20/08/2026
Sambara International Affairs
آمريڪا تي قرض ۽ ايران تي معاشي پابنديون
پروفيسر بشير سومرو
20 آگسٽ 2026ع
آمريڪا جي صدارتي عھدي جي تاريخ رهي آهي ته پھرين صدارتي ٽرم واري اليڪشن کٽڻ کان پوء صدر پنهنجي حمايتن جي ڀرپور خدمت ڪندو آهي پر جڏهن ڪو به صدر ٻيو ڀيرو اليڪشن کٽندو آهي ته ھو پاڻ کي عوام جو حقيقي نمائندو سمجهي پنهنجي اصلي حمايتن سان الجھي پوندو آهي ۽ پوء ڪو نه ڪو اسڪينڊل نڪري ايندو آهي جنهن ۾ صدر جي وڏي خواري ٿيندي آهي. اچو ته ويجهي ماضيء ۾ آمريڪي صدرن جي پھرين ۽ ٻئي ٽرم جي اسڪينڊلن ته نظر وجھون ته چونڊرائيندڙ حلقا جنهن ۾ اڪثريت يھودي واپارين جي آهي سي ڪيئن ھر چوڻ نه وٺندڙ صدر کي اسڪينڊل جي ذريعي خوار ڪندا آيا آهن.
شروعات صدر رچرڊ نڪسن کان ٿا ڪيون جنهن چين کي سوويت يونين واري ڪميونسٽ بلاڪ کان ٻاهر ڪڍي ڌار ڪيو پر رچرڊ نڪسن ۽ مائوزي تنگ جي وچ ۾ ڪامياب سفارتڪاريء وارو ڪردار وري اڳوڻي صدر ذوالفقار علي ڀٽو ھيو جيتوڻيڪ چين-آمريڪا ڳالهيون صدر ايوب جي دؤر کان شروع ٿيون ھيون....پر رجرڊ نڪسن کي ٻئي ٽرم ۾ واٽر گيٽ اسڪينڊل ۾ ڦاسايو ويو ۽ نڪسن نيٺ مجبور ٿي ڪري 1974ع ۾ استعيفا ڏئي ڀڄي ويوـ نڪسن کان پوء ٿيندڙ صدر جيرالڊ فورڊ کي صدارت ان شرط تي ملي ته ھو نڪسن جي معافيء جو اعلان ڪندو ۽ اھڙو اعلان ھن جي ٻئي ٽرم لاء وڏي رڪاوٽ بڻجي ويوـ جڏهن جمي ڪارٽر صدر ٿيو ته ھن جو سڀ کان وڏو ڪم مصر ۽ اسرئيل جي وچ ۾ ڪيمپ ڊيوڊ معاھدو ڪرائڻ ھيو ۽ سڀ کان ڪڌو ڪم اڳوڻي وزير اعظم ذوالفقار علي ڀٽو کي ڦاسي ڏياريڻ ھيو پر ٻئي ڪم عين آمريڪي مفادن وٽان ھيا پر جمي ڪارٽر جو سڀ کان وڏو ڪم افغاڻ جھاد شروع ڪرائي سوويت يونين کي گرم پاڻيء ۾ اچڻ کان روڪڻ ھيو پر ھن جي ٻئي ٽرم جي رڪاوٽ ايران ھوسٽيج ڪرائيسز بڻجي وئي. ڪارٽر کان پوء صدر ريگن چونڊجي آيو جنهن جو سڀ کان وڏو ڪم ايران مان آمريڪي يرغمالين کي آزاد ڪرائڻ ھيو پر ٻئي ٽرم ۾ وري ايران-ڪونٽرا اسڪينڊل ۾ ڦاسي پيوـ ريگن کان پوء جارج ايڇ ڊبليو بش صدر ٿيو. ھن جي پھرين ٽرم ۾ ايران-ڪونٽرا اسڪينڊل ان جي ڪري ھيو جو ھو ريگن جو نائب صدر رهيو ھيو پر ھن جي دؤر ۾ سيونگ ۽ لون ڪرائيسز کان پوء عراق گيٽ اسڪينڊل جنهن ۾ صدام حسين جو ڪويت تي حملو ڪرڻ هيوـ بش کان پوء بل ڪلنٽن صدر ٿيو جنهن جي ٻئي دؤر ۾ سڀ کان وڏو اسڪينڊل مونيڪا ليونسڪيء جو ٿيوـ بل ڪلنٽن کان پوء جارج ڊبليو بش صدر ٿيو جنهن جا سڀ کان وڏو اسڪينڊل عراق تي حملي ڪرڻ وارو بھانو ويپنس آف ماس ڊسٽرڪشن ھيو جيڪي ھٿيار اڄ ڏينهن تائين ظاهر نه ٿيا آهن ۽ ٻيو وري ابو غريب جيل ٿيو جڏهن ته 9/11 جو ڊرامو رچائي پنهنجي اتحادي مسلم ملڪن تي ڄڻ ته ھڪ قسم جي جنگ مڙھي ڇڏي. ڊبليو بش کان پوء بارڪ اوباما صدر ٿيوـ اوباما جي وڏن اسڪينڊلن مان ڪرنل قذافيء جو قتل, آمريڪي فوجي برغاڊل کي ڇڏائڻ جي لاء گوانٽونامو بي جيل مان پنج طالبان قيدي طالبان جي حوالي ڪرڻ پر سڀ کان وڌو اسڪينڊل داعش کي وجود ۾ آڻڻ ھيو جنهن جي نتيجي ۾ شام ۽ عراق ۾ شيعا سني جنگ جا طبل وڄڻ لڳا ۽ ھي سڀ ھيلري ڪلنٽن جي اي ميلز جي ظاهر ٿيڻ سان خبرن جي زيبت بڻيو جنهن جي نتيجي ۾ ھيلري ڪلنٽن کي صدارتي عھدي تان ھٿ ڌوئڻا پيس. نيٺ صدر ٽرمپ ميدان تي آيو جنهن جو سڀ کان وڏو اسڪينڊل اپسٽين فائيل ٿي ويو آهي جنهن جي پس منظر ۾ ايران-آمريڪا جنگ لڳي جيڪا صدر ٽرمپ جي نڙيء ۾ ڦاٿل ڪنڊي وانگر ٿي وئي آهي.
ياد رهي ته صدر ٽرمپ ڪنهن به صورت ۾ ٻئي ٽرم جي لاء ايران جي فتح ڪرڻ جو اعلان کپي جيئن بارڪ اوباما کي انٽيليجنس اساما بن لادن کي قتل ڪري کٽرايو ساڳي طرح سان ھو به ٻيو ٽرم کٽڻ ٿو چاهي.. ڪجهه ڏينهن اڳ جڏهن صدر ٽرمپ ايران تي وڏو حملو ڪرڻ وارو ھيو ته کيس ٻڌايو ويو ته ايترا ھٿيار نه آهن جو ايران تي حملي کي جاري رکي سگهجي. صدر ٽرمپ پنهنجي انتظاميا کان ھٽي ڪري به ايران تي حملي لاء ڪجهه ڪرڻ وارو ھيو ته اوچتو يو ايس ايس لنڪولن تي موجود پنج ھزار فوجين ۽ عملي جون خبرون اچڻ لڳيو ته انهن فوجين مان اڪثريت جي دماغي ۽ جسماني صحت درست نه آهي جنهن جي ڪري فوجي فرسٽريشن ۾ سمنڊ ۾ ٽپا ڏئي ڀڄي رهيا آهن تي صدر ٽرمپ سخت توائيء ۾ اچي ويو پر ساڳي وقت تي سينٽ ڪام جي ڪمانڊر بريڊ ڪوپر کي يو ايس ايس لنڪولن ڏانهن اماڻيو ته هو انويسٽيگيشن ڪري. ڪمانڊر بريڊ ڪوپر گذريل سومر تي يو ايس ايس لنڪولن تي پھتو ۽ فوجين سان مليو ۽ کين موٽيويشنل ليڪچر پڻ ڏبو پر صدر ٽرمپ اڳ ۾ يو ايس ايس واشنگٽن کي پيسفڪ وڏي سمنڊ مان ھرمز پھچڻ جو حڪم ڏنو هيو پر پوئتي ڏکڻ چيني سمنڊ جا ملڪ خوف ۾ وٺجي ويا آهن جنهن ۾ فلپائين سڀ کان اڳ ۾ پنهنجا جنگي ٻيڙا تڪراري ٻيٽن ڏانهن موڪلي ڇڏيا آهن جڏهن ته صدر پيوٽن جي تڪراري ٻيٽ واري دؤري جپان ۾ سفارتي افراتفري پيدا ڪري ڇڏي آهي. ٻئي طرف وري صدر ٽرمپ ڏکڻ ڪوريا جو ايران جنگ ۾ حصو نه وٺڻ ۽ ڪم جونگ ان سان دوستيء جي پس منظر ۾ فوجي مشقون گھٽائڻ جو بيان ڏيڻ سان پڻ خوف پيدا ٿي ويو آهي.
نيٺ صدر ٽرمپ کي راضي ڪرڻ جي لاء ٽريزري سيڪريٽري اسڪاٽ بيسينٽ ايران تي حملي ڪرڻ جي ڀدران اھڙين معاشي پابندين جو چٺو ھٿ ۾ پڪڙايس جنهن جي لاء بيسينٽ دعوى ڪئي آهي ته اھڙيو پابنديون ايران ڪڏهن ڏٺيون به نه ھونديون جنهن جي ڪري ايران مجبور ٿي صدر ٽرمپ جي حوالي اھو سڀ ڪجهه ڪندو جيڪو ھو چاهي ٿوـ اھڙي پس منظر ۾ گذريل جمعي تي ايران تي وڌيڪ معاشي پابنديون مڙھڻ جي ڌمڪي پڻ ڏني آهي پر روئٽرس جي انويسٽيگيٽو رپورٽ جي مطابق فيبروريء ۾ جنگ شروع ٿيڻ سان ئي ٽريزري ڊپارٽمينٽ جي فارين اسيٽ ڪنٽرول آفيس جي ڊيٽا ٻڌائي ٿي ته ايران تي اڳ ۾ ئي معاشي پابنديون لڳايون ويون آهن جنهن ۾ 1,000 کان وڌيڪ ماڻهو, ٻيڙا ۽ ٻيڙيون ۽ ھوائي جھاز پابندين جي دائري ۾ اچي ويا آهن پر تازو ئي ايران جي شيڊو آئل ٽينڪرن جو جٿو, ٻيڙا, ادارا ۽ ماڻهو جيڪي ھٿيارن ۽ ڊجيٽل ايڪسچينج ۾ ملو ملوث آهن جنهن ۾ ايران سان تعلق رکندڙ 500 ارب ڊالرن جي ڪرپٽو ڪرنسي پڻ شامل آهي.
اڃان ايران تي پابندين جي لاء اعلان ٿيو ئي نه آهي ته عرب امارات ٻن ميزائيل حملن جي آڙ ۾ ايران تي معاشي پابنديون لڳائيندي ھر قسم جو واپار بند ڪرڻ جو اعلان ڪيو آهي. ياد رهي ته ايران جو اسي سيڪڙو واپار عرب امارات جي ذريعي ٿيندو آهي پر ھتي ٻن نڪتن جي واضع ٿيڻ جو احساس ٿئي ٿو: پھريون ته عرب امارات جو پابنديون لڳائڻ جو مقصد اڻ سڌيء طرح سان آمريڪا جي حمايت ڪرڻ آهي. جڏهن ته ايران وري پنهنجي معاشي لائيف لائين کي ڪيسپين سمنڊ جي ذريعي شايد روس سان جوڙيو آهي.
اھڙين خبر اڃان دنگ نه ڪيو ته آمريڪي ميڊيا آمريڪا تي وڌي ويل قرض جو چٺو پڌرو ڪيو آهي جنهن ۾ پهريون ڀيرو آمريڪا جو قرض 40 ٽريلين ڊالر جي حد پار ڪري ويو آهي جنهن ۾ صدر ٽرمپ جو ھن وقت ئي ورتل قرض يارهن ٽرلين ڊالر آهي. ڪاميٽ فار اي ريسپانسيبل فيڊرل بجيٽ جي صدر مايا ميڪ گينس چيو ته جيڪڏهن ڏسجي ته آمريڪا کي پهريون ڀيرو هڪ ٽريلين ڊالر جو مجموعي قرض 1981ع ۾ پهچڻ لاءِ لڳ ڀڳ 200 سال لڳا
هن وڌيڪ چيو ته 40 ٽريلين ڊالرن جو قرض فقط حڪومتي حساب ڪتاب تائين محدود نه آهي پر ان جا اثر سڄي معيشت تي ٿاپون ۽ ڪنهن نه ڪنهن طريقي سان عام ماڻهن جي کيسي تائين ٿا پهچن. وڌيڪ قرض وٺڻ سان مهانگائي وڌڻ جو خطرو وڌي ٿو، بجيٽ جي ٻين ترجيحن لاءِ وسيلا گهٽجن ٿا ۽ ملڪ اندر هنگامي حالتن يا ٻاهرين بحرانن دوران آمريڪا جي ڪمزوري وڌي سگهي ٿي.
