04/12/2025
Ciekawe, co się stanie, jeśli … przyznamy Nagrodę Nobla za lobotomię? 🧠
W czwartek ubiegłego tygodnia Nasza Sekcja połączyła siły z Sekcją Historii i Przyszłości Psychologii, przedstawiając wykład nt. życia i odkryć Egasa Moniza (a właściwie António Caetano de Abreu Freire Egasa Moniza), w szczególności pochylając się nad zagadnieniem lobotomii 🔨
Oto kilka najciekawszych zagadnień z wykładu:
💼 Moniz był nie tylko neurologiem, ale też politykiem:
• Działał w ruchu demokratycznym przeciwko monarchii,
• Był posłem portugalskiego parlamentu i ministrem spraw zagranicznych,
• Podpisał w imieniu Portugalii Traktat Wersalski, a dopiero później porzucił politykę dla nauki.
⁉️ Kontrowersyjne poglądy:
• Pisał o seksualności w kontekście eugeniki i kontroli społecznej,
• Postulował modelowanie zachowań seksualnych z silnie patriarchalnym podejściem,
• W takim klimacie kształtuje się jego pomysł, aby przeciąć mózg w celu „uspokojenia” ludzi.
🩸 Angiografia mózgowa:
• Niewiele osób wie, że to właśnie Egas Moniz jest twórcą procedury arterografii mózgowej, której pierwszy udany zabieg został przeprowadzony w 1927 roku.
• Arteriografia skupiała się na wprowadzeniu kontrastu (jodku sodu 25%) do układu naczyniowego mózgu w celu wykrycia patologicznych zmian.
• Co ciekawe, Moniz był dwukrotnie nominowany do Nagrody Nobla właśnie za stworzenie angiografii, ale …. został dwukrotnie odrzucony!
🔪 Psychochirurgia
• Często opisywanym "ojcem" psychochirurgii jest Gottlieb Burckhardt, który w 1888 roku przeprowadził pierwszą operację psychochirurgiczną.
• Dziś psychochirurgia definiowana jest jako neurochirurgiczne leczenie chorób psychicznych.
💀 Początki lobotomii
• Moniz, zainspirowany badaniami na małpach, w 1935 r. wykonuje pierwszą przedczołową leukotomię ➡ celowo niszczy płaty czołowe (najpierw wstrzykując alkohol, a potem przecinając włókna nerwowe leukotomem).
• Przełomowe zabiegi szybko zaczęły być stosowane na osobach z ciężkimi psychozami, głównie w przepełnionych szpitalach psychiatrycznych, gdzie pacjentów izolowano, stosowano brutalne metody (np. elektrowstrząsy), a zgoda pacjenta praktycznie nie istniała.
💉 Walter Freeman i Icepick (transorbital) lobotomy
• W USA procedurę lobotomii rozpowszechnia Walter Freeman,
• Upraszcza zabieg do słynnej „Icepick lobotomy”, czyli lobotomii przezoczodołowej,
• Robi tysiące operacji, a nawet wyrusza w trasę w celu masowego wykonywania lobotomii, umożliwiając innym oglądanie, w jaki sposób operacja jest przeprowadzana.
🤯 Kontrowersje wokół procedury
• Łamanie autonomii pacjentów, którzy nie byli w stanie zrozumieć, na co się zgadzają, poddając się zabiegowi,
• Karanie za „niewygodne” zachowania czy niepełnosprawność,
• Powodowanie m.in. trwałych uszkodzeń mózgu, zmian osobowości, apatii, utraty sprawczości, zahamowania lęku i niepokoju, a w skrajnych przypadkach nawet śmierci.
🏆 Nobel za lobotomię
W 1949 roku Moniz otrzymuje Nagrodę Nobla za lobotomię, a zabieg ten przez lata jest sprzedawany jako sukces, mimo że dla wielu osób oznaczał wycięcie części ich „ja”.
🗓️ Jak lobotomia ma się dzisiaj?
Nowoczesna psychochirurgia jest czymś zupełnie innym ➡ są to rzadkie, precyzyjne zabiegi, obejmujące ścisłe procedury etyczne, a pacjent zaangażowany jest w decyzję o wykonaniu tej operacji.
Post został opracowany przez członkinie sekcji: Karolinę Chudzińską i Amelię Gumułę.
Zdjęcie przedstawia zwycięzców quizu zorganizowanego na końcu wykładu – zapraszamy na kolejne Wydarzenia Sekcji Neuroscience!
