Przystanek Nauka

02/07/2026

🐋🐉🐦‍🔥 Czy smoki, syreny i krakeny to tylko wytwór ludzkiej wyobraźni? Badania pokazują, że wiele mitycznych stworzeń mogło faktycznie istnieć lub swoim wyglądem nawiązywać do prawdziwych zwierząt. Kiedyś głównie budziły strach, ale zainteresowanie nimi nie wygasło. Do dziś fascynują i inspirują pisarzy oraz twórców filmów czy gier.

Syreny, krakeny, smoki, feniksy – fantastyczne stworzenia na dobre rozgościły się w naszej świadomości. Czytamy o nich w książkach, widzimy w filmach czy mierzymy się z nimi w grach. Bez nich nie istniałoby uniwersum Harry’ego Pottera czy Wiedźmina oraz wiele innych opowieści ważnych...

30/06/2026

☄️ Historia naszej planety pokazuje, że Ziemia wielokrotnie miała do czynienia z asteroidami. Każde takie spotkanie wywołało ogromne zmiany, w skrajnych przypadkach doprowadziło do masowych wymierań, nie tylko dinozaurów.

🧐 Dlaczego Dzień Asteroid przypada 30 czerwca? 30 czerwca 1908 roku doszło do tzw. katastrofy tunguskiej. Wydarzyła się w tajdze, w środkowej Syberii nad rzeką Podkamienna Tunguzka, na północ od jeziora Bajkał. Eksplozja powaliła drzewa w promieniu 40 km, widziana była w promieniu 650 km, a słyszana w promieniu 1000 km. Uderzenie zarejestrowały wówczas sejsmografy na całej Ziemi.

👉 Wykrycie wszystkich potencjalnie niebezpiecznych asteroid, gdy obiekt znajduje się jeszcze daleko od Ziemi, jest niezwykle trudne. Naukowcy nieustannie prowadzą obserwacje mające na celu wykrycie takich obiektów oraz obliczają prawdopodobieństwo spotkania z naszą planetą.

Asteroid Day

23/06/2026

Co można badać w Arktyce❓
Półkula północna na wysokich szerokościach geograficznych to przede wszystkim tundra arktyczna, bezleśna formacja roślinna składająca się głównie z niskich płożących krzewinek, mchów i porostów. W Arktyce spotykamy niewielkie karłowate rośliny o zdrewniałych pędach rosnące w ekstremalnych warunkach klimatycznych. Choć wytwarzają bardzo wąskie słoje, stanowią znakomity materiał, który można wykorzystać jako wskaźnik zmian klimatu w przeszłości.

Zmiany klimatyczne mobilizują rzesze uczonych do poszukiwań przyczyn i metod spowolnienia globalnego ocieplenia niszczącego naszą planetę. Arktyka stała się swoistym poligonem, bowiem to tutaj zmiany klimatyczne są największe i zaczynają się najwcześniej. Ściągają więc tam sztaby spe...

19/06/2026

☀️🌄 Podczas gdy w środkowowschodniej Europie potomkowie pogańskich Słowian przygotowują się do starego święta Kupały, przechrzczonego później w noc świętojańską, daleko stąd potomkowie starożytnych Inków przygotowują się do swojego najważniejszego święta – Inti Raymi. I mimo iż oba te kręgi kulturowe więcej dzieli niż łączy, jest coś, co jest wspólne dla tych świąt – uczczenie dnia przesilenia: w Ameryce Południowej zimowego, w Europie letniego.

Podczas gdy w środkowowschodniej Europie potomkowie pogańskich Słowian przygotowują się do starego święta Kupały, przechrzczonego później w noc świętojańską, daleko stąd potomkowie starożytnych Inków przygotowują się do swojego najważniejszego święta – Inti Raymi. I mimo iż ...

19/06/2026

☀️🌕 Zbliża się najkrótsza noc w roku i związane z nim świętowanie rozpoczęcia astronomicznego lata. Moment, w którym Słońce oświetla Zwrotnik Raka pod kątem prostym, czyli świeci dokładnie nad nim (obecnie 20–21 czerwca, kiedyś 21–22 czerwca), nie było ważne tylko dla ludów słowiańskich. Święto wody, ognia, Słońca i Księżyca, płodności, miłości, urodzaju i radości powszechnie obchodzono także wśród ludów bałtyckich, germańskich i celtyckich, a także ludów ugrofińskich – Finów i Estończyków.

Przesilenie letnie następuje 21 czerwca, a czasem nawet dzień wcześniej, przed północą, ale tradycja nakazuje nam świętować początek lata nieco później. Źródła etnograficzne pokazują, że noc kupały, przedchrześcijański obrzęd związany z przesileniem, został w chrześcijańskic...

15/06/2026

🏜️Jak to się stało, że w połowie XIX wieku wielu Ślązaków znalazło się w dalekim Teksasie? Dlaczego ich potomkowie przez wiele dekad szukają rodzinnych korzeni? Czy język śląski w Teksasie przetrwa? I wreszcie: Kosciusko czy Kościuszko? Między innymi na te pytania w nowym podcaście odpowiada dr hab. Dagmara Drzazga, prof. UŚ.

Zapraszamy do wysłuchania kolejnego podcastu w ramach cyklu "Przystanek Nauka".

Jak to się stało, że w połowie XIX wieku wielu Ślązaków znalazło się w dalekim Teksasie? Dlaczego ich potomkowie przez wiele dekad szukają rodzinnych korzeni? Czy język śląski w Teksasie przetrwa? I wreszcie: Kosciusko czy Kościuszko? Między innymi na te pytania w nowym podcaście odp...

13/05/2026

💪🦵👩‍🔬 Nowoczesne implanty, inteligentna aparatura medyczna i materiały, które współpracują z żywym organizmem – inżynieria materiałowa coraz mocniej zmienia współczesną medycynę. Dzięki badaniom nad biokompatybilnymi materiałami powstają rozwiązania bezpieczniejsze dla ludzi i zwierząt, trwałe i odporne.

Choć próby zastępowania fragmentów kości czy protezowania palców podejmowano już ponad 2000 lat p.n.e., najbardziej intensywny rozwój implantologii przypadł dopiero na wiek XX. To przyspieszenie było związane m.in. z pracami nad materiałami biokompatybilnymi, które nie są toksyczne i n...

06/05/2026

☄️ 🌠 Gdy zastanawiamy się nad początkami Układu Słonecznego, zadajemy sobie pytanie o najstarsze obiekty, jakie możemy w nim znaleźć. To meteoryty, które powstały w młodym dysku protoplanetarnym otaczającym formujące się Słońce. Dlatego są bezcennymi próbkami materii, które pozwalają odtworzyć najwcześniejsze etapy ewolucji Układu Słonecznego. Każdy nowy okaz to potencjalne odkrycie – czy to rzadkiego minerału, czy nieznanego wcześniej procesu geochemicznego – i każdy przybliża nas do zrozumienia, jak z kosmicznego pyłu powstały planety, a ostatecznie – środowisko sprzyjające życiu.


Polskie Towarzystwo Meteorytowe

Gdy zastanawiamy się nad początkami Układu Słonecznego, zadajemy sobie pytanie o najstarsze obiekty, jakie możemy w nim znaleźć. To meteoryty, które powstały w młodym dysku protoplanetarnym otaczającym formujące się Słońce. We wczesnej fazie tworzenia się mgławicy słonecznej pył g...

28/04/2026

W języku potocznym słowa 'zboczeniec' czy 'dewiant' niosą negatywne skojarzenia. Nieraz pojęcia te są stosowane, by wyrazić naszą niechęć do jakiegoś zachowania. Tymczasem w nauce słowo 'dewiant' nie ma pejoratywnego znaczenia🤨

„Jeszcze w XX wieku uważano homoseksualizm za zaburzenie seksualne, a dziś w rozumieniu psychiatrycznym nim nie jest. Już taki przykład pokazuje nam, że to, co określamy jako normę, a co jako odchylenie od niej, często bywa zdefiniowane kulturowo i historycznie” – tłumaczy prof. dr ha...

25/04/2026

☢️ 26 kwietnia 1986 roku doszło do katastrofy w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Nastąpiło przegrzanie i częściowe stopienie rdzenia reaktora oraz wybuchu wodoru powstałego w wyniku reakcji metalu z wodą. Reaktor został rozerwany i nastąpiła bezpośrednia emisja radioaktywnego pyłu z reaktora do atmosfery i otoczenia elektrowni. Skażeniu promieniotwórczemu uległ ogromny obszar na pograniczu Białorusi, Ukrainy i Rosji, a wyemitowana chmura radioaktywna rozprzestrzeniła się po całej Europie. Była to największa katastrofa w historii energetyki jądrowej i jedna z największych katastrof przemysłowych XX wieku.

👉 Jak doszło do katastrofy i co właściwie się wydarzyło oraz jakie są do dziś jej skutki - zachęcamy do lektury.

Każda inwestycja musi być zoptymalizowana kosztowo – aby spełniała zakładane cele, ale nie pochłonęła środków na niepotrzebne fajerwerki. Często jednak wybór tańszej alternatywy jest podyktowany dostępnością pewnych elementów na rynku – wybudowanie dodatkowych fabryk, elementów...