ڪرڻ به مريض جي صحت جي مجموعي حالت کي سمجهڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري سگهن ٿيون.
طبي ڀنگ پوکڻ جي بدران جيتوڻيڪ, وڏي پيماني تي منظوري يا وڏي پيماني تي رد ڪرڻ پڻ ٿي سگهي ٿي, سائڪيٽريء جي لاء گهڻي مضبوط ۽ تفصيلي نتيجن واري ڊيٽا جي ضرورت آهي جيڪا مريضن جي پيچيدگي کي ظاهر ڪري سگهي جنهن کي حقيقت ۾ ڊاڪٽر ڏسڻ گهرن ٿاـ
ڪيترا ماڻهو علاج جي مزاحمت ڪندي دماغي صحت جي حالتن مان گذرندا آهن پر انهن کي اڳوڻين دوائن جي ناڪاميء جي ڪري comorbid anxiety (ساڳي مريض ۾ ٻه يا اڃان به گهڻيون نفسياتي حالتون موجود ھجن) ۽ depression, صدمي جي تاريخ، بي خوابي, دائمي درد، neurodevelopmental traits ۽ سماجي دٻاءُ وڌائيندڙ جو تجربو پڻ ڪيو ويندو آهي. هي معمولي تفصيل نه آهن. اهي اڪثر ڪري شڪل ڏيندا آهن ته ڇا هڪ علاج برداشت ڪرڻ، اثرائتو، نامناسب يا هڪ وسيع سنڀال جي منصوبي جي حصي طور غور ڪرڻ جي لائق به آهي.
ذهني صحت ۾ ميڊيڪل ڀنگ لاءِ، ايندڙ مرحلو ثقافتي جبلت جي بدران structured assessment (منظم جائزو) تي ڀاڙڻ گهرجي. ڪلينڪ جي ماھرن ۽ تحقيق ڪندڙن جي دستاويز کي تپاسڻ جي ضرورت آهي: علامتن جي شدت، اڳوڻا علاج، comorbidities (ھڪ کان وڌيڪ بيماريون)، فارمولا ٺاهڻ، ڊوز، خراب اثر، علاج بند ڪرڻ جي شرح ۽ ڊگهي مدي وارا نتيجا. تحقيق ڪندڙن کي انهن شين کي به ماپڻ جي ضرورت آهي، جن جي مريض پاڻ گهڻو ڪري سڀ کان وڌيڪ پرواهه ڪندا آهن: ننڊ، ڪم، جذباتي ضابطو، ڪم ڪرڻ جي صلاحيت، زندگي جو معيار ۽ روزاني زندگي ۾ اعتماد.
اهم ڳالهه ھيء آهي ته هي سڀ ڪجهه وسيع يا بنا سوچ ويچار جي نسخا لکڻ جي حق ۾ دليل نه آهي. Medical Cannabis هر ماڻهو لاءِ مناسب نه آهي. ڪجهه مريضن کي THC غالب پراڊڪٽس نه وٺڻ گهرجن، ۽ ڪجهن کي ڀنگ تي ٻڌل دوائون بلڪل به نه وٺڻ گهرجن. اسڪريننگ، خارج ڪرڻ جا معيار، باخبر رضامندي ۽ ويجهي نگراني تمام گهڻي ضروري آهي.”
جيئن جون رابسن چيو ته ڪو به سنجيده ڪلينڪ جو ماھر اها دعويٰ نه ٿو ڪري ته ميڊيڪل ڀنگ هر مريض لاءِ صحيح آهي، ۽ ڪو به ذميوار ڪلينڪ جو ماھر ان کي اهڙي طريقي سان پيش نه ڪندو. ايتريقدر جو انهن ماڻهن جي لاءِ جن ڪافي سڪون کانسواءِ ڪيترائي علاج پڻ آزمايا آهن، ھي علاج وڏي غور ڪرڻ جي لائق آهي ان جي بدران جو ھن علاج کي رد ڪيو وڃي.
احتياط، تنهن ڪري، لنوائڻ نه بڻجڻ گهرجي. هڪ ذهني ڇڪ واري صحت جي سسٽم ۾، طبي لحاظ کان مقصد واري مريضن جا نتيجا سادي نموني سان نظرانداز نه ڪرڻ گهرجن ڇاڪاڻ جو اھي ھڪ اھڙي ايريا ۾ اڀرن ٿا جيڪي سياسي يا ثقافتي وزن ۾ دٻيل رهن ٿا.
سڄي صحت جي شعبي ۾، قدر، حفاظت ۽ اثرائتو ۽ جن کي ڪلينڪ جي سوڙهي ردعمل ٻاهر سمجهيو پيو وڃي. ذهني صحت جي تبديلي جو حصو هجڻ گهرجي. جيڪڏهن هڪ قانوني طور تي مقرر ڪيل علاج مريضن ۾ ننڊ، پريشاني، مزاج جي ضابطي، ڪم يا زندگي جي معيار ۾ بهتري سان جڙيل آهي، ته اهي تبديليون مناسب طريقي سان دستاويز ٿيڻ جي لائق آهن.
جتي خطرا ظاهر ٿين ٿا، ته انهن خطرن کي به ساڳئي سنجيدگي سان رڪارڊ ڪرڻ جي ضرورت آهي. هڪ وڌيڪ ميچوئر ثبوت واري ثقافت نفسيات کي اجازت ڏيندي ته قياس کان اڳتي وڌي هڪ واضح سمجهه ڏانهن وڌي ته ڪهڙا مريض فائدو حاصل ڪن ٿا، ڪهڙا نه ٿا ڪن، ۽ ڪهڙن مريضن کي خاص احتياط جي ضرورت آهي.
موجوده وقت ۾، بحث جي ڪارائتي ٿيڻ جي بدران انتهائي مخالف حصن ۾ ورھائجڻ جو خطرو وڌيل آهي. ڪجهه حمايت ۾ ڳالهائيندڙ آهن ڄڻ ته ميڊيڪل ڀنگ کي فقط ساڙ جي ڪري روڪيو پيو وڃي. ڪجهه تنقيد ڪندڙ اھڙي انداز ۾ ڳالهائن ٿا ڄڻ ذهني صحت ۾ ڪو به استعمال فطري طور تي سنجيده نه ھجڻ جو آهي. ٻئي پوزيشنون حقيقت کي وسيع ڪن ٿيون. هڪ وڌيڪ ذميوار ايپروچ ڪلينڪ جي پيچيدگي, مضبوط ڪرڻ واري ثبوت جي سسٽم کي قبول ڪري ٿي ۽ مريض کي سوال جي مرڪزي دائري ۾ رکي ٿي.
نفسيات ۾، مقصد واري بھتري اڪثر خاموش هوندي آهي. اها شايد هڪ علاج وانگر نه ٿي لڳي. اها شايد ننڊ جي واپس اچڻ وانگر, پريشاني جو گھٽجڻ يا ڪنهن ھڪ جي لاء ٻيهر عام زندگي ۾ حصو وٺڻ جي قابل محسوس ڪرڻ وانگر لڳي سگهي ٿي. جڏهن ميڊيڪل ڀنگ انهن تبديلين ۾ حصو وٺي ٿي احتياط سان مريضن
جي چونڊ ۾ـ نفسيات کي انهن کي سڃاڻڻ، ماپڻ ۽ سمجهڻ جي قابل هجڻ گهرجي. هاڻي ڪم ھي ھجڻ گهرجي ته مريضن جي نتيجن واري ڊيٽا کي ايترو مضبوط بڻايو وڃي جو حقيقي ڪلينيڪل تجربي کي ظاهر ڪري سگهي.

ڪچھريون قائم ھجنپروفيسر بشير سومرو   **الھڙ جواني****سي ئي جوڀن ڏينهن جڏهن سڄڻ سفر ھلياـ**مان الھڙ ھيس پر مونکي ملڪي ۽ ب...
13/06/2026

ڪچھريون قائم ھجن
پروفيسر بشير سومرو

**الھڙ جواني**

**سي ئي جوڀن ڏينهن جڏهن سڄڻ سفر ھلياـ**

مان الھڙ ھيس پر مونکي ملڪي ۽ بين الاقوامي سياست, تاريخ اسلام, سنڌ ۽ ھندستان جي تاييخ جي پڻ مڪمل ڄاڻ ھئي جڏهن ته سلطنت عثمانيا, فاطميه سلطنت, برطانيا ۽ يورپ خاص طور تي جديد سائنسي دؤر وارو يورپ ۽ ايسٽ انڊيا ڪمپنيون برطانيا, پورچوگيز ۽ فرانس ڪي قدر پڙھيل ھيون پر خاص طور تي ھندستان ۽ سنڌ جي برطانوي راڄ کان پوء جي سياسي ۽ گوريلا تنظيمن تي سٺي ايپروچ ھئي ان سان گڏ سياسي توڙي ادبي لٽريچر جي پڻ ڄاڻ ھئي پر نه ھئي ته صرف باٽني سبجيڪٽ جي جنهن ۾ مان داخلا ورتي ھئي جنهن جي لاء مختلف ھنڌن تي لکي آيو آهيان ته منهنجي داخلا ٽن سالن جي گيپ سان حادثاتي طور تي ٿي وئي ھئي.
منهنجي جي سچوئيشن اھا ھئي جو جڏهن پھرين ڏينهن ڊپارٽمينٽ ۾ قدم رکيم ته خبر نه ھئي ته ريگنگ ڇا ٿيندي آهي پر ڊپارٽمينٽ ۾ داخل ٿيندڙ دروازي ڏانهن ويندڙ وڏي دڪيء جي آخري ڏاڪي تي ٽي خوبصورت ڇوڪريون ويٺيون ھيون جنهن مان ھڪ باٽنيء جي پروفيسرياڻيء جي ڀيڻ ھئي پر ڏاڍي خوبصورت وري اکيون نيري گهري سمنڊ جھڙيون تنهن مونکان پڇيو, **پريويس يا فائينل...؟؟؟**ھاڻي مونکي خبر ھجي نه.... ته پريويس يا فائينل ڇا آهي ته ٻڌايان نه....!!!!
ٽنھي ڇوڪرين وڏا ٽھڪ ڏنا پر جڏهن اندر داخل ٿيس ته فائينل ييئر جي ھڪ شاگرد نالو ياد نه ٿو اچي ته ھن مون سان چرچو ڪري تنگ ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي ته مان منهن ۾ سونڊ وجهي ڪڙڪيدار دڙڪو ڏيندي چيومانس, **مونکي سڃاڻين ته مان ڪير آھيان......, ** مون واري ڪڙڪ آواز تي سڀ خاموش ٿي ويا ته مان چيومان, ** جي ٻيھر اھڙي حرڪت ڪئي اٿئي ته پوء سمجهي ڇڏجانء........**
خير, فائينل ييئر جا شاگرد پنهنجي پنهنجي اسپيشل سبجيڪٽ جا ڪلاس اٽينڊ ڪرڻ ويا....
ھيء منهنجي باٽني ڊپارٽمينٽ ۾ اڳواڻ طور پھرين انٽري ھئي....... ۽ پوء پاس آئوٽ ٿيڻ تائين ڪنهن کي به جرئت نه ٿي ته ڪو شاگرد يا شاگردن جو ٽولو ڪھڙي به سال جو ھجي نيو ڪمرس سان ريگنگ ڪري.....!!!!!
اھڙي سخت توائيء کان پوء جڏهن ڪلاس ۾ داخل ٿيس ته منهنجي پرسنلٽي ۽ ھائيٽ ڏسي سڀني شاگردن ۽ شاگردياڻين ويھي ڪري گڏي چيو, **اسلام عليڪم سر.... ـ**
مان وعلیکم السلام چئي سڀني جي پويان بينچ تي ويٺس ته سڀ شاگرد ۽ شاگردياڻيون ھلڪيء طرح سان کلڻ لڳاـ...
منهنجي داخلا وٺڻ کان اڳ ۾ سينيئر شاگرد ۽ شاگردياڻيون گائون پائي ليڪچر ھال ۾ پھرين سال وارن کي ليڪچر ڏيندا ھيا پر سڄو ڪلاس خاموشيء سان ليڪچر ٻڌندو ھيو ۽ پوء ڪجهه منٽن کان ٽھڪ ڏئي سڄي ڪلاس کي فول ڪري ويندا ھيا.... جڏهن مان ليڪچر ھال ۾ ويٺس ته ڪو به سينيئر شاگرد ۽ شاگردياڻي ليڪچر ھال ۾ نه آيا جو کين خوف ٿين ته ڪٿي مان ھنن سان وڙھي نه پوان... نه ته جيڪي شاگرد ۽ شاگردياڻيون ويٺا ھيا جن مان اڪثريت حيدرآباد شھر جي ھئي تن کي پنهنجي سينيئرس وڏو خوف ڏياريو ھيو ته انهن مان ڪجهه شاگرد ۽ شاگردياڻيون پوئتي ڪنڌ ورائي مون کي ڏسي مسڪرائڻ لڳا پر مون کي سمجهه ۾ نه ٿي آيو ته ڇو....؟؟؟
پھريون ڪلاس جيڪو ميجر ھيو سو ٽن پورشنس ۾ ورھايل ھيو مائڪالاجي (فنجائي), فائڪالاجي (الجي) ۽ مائيڪرو بائلاجي (بيڪٽيريا ۽ وائرس) پر ھر ھڪ جي لاء ڌار پروفيسر ھياـ
جڏهن ريگنگ ڪرڻ وارن شاگردن مان ڪو به نه آيو ته پوء پروفيسر ڊاڪٽر بشير احمد چنڙ داخل ٿيو ۽ ھن سڀني کي سلام ڪري پڙھائن شروع ڪيوـ ھن جيڪو به بورڊ تي ٿي لکيو سو مان ڪاپيء تي لکندو ٿي ويس پر اوچتو الائي ڇا ٿي ويس جو ھن مون کان نالو پڇيو ته مان ٻڌايومانس ۽ پوء سبجيڪٽ کي ڇڏي مون کي ليڪچر ڏيڻ شروع ڪيائين ۽ پنهنجي دؤر کان وٺي يعني ڊاڪٽر چنڙ صاحب **مان ڏوهي آھيان** جي رائيٽر عزيز ڀنگوار جو بيچ ميٽ ھيوـ
عزيز ڀنگوار پنهنجي ڪتاب ۾ لکيو آهي ته ھن ڊاڪٽر چنڙ جو ريڊيو چورايو ھيو مان به پنهنجي دوستن سان گڏجي ڊاڪٽر چنڙ جي ھلڪي چوري (تنهن وقت چوري ٿيل سامان جي ڪل قيمت 30 روپيا ھئي) پر اسان اھا چوري ضد ۾ اچي ڪئي ھئي جو ته ڊاڪٽر چنڙ صاحب به اسان جي وڏي جي بنگلي مان پڻ چوري ڪرائي ھئي جيڪا پڻ 50 روپين کن جي ھئي... پر ڊاڪٽر چنڙ صاحب کي ان جي ڪا به خبر نه ھئي ته انهن ۾ مان به ھيس....پر شرم کان ڊاڪٽر چنڙ صاحب سان اھڙو گهرو رستو رکيو جو ڪڏهن ڪڏهن مان ڊپارٽمينٽ جي پروفيسر جي ڪا اڻ وڻندڙ ڳالهه ڪندو ھيم ته ڊاڪٽر ھدايت الله ابڙو ۽ ڊاڪٽر چنڙ صاحب وڏا ٽھڪ ڏئي ٻن آڱرين جا بجا ڏئي چوندا ھيا لوسڻ ڊگري نه وٺد سگهندين...... پوء ڊاڪٽر چنڙ صاحب جي ليڪچر جو ٽائيم پورو ٿي ويوـ
جيئن ته اسان کي سبجيڪٽ ٽائيم ٽيبل نه ملي ھئي تنهنڪري ھي انٽروڊڪٽري ڪلاس ھيو جيڪو پھريون ڊاڪٽر چنڙ صاحب ورتو ۽ ٻيو وري ڊپارٽمينٽ جي چيئرمين ۽ ڊين فيڪلٽي آف نيچرل سائنسز ڊاڪٽر خورشيد مصطفىٰ خان عرف ڊاڪٽر خان ڪلاس ورتو پر مون تي نظر پوندي اردوء ۾ چيائين, **ھي بي ايس سي آنرز-1 جو ڪلاس آهي ۽ ٽيچرس روم مٿي آهي توهان اوڏانهن ھلو...**
**سر, مان بي ايس سي آنرز-1 جو شاگرد آهيان...**
**ھان....!!!** بي اختياريء ۾ رڙ نڪري ويس ۽ پنهنجا نوٽس کڻي ٻاهر نڪري ويوـ
سڀ شاگرد ۽ شاگردياڻيون ليڪچر ھال مان ٻاهر نڪتاسين ته سڀ شاگرد مون کان پڇڻ لڳا ته مان ڪير آهيان....
منهنجي الھڙ ھجڻ جي نشاني ھيء به هئي ته قد ڪاٺ ۽ ڀورو رنگ ھوندي به نيري اکين واري ڇوڪري مونکي پنهنجي سيميسٽر جي آخري چئن مھينن تائين چتائي ڏسندي رهي پر مون کي خبر ئي نه ھئي ته ڇوڪريء سان ڪيئن ڳالهائجي يا عشق ڪيئن ڪجي....۽ پوء ھوء آخري پيپر ڏئي ٻاهر نڪتي ۽ مونکي مستقل چتائي ڏسندي رهي پر پوء ڪجهه گھڙين ۾ سندس سھيلين ھلڻ لاء چيس ته ھوء ڪجهه چوڻ کان سواء مسڪرائيندي ھلي وئي ۽ وري ظاهر نه ٿي.....
مونکي اڄ به ھن جون اکيون ۽ چھرو ياد آهي.....
جڏهن به باٽني ڊپارٽمينٽ ۾ وڃڻ ٿيندو آهي ته اھو خوبصورت چھرو ۽ نيريون اکيون ڪٿي نه ڪٿي پنهنجو احساس ڏيارينديون آهن....

Address

Larkana Lines

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Sambara Scientific Society Sindh posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Business

Send a message to Sambara Scientific Society Sindh:

Share