07/08/2026
NASTĘPNA EPOKA LODOWCOWA W EUROPIE - może być uruchomiona przez globalne ocieplenie w ciągu najbliższych dekad.
Streszczenie prostym językiem
Globalne ocieplenie oznacza wzrost średniej temperatury całej Ziemi, ale nie każdy region musi ocieplać się jednakowo. Północny Atlantyk jest ogrzewany przez wielki system prądów oceanicznych nazywany AMOC. Transportuje on ciepłą i słoną wodę z tropików na północ, gdzie część ciepła trafia do atmosfery. Dzięki temu klimat zachodniej i północnej Europy jest łagodniejszy, niż wynikałoby tylko z jej położenia geograficznego.
Wraz z ocieplaniem klimatu wody oceanu stają się cieplejsze, rosną opady, a Grenlandia traci lód. Do Atlantyku dostaje się więcej słodkiej wody. Jest ona lżejsza od słonej, dlatego trudniej opada w głąb oceanu. Może to spowalniać AMOC i ograniczać ilość ciepła docierającego na północ.
Nie oznacza to, że cała Ziemia nagle wejdzie w epokę lodową. Średnia temperatura planety nadal będzie rosła. Jednocześnie północny Atlantyk i niektóre części Europy mogą ogrzewać się wolniej, a w skrajnym scenariuszu nawet okresowo się ochładzać. Mogłyby również zmienić się opady, sztormy, poziom morza i warunki dla rolnictwa. Hasło „globalne ocieplenie wywoła epokę lodową” brzmi efektownie, lecz łączy dwa zupełnie różne zjawiska i bez wyjaśnienia wprowadza odbiorców w błąd.
Artykuł
Ziemia może stawać się coraz cieplejsza, podczas gdy część Europy zacznie doświadczać chłodniejszych zim. To nie sprzeczność. To jeden z najbardziej niepokojących paradoksów współczesnej klimatologii.
Atlantyk działa jak gigantyczny system transportowania energii. Jego kluczowym elementem jest Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna, czyli AMOC. W górnych warstwach oceanu przenosi ona ciepłą i słoną wodę na północ, a w głębinach kieruje chłodniejsze masy wodne na południe. Natężenie takiego przepływu mierzy się w sverdrupach. Jeden sverdrup, oznaczany symbolem Sv, odpowiada milionowi metrów sześciennych wody przepływającej w ciągu sekundy.
AMOC nie jest tym samym co Prąd Zatokowy. Gulf Stream jest prądem powierzchniowym napędzanym głównie przez wiatry i obrót Ziemi. AMOC obejmuje znacznie większy, trójwymiarowy system przemieszczania się wody, ciepła, soli, węgla i substancji odżywczych. Nawet przy silnym osłabieniu AMOC Prąd Zatokowy nie powinien po prostu zniknąć.
Problem zaczyna się w północnym Atlantyku. Woda płynąca z cieplejszych obszarów oddaje energię do atmosfery, ochładza się, zwiększa swoją gęstość i może opadać na większą głębokość. Ocieplenie powierzchni oceanu utrudnia ten proces. Podobnie działa dopływ słodkiej wody pochodzącej z opadów, rzek i topnienia lądolodu Grenlandii. Im mniej słona jest woda, tym mniejsza jest jej gęstość i tym trudniej tworzą się głębokie masy wodne napędzające cyrkulację.
Modele klimatyczne konsekwentnie wskazują, że AMOC prawdopodobnie osłabnie w XXI wieku. Badanie opublikowane w 2025 roku w „Nature Geoscience”, w którym projekcje modeli ograniczono za pomocą obserwacji współczesnego oceanu, oszacowało spadek natężenia o około 3 do 6 Sv do lat 2071–2100. Odpowiada to mniej więcej 18 do 43 procent obecnej siły cyrkulacji. Autorzy uznali całkowite załamanie AMOC przed końcem stulecia za mało prawdopodobne, ale nie oznacza to braku ryzyka. Inne zespoły otrzymują wyższe szacunki zagrożenia i podkreślają, że dokładne położenie punktu krytycznego pozostaje nieznane.
Skutki silnego osłabienia nie przypominałyby globalnej epoki lodowej. Największe ochłodzenie dotyczyłoby północnego Atlantyku, Morza Labradorskiego, mórz nordyckich i części Europy. W eksperymentalnych symulacjach przejście między skrajnymi stanami AMOC powodowało lokalne średnioroczne ochłodzenie północnego Atlantyku sięgające około 20 stopni Celsjusza, a zimą miejscami 25 do 30 stopni. Są to jednak wyniki skrajnych eksperymentów modelowych, a nie prognoza pogody dla Europy na najbliższe dekady.
Na większości planety nadal dominowałoby ocieplenie wywołane rosnącym stężeniem gazów cieplarnianych. Możliwa byłaby więc sytuacja, w której średnia temperatura Ziemi wzrasta, lecz określony region chłodzi się wskutek zmniejszenia transportu ciepła przez ocean. Klimat nie działa jak termostat ustawiający identyczną temperaturę wszędzie. Jest układem, w którym atmosfera, oceany, lód, roślinność i obieg węgla reagują w różnym tempie.
Wymieniane czasem artykuły „Global Warming Could Trigger the Next Ice Age” i „A Warming Earth Could Accidentally Trigger a Deep Freeze” dotyczą innego mechanizmu. Badanie opublikowane w „Science” w 2025 roku analizowało procesy zachodzące w skali geologicznej. Wyższa temperatura przyspiesza wietrzenie skał i transport fosforu do mórz. Fosfor pobudza rozwój planktonu, który pochłania dwutlenek węgla, a po śmierci może przenosić węgiel do osadów oceanicznych. W pewnych warunkach modelowych sprzężenie to może usunąć z atmosfery tak dużo CO₂, że po bardzo długim czasie klimat nadmiernie się ochłodzi.
Nie jest to jednak sposób na zatrzymanie obecnego kryzysu. Autorzy badania rozważają perspektywę około 50 tysięcy, 100 tysięcy, a nawet 200 tysięcy lat. Współczesne emisje ogrzewają planetę teraz, a nie w odległej przyszłości geologicznej. Co więcej, badania nad terminem kolejnego zlodowacenia wskazują, że antropogeniczne emisje dwutlenku węgla mogą je znacznie opóźnić.
Hasło „ocieplenie wywoła epokę lodową” zestawia więc dwa odrębne zagadnienia. Pierwszym jest możliwe regionalne ochłodzenie po osłabieniu AMOC. Drugim jest hipotetyczne globalne zlodowacenie związane z bardzo powolnym obiegiem węgla. Uczciwy przekaz powinien wyraźnie rozdzielać te skale czasowe, mechanizmy i poziomy niepewności.
Najbardziej rzetelny wniosek brzmi następująco. Globalne ocieplenie nie zmierza ku rychłej globalnej epoce lodowej. Może jednak osłabić system oceaniczny, który transportuje ogromne ilości ciepła, i przez to doprowadzić do silnych regionalnych zmian klimatu. Paradoks nie polega na tym, że naukowcy nie wiedzą, czy będzie cieplej, czy zimniej. Polega na tym, że ocieplenie całej planety może zakłócić przepływ energii i sprawić, że niektóre miejsca staną się chłodniejsze.
Słownik terminów naukowych
AMOC: Wielkoskalowy system cyrkulacji Atlantyku transportujący ciepłą wodę na północ i chłodniejszą wodę w głębinach na południe.
Cyrkulacja termohalinowa: Ruch wody oceanicznej napędzany różnicami temperatury i zasolenia, które wpływają na jej gęstość.
Sverdrup: Jednostka przepływu stosowana w oceanografii. Jeden Sv oznacza milion metrów sześciennych wody na sekundę.
Punkt krytyczny: Próg, po którego przekroczeniu system może gwałtownie przejść do innego stanu i trudno wrócić do wcześniejszych warunków.
Sprzężenie zwrotne: Proces, w którym skutek zmiany wzmacnia ją albo osłabia.
Zlodowacenie: Długi okres ekspansji lądolodów kontynentalnych, trwający zwykle tysiące lat.
Pytania i odpowiedzi
❓ Czy kraje europejskie mogłyby po prostu przygotować się na gwałtowną zmianę klimatu?
Częściowo tak. Można modernizować energetykę, rolnictwo, budynki, porty i systemy przeciwpowodziowe. Problem polega na tym, że jednoczesne zmiany temperatury, opadów, poziomu morza i produkcji żywności byłyby znacznie trudniejsze do opanowania niż stopniowe ocieplenie.
❓ Czy osłabienie oceanicznych prądów mogłoby podnieść ceny jedzenia?
Tak. Zmiany długości sezonu wegetacyjnego, opadów i częstotliwości ekstremalnej pogody mogłyby zmniejszać plony w części regionów. Skutki zależałyby jednak od lokalnego klimatu, rodzaju upraw, handlu międzynarodowego oraz tempa przystosowania rolnictwa.
❓ Czy dałoby się sztucznie naprawić AMOC?
Obecnie nie istnieje sprawdzona technologia pozwalająca bezpiecznie sterować cyrkulacją całego Atlantyku. Skala przepływów jest ogromna, a skutki ingerencji trudne do przewidzenia. Najbezpieczniejszym sposobem ograniczania ryzyka pozostaje zmniejszanie emisji gazów cieplarnianych.
Źródła wykorzystane w artykule
1. Dominik Hülse, Andy Ridgwell, „Instability in the geological regulation of Earth’s climate”, „Science”, 2025.
Omówienie University of California, Riverside z 21 grudnia 2025 roku:
2. MARUM, University of Bremen, „A Warming Earth Could Accidentally Trigger a Deep Freeze”, 2 listopada 2025 roku.
3. Bonan i współautorzy, „Observational constraints imply limited future Atlantic meridional overturning circulation weakening”, „Nature Geoscience”, 2025.
4. Baker i współautorzy, „Continued Atlantic overturning circulation even under climate extremes”, „Nature”, 26 lutego 2025 roku.
5. NOAA Science Council, „State of the Science Fact Sheet: Atlantic Meridional Overturning Circulation”, 2024.
6. IPCC, „Special Report on the Ocean and Cryosphere in a Changing Climate”, rozdział 6, 2019.
7. Willeit i współautorzy, badanie wielu stabilnych stanów AMOC oraz ich wpływu na temperaturę, „Earth System Dynamics”, 2024.
8. Ditlevsen i Ditlevsen, „Warning of a forthcoming collapse of the Atlantic meridional overturning circulation”, „Nature Communications”, 25 lipca 2023 roku.
Źródło grafiki: Opracowanie własne.
