Towarzystwo Ochrony Dziedzictwa Archeologicznego jest organizacją społeczną (non profit) zrzeszającą archeologów o statusie samodzielnego pracownika naukowego (profesorowie i doktorzy habilitowani). Jego powstanie wynika z pilnej potrzeby bardzo stanowczej reakcji środowiska archeologów na katastrofalny stan ochrony archeologicznego dziedzictwa kulturowego w Polsce, ujawniony ze szczególną mocą w
trakcie badań realizowanych na wielkich inwestycjach. Nieprzestrzeganie podstawowych standardów metodycznych, prowadzenie wykopalisk bez elementarnej wiedzy merytorycznej i niezbędnego doświadczenia terenowego, nieetyczne (tak w stosunku do zabytków, jak i środowiska archeologicznego) postępowanie osób prowadzących takie „wykopaliska” to tylko niektóre z problemów. „Niewidzialna ręka rynku” systematycznie niszczy archeologiczne dziedzictwo kulturowe. Badania ratownicze – za sprawą przepisów, uzależniających otrzymanie zlecenia od zaproponowania najniższej ceny – niemal całkowicie przeszły w ręce jednostek o ograniczonej kompetencji merytorycznej, działających najczęściej w postaci asocjacji małych firm prywatnych. Funkcjonują one niejako w konfrontacji z rzekomo „zbyt drogą wykonawczo archeologią akademicką” (uniwersytety, placówki PAN, muzea). Ten swoisty „wyścig cenowy” spowodował już ogromne straty, wywołane postępującą redukcją wymagań merytorycznych. Niepokoi przy tym brak reakcji osób formalnie odpowiedzialnych za jego ochronę – Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Wojewódzkich Konserwatorów Zabytków. Dotychczasowe działania próbujące zmienić ten stan rzeczy należy uznać za nieskuteczne. Nie bez znaczenia jest tutaj fakt ewidentnych podziałów i konfliktów interesów, coraz bardziej czytelny w naszym środowisku. Ostatnio rejestrowane są nawet przypadki, że absurdalne reguły gry w zakresie zdobywania zleceń są przyjmowane nawet przez poważne instytucje naukowe. Dlatego uważamy, że potrzebny jest silny głos osób czujących się odpowiedzialnymi za stan i rozwój polskiej archeologii. Może to zapewnić właśnie nasze Towarzystwo, będąc organizacją o statusie stowarzyszenia, czuwającą nad ochroną zawodu archeologa i dbającą o dobre imię archeologów i archeologii. Zadaniem najważniejszym jest jednak troska o archeologiczne dziedzictwo kulturowe. Uważamy, że najlepszym rozwiązaniem byłby powołanie Izby Archeologicznej, stąd jej powołanie uważamy za najważniejszy cel naszych działań, co znalazło odzwierciedlenie w Statucie.
Środowisko profesorów i doktorów habilitowanych archeologii powinno mieć swoją, autonomiczną, samorządną organizację. Jej brak był i jest odczuwalny w wielu sytuacjach. Tak rozumiana „korporacja” mogłaby być istotnym podmiotem obecnym wszędzie tam, gdzie byłby naruszany interes polskiej archeologii. Dotyczy to nie tylko wąsko rozumianej ochrony dziedzictwa kulturowego, ale tez muzealnictwa a nawet dydaktyki uniwersyteckiej. Powstania TODA nie należy postrzegać jako konkurencji dla innych organizacji i gremiów naukowych. Jest to raczej próba wzmocnienia tych działań, które zmierzają do przywrócenia wykopaliskom ich naukowego charakteru ze wszystkimi tego konsekwencjami. Dlatego zachęcamy wszystkich zainteresowanych i podobnie postrzegających aktualny stan ochrony zabytków archeologicznych w Polsce do zapoznania się ze Statutem TODA oraz ewentualne wypełnienie deklaracji członkowskiej. To właśnie od nas wszystkich zależy na ile silna okaże się nowa organizacja.
