Przystanek Nauka

15/06/2026

🏜️Jak to się stało, że w połowie XIX wieku wielu Ślązaków znalazło się w dalekim Teksasie? Dlaczego ich potomkowie przez wiele dekad szukają rodzinnych korzeni? Czy język śląski w Teksasie przetrwa? I wreszcie: Kosciusko czy Kościuszko? Między innymi na te pytania w nowym podcaście odpowiada dr hab. Dagmara Drzazga, prof. UŚ.

Zapraszamy do wysłuchania kolejnego podcastu w ramach cyklu "Przystanek Nauka".

Jak to się stało, że w połowie XIX wieku wielu Ślązaków znalazło się w dalekim Teksasie? Dlaczego ich potomkowie przez wiele dekad szukają rodzinnych korzeni? Czy język śląski w Teksasie przetrwa? I wreszcie: Kosciusko czy Kościuszko? Między innymi na te pytania w nowym podcaście odp...

13/05/2026

💪🦵👩‍🔬 Nowoczesne implanty, inteligentna aparatura medyczna i materiały, które współpracują z żywym organizmem – inżynieria materiałowa coraz mocniej zmienia współczesną medycynę. Dzięki badaniom nad biokompatybilnymi materiałami powstają rozwiązania bezpieczniejsze dla ludzi i zwierząt, trwałe i odporne.

Choć próby zastępowania fragmentów kości czy protezowania palców podejmowano już ponad 2000 lat p.n.e., najbardziej intensywny rozwój implantologii przypadł dopiero na wiek XX. To przyspieszenie było związane m.in. z pracami nad materiałami biokompatybilnymi, które nie są toksyczne i n...

06/05/2026

☄️ 🌠 Gdy zastanawiamy się nad początkami Układu Słonecznego, zadajemy sobie pytanie o najstarsze obiekty, jakie możemy w nim znaleźć. To meteoryty, które powstały w młodym dysku protoplanetarnym otaczającym formujące się Słońce. Dlatego są bezcennymi próbkami materii, które pozwalają odtworzyć najwcześniejsze etapy ewolucji Układu Słonecznego. Każdy nowy okaz to potencjalne odkrycie – czy to rzadkiego minerału, czy nieznanego wcześniej procesu geochemicznego – i każdy przybliża nas do zrozumienia, jak z kosmicznego pyłu powstały planety, a ostatecznie – środowisko sprzyjające życiu.


Polskie Towarzystwo Meteorytowe

Gdy zastanawiamy się nad początkami Układu Słonecznego, zadajemy sobie pytanie o najstarsze obiekty, jakie możemy w nim znaleźć. To meteoryty, które powstały w młodym dysku protoplanetarnym otaczającym formujące się Słońce. We wczesnej fazie tworzenia się mgławicy słonecznej pył g...

28/04/2026

W języku potocznym słowa 'zboczeniec' czy 'dewiant' niosą negatywne skojarzenia. Nieraz pojęcia te są stosowane, by wyrazić naszą niechęć do jakiegoś zachowania. Tymczasem w nauce słowo 'dewiant' nie ma pejoratywnego znaczenia🤨

„Jeszcze w XX wieku uważano homoseksualizm za zaburzenie seksualne, a dziś w rozumieniu psychiatrycznym nim nie jest. Już taki przykład pokazuje nam, że to, co określamy jako normę, a co jako odchylenie od niej, często bywa zdefiniowane kulturowo i historycznie” – tłumaczy prof. dr ha...

25/04/2026

☢️ 26 kwietnia 1986 roku doszło do katastrofy w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Nastąpiło przegrzanie i częściowe stopienie rdzenia reaktora oraz wybuchu wodoru powstałego w wyniku reakcji metalu z wodą. Reaktor został rozerwany i nastąpiła bezpośrednia emisja radioaktywnego pyłu z reaktora do atmosfery i otoczenia elektrowni. Skażeniu promieniotwórczemu uległ ogromny obszar na pograniczu Białorusi, Ukrainy i Rosji, a wyemitowana chmura radioaktywna rozprzestrzeniła się po całej Europie. Była to największa katastrofa w historii energetyki jądrowej i jedna z największych katastrof przemysłowych XX wieku.

👉 Jak doszło do katastrofy i co właściwie się wydarzyło oraz jakie są do dziś jej skutki - zachęcamy do lektury.

Każda inwestycja musi być zoptymalizowana kosztowo – aby spełniała zakładane cele, ale nie pochłonęła środków na niepotrzebne fajerwerki. Często jednak wybór tańszej alternatywy jest podyktowany dostępnością pewnych elementów na rynku – wybudowanie dodatkowych fabryk, elementów...

16/04/2026

📰🤔 Często polityczne wydarzenia stają się inspiracją dla memów, a ich tworzenie wspierają narzędzia oparte na generatywnej sztucznej inteligencji. To humorystyczne oblicze sztucznej inteligencji nie powinno jednak odciągać uwagi od sytuacji, w których jej użycie bywa groźne.

Podczas burzliwego spotkania Donalda Trumpa z Wołodymyrem Zełenskim w lutym 2025 roku, kiedy amerykański prezydent próbował dać ukraińskiemu partnerowi do zrozumienia, że jest on w słabej pozycji do negocjacji, użył w rozmowie angielskiego idiomu: nie masz kart. Zełenski wówczas wstał ...

15/04/2026

🖼️ 👨‍🎨🎨 Dzięki swojemu geniuszowi, perfekcjonizmowi i wszechstronności stał się symbolem renesansowego ideału człowieka wszechstronnego. Obecnie, kilkaset lat później, jego prace wciąż inspirują, a wizje zdają się wyprzedzać jego czasy o wieki. Był nie tylko artystą, ale też eksperymentatorem, który stale poszukiwał nowych sposobów oddania rzeczywistości. Jego sztuka to połączenie technicznej perfekcji, głębokiej obserwacji natury i filozoficznej refleksji. Artysta nie traktował sztuki jako dekoracji. Dla niego malarstwo było narzędziem poznawania świata, wyrazem głębokiej wiedzy i emocji.
🎂 574 lat temu rodził się Leonardo di ser Piero da Vinci.

Jeden z najsłynniejszych malarzy epoki Odrodzenia, rzeźbiarz, którego dzieła podziwiają tysiące ludzi na całym świecie, architekt i konstruktor, którego wyobraźnia wyprzedziła jego własną epokę… Tymi i wieloma podobnymi przymiotami odznacza się włoski artysta Leonardo da Vinci.

14/04/2026

📅 kwietnia jest oczywiście datą umową. Od kilku lat obchodzimy Święto Chrztu Polski (zostało ustanowione w 2019 roku). Jako datę przyjęto 14 kwietnia. Dlaczego ten dzień?

Od kilku lat obchodzimy Święto Chrztu Polski (zostało ustanowione w 2019 roku). Jako datę przyjęto 14 kwietnia. Dlaczego ten dzień? Odpowiada prof. dr hab. Jerzy Sperka, dyrektor Instytutu Historii Uniwersytetu Śląskiego.

08/04/2026

Jeszcze trwa misja NASA Artemis II, ale już można podziwiać zdjęcia, które wykonali astronauci, będąc po drugiej, niewidocznej z Ziemi, stronie Księżyca.

Zobacz pełną galerię 👉 https://www.nasa.gov/gallery/lunar-flyby/

02/04/2026

🚀 𝐌𝐢𝐬𝐣𝐚 𝐀𝐫𝐭𝐞𝐦𝐢𝐬 𝐈𝐈 𝐰𝐲𝐬𝐭𝐚𝐫𝐭𝐨𝐰𝐚ł𝐚 𝐦𝐢𝐧𝐢𝐨𝐧𝐞𝐣 𝐧𝐨𝐜𝐲!

Rozpoczął się nowy rozdział w historii eksploracji kosmosu. Rakieta SLS wyniosła czteroosobową załogę na pokładzie statku , który w najbliższych dniach wykona przelot wokół 🌕 Księżyca – pierwszy od czasów programu .

Na pokładzie znajdują się doświadczeni astronauci: Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch oraz Jeremy Hansen. To właśnie podczas Artemis II po raz pierwszy w warunkach rzeczywistego lotu z udziałem ludzi sprawdzane będą kluczowe systemy statku Orion, w tym systemy podtrzymywania życia.

Po starcie statek wszedł na orbitę wokół Ziemi, a następnie – dzięki kolejnemu manewrowi – zostanie skierowany na trajektorię prowadzącą ku Księżycowi. Podczas przelotu wokół Księżyca astronauci wykonają zdjęcia i obserwacje, w tym także jego niewidocznej z Ziemi strony. Misja potrwa około 10 dni i zakończy się wodowaniem w Oceanie Spokojnym.

NASA - National Aeronautics and Space Administration
NASA Artemis

Image credit: NASA/Bill Ingalls