06/04/2026
Zajączek przyniósł nam nową publikację ;) Tym razem w Ambio, oficjalnym piśmie Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk, w którym opisujemy problem związany z jakością zdrowia populacji żyjącej nad Północnym Aralem - tzw. Małym Aralem. To ocalała część jeziora Aralskiego, niegdyś czwartego największego jeziora Ziemi, dotkniętego katastrofą związaną z odwadnianiem zasilających go rzek w czasach ZSRR. W pracy analizujemy krytycznie wyniki prac prowadzonych w ostatniej dekadzie na tym obszarze. Nasze obserwacje i wnioski:
👉 Narażenie na pył i sól z odsłoniętego dna jeziora, zawierające m.in. pestycydy chloroorganiczne i metale ciężkie, było historycznie główną drogą narażenia zdrowia w regionie, jednak obecnie jego znaczenie uległo istotnemu ograniczeniu
👉 Analizy przestrzenne pokazują, że rejon Północnego Aralu należy obecnie do najmniej narażonych na emisję pyłu w całym obszarze dawnego Jeziora Aralskiego.
👉 Stężenia PM10 wykazują sezonową zmienność (wyższe latem), ale nie wskazują na częste epizody ostrego zanieczyszczenia powietrza i są na ogół niższe niż w okresie zimowym w wielu miastach Europy; zimą pozostają bliskie wartościom referencyjnym WHO.
👉 Stabilizacja środowiska (odbudowa jeziora po budowie tamy Kokaral, rozwój mokradeł delty Syr-darii, wzrost pokrywy roślinnej), a także program sadzenia saksauła, przyczyniają się do wiązania osadów i redukcji wtórnej emisji aerozoli, choć ich skuteczność jest przestrzennie zróżnicowana.
👉 Dostępne dane biomonitoringowe wskazują na brak podwyższonych poziomów wybranych zanieczyszczeń (m.in. Hg, As, PCB) u dzieci już na początku lat 2000., co sugeruje spadek bieżącej ekspozycji.
👉 Badania wskazują na wyraźne przestrzenne zróżnicowanie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, z najwyższymi wartościami obserwowanymi w rejonie Aralska.
👉 Da wskazują na poprawę wybranych wskaźników zdrowia publicznego (spadek śmiertelności, stabilna dzietność, wzrost populacji), czemu towarzyszy rozwój infrastruktury i dostęp do wody artezyjskiej.
👉 Pomimo poprawy środowiskowej, utrzymuje się istotne obciążenie chorobami przewlekłymi (ok. 22% populacji), obejmującymi m.in. choroby układu pokarmowego i oddechowego
👉 Analizy biochemiczne wskazują na częste odchylenia parametrów metabolicznych (m.in. lipidowych, enzymatycznych) oraz markery stresu oksydacyjnego.
👉 W regionie stwierdza się zaburzenia zdrowia reprodukcyjnego oraz istotną częstość dysfunkcji endokrynnych, w tym niedoczynności tarczycy i procesów autoimmunologicznych.