Nauka w Polsce

Nauka w Polsce Nauka w Polsce to serwis internetowy PAP, którego celem jest odnotowywanie i promowanie osiągnięć polskich naukowców oraz popularyzacja rodzimej nauki.

Portal każdego dnia publikuje około 50 nowych artykułów i notatek. Są to opisy najciekawszych badań i przedsięwzięć z udziałem Polaków lub polskiej myśli naukowej w kilkudziesięciu dyscyplinach naukowych, portrety wybitnych postaci świata nauki, a także informacje z życia polskich uczelni i placówek badawczych. Na stronach serwisu funkcjonują m.in.: kalendarium wydarzeń, galeria zdjęć oraz filmów,

forum oraz codziennie aktualizowana porcja ciekawostek naukowych z całego świata. Nauka w Polsce posiada także profesjonalną wersję angielską.

Polska Akademia Nauk, świętująca w tym roku swoje 75-lecie, nie jest emerytką, a wręcz przeciwnie, ciągle się rozwija m....
13/06/2026

Polska Akademia Nauk, świętująca w tym roku swoje 75-lecie, nie jest emerytką, a wręcz przeciwnie, ciągle się rozwija m.in. tworząc kolejne nowe instytuty naukowe – powiedział w Studiu PAP prezes PAN prof. Marek Konarzewski.
Mimo swojego – jak to określił prezes – „zacnego wieku” Polska Akademia Nauk „na pewno nie jest na emeryturze”. - Wręcz przeciwnie, rozwijamy się. Najlepszym dowodem jest to, że utworzyliśmy w tym roku dwa nowe międzynarodowe instytuty. Ten drugi, Międzynarodowy Instytut Chemii Analitycznej, został utworzony decyzją ministra dosłownie tydzień temu – powiedział.

Zapytany o postęp w procesie legislacyjnym nad nowelizacją ustawa o Polskiej Akademii Nauk powiedział, że projekt jest „na etapie ostatnich szlifów czysto prawnych” i jeszcze przed wakacjami ma trafić do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. A dopytywany, na jakie reformy PAN czeka przede wszystkim, wskazał na ogólną aktualizację przepisów (obecne są z 2010 r.) oraz kwestię uporządkowania relacji między korporacją a instytutami.

Polska Akademia Nauk ma dwie odnogi: instytuty naukowe PAN, prowadzące badania podstawowe (pracuje w nich około 4,5 tys. naukowców), oraz korporację naukowców (niecałe 300 osób, w większości z polskich uczelni). Jak przypomniał prezes, aby zostać członkiem PAN, należy wygrać wybory, w których ostatnio na jedno miejsce przypadało prawie pięciu kandydatów.

- To jest naprawdę duża konkurencja. I dzięki temu jesteśmy elitą nauki (…) i depozytariuszami tego wszystkiego, co jest najlepsze w polskiej nauce – ocenił.

Jak dodał, przynależność do korporacji PAN to nie tylko prestiż, ale też zobowiązanie do angażowania się w sprawy nauki i służenie swoją wiedzą ekspercką, gdzie jest to potrzebne – zarówno na poziomie lokalnym, jak i instytucji państwowych. Wyjaśnił, że z jednej strony jest to stałe doradztwo w formie opinii czy rekomendacji, ale też dla potrzeb bieżących związanych np. z obecną sytuacją międzynarodową.

Polska Akademia Nauk, świętująca w tym roku swoje 75-lecie, nie jest emerytką, a wręcz przeciwnie, ciągle się rozwija m.in. tworząc kolejne nowe instytuty naukowe – powiedział w Studiu PAP prezes PAN prof. Marek Konarzewski.

Smog może być jednym z czynników wpływających na grę piłkarzy podczas rozpoczynających się w czwartek piłkarskich mistrz...
13/06/2026

Smog może być jednym z czynników wpływających na grę piłkarzy podczas rozpoczynających się w czwartek piłkarskich mistrzostw świata w USA, Kanadzie i Meksyku. Badania z Polski i Azji wskazują, że zanieczyszczone powietrze może obniżać wydolność zawodników, spowalniać tempo gry i zwiększać liczbę błędów popełnianych na boisku.

Część spotkań tegorocznego mundialu zostanie rozegrana w miastach, które latem zmagają się z tzw. smogiem fotochemicznym, którego głównym składnikiem jest trujący ozon. W przeciwieństwie do smogu zimowego, kojarzonego głównie z sezonem grzewczym, powstaje on w gorące i bezchmurne dni w wyniku reakcji składników spalin samochodowych z promieniowaniem słonecznym.

Zjawisko to występuje przede wszystkim w miejscach o dużym natężeniu ruchu drogowego, wysokich temperaturach i silnym nasłonecznieniu, a więc między innymi w Meksyku, Monterrey, Guadalajarze i Los Angeles, gdzie rozgrywane będą mecze tegorocznych mistrzostw świata. Zdaniem ekspertów jego wpływ na zawodników podczas mundialu może być istotny - nawet bardziej niż w rozgrywkach ligowych prowadzonych w Europie.

„Podczas rozpoczynających się Mistrzostw Świata w Kanadzie, Meksyku i Stanach Zjednoczonych ponownie zaobserwujemy negatywny wpływ zanieczyszczeń powietrza na funkcjonowanie organizmu piłkarzy. Co więcej, efekt ten może być bardziej widoczny niż w moich wcześniejszych badaniach prowadzonych na przykładzie niemieckiej Bundesligi czy polskiej Ekstraklasy” - ocenił dr Michał Zacharko z Wydziału Wychowania Fizycznego i Sportu AWF we Wrocławiu w przesłanym PAP komunikacie.

Akademia Wychowania Fizycznego we Wrocławiu

Smog może być jednym z czynników wpływających na grę piłkarzy podczas rozpoczynających się w czwartek piłkarskich mistrzostw świata w USA, Kanadzie i Meksyku. Badania z Polski i Azji wskazują, że zanieczyszczone powietrze może obniżać wydolność zawodników, spowalniać tempo gry i ...

Jeśli dzieci w wieku przedszkolnym nieregularnie śpią, mają gorsze zdolności językowe i pamięć - zauważyli naukowcy. Lic...
12/06/2026

Jeśli dzieci w wieku przedszkolnym nieregularnie śpią, mają gorsze zdolności językowe i pamięć - zauważyli naukowcy. Liczy się zarówno długość snu, jak i jego pora.

Nieregularny sen – w tym zmienność jego pory i czasu trwania – okazał się związany z gorszymi wynikami w zakresie słownictwa biernego oraz pamięci wzrokowo-przestrzennej u dzieci w wieku przedszkolnym.

Co ważne, rezultaty te utrzymały się nawet po uwzględnieniu całkowitej długości snu.

Większa zmienność środka snu, podobnie jak większa zmienność długości snu i wyższy tzw. społeczny jet lag wiązały się przy tym z gorszymi wynikami w zakresie słownictwa biernego. Wyniki dotyczące pamięci wzrokowo-przestrzennej były z kolei związane ze zmiennością środka snu oraz społecznym jet lagiem, ale nie ze zmiennością długości snu. Uwaga wykonawcza nie była istotnie związana z żadną miarą zmienności snu – informują badacze.

Jeśli dzieci w wieku przedszkolnym nieregularnie śpią, mają gorsze zdolności językowe i pamięć - zauważyli naukowcy. Liczy się zarówno długość snu, jak i jego pora.

Dezinformacja medyczna weszła do głównego nurtu. Funkcjonuje na styku mediów, platform społecznościowych, polityki, praw...
12/06/2026

Dezinformacja medyczna weszła do głównego nurtu. Funkcjonuje na styku mediów, platform społecznościowych, polityki, prawa, marketingu i codziennych wyborów pacjentów – wynika z raportu „Dezinformacja medyczna” przygotowanego przez Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu i Mediaboard.

„Jako lekarz, ale też jako naukowiec, nie mam wątpliwości, że wiedza to dziś za mało. Kluczowe staje się to, czy umiemy ją przekazać. Dezinformacja medyczna faktycznie zagraża życiu, a tym samym uderza w bezpieczeństwo państwa. Trzeba zacząć o tym mówić głośno i wyraźnie” - podkreślił cytowany w komunikacie rektor prof. Piotr Ponikowski.

„Raport obejmuje zarówno treści fałszywe, jak i materiały eksperckie, informacyjne oraz fact-checkingowe, które analizowały lub prostowały nieprawdziwe narracje. Wniosek jest prosty: dezinformacja medyczna weszła do głównego nurtu. Funkcjonuje na styku mediów, platform społecznościowych, polityki, prawa, marketingu i codziennych wyborów pacjentek oraz pacjentów” - napisali autorzy raportu.

Raport pokazuje też ważną zmianę w trendach pojawiania się fałszywych treści. Największą część przekazu nadal stanowią narracje antyszczepionkowe, odpowiadające za 54 proc. treści. Jednakże drugą kategorią są już teorie żywieniowe i lifestyle, z udziałem 23 proc. Kolejne miejsce zajmują narracje środowiskowe, m.in. chemtrails, 5G, Wi-Fi i fluoryzacja, z udziałem 16 proc.

„Dezinformacja medyczna przestała być zbiorem pojedynczych fake newsów. Dziś tworzy cały ekosystem narracji. Łączy ruchy antyszczepionkowe, teorie ukrytych prawd, gabinety pseudoterapii oraz influencerów zdrowotnych bez kwalifikacji medycznych. Jej siłą nie są wyłącznie fałszywe informacje, ale umiejętność gry na naszych emocjach” - podkreśliła dr Dorota Sikora z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.

Po pandemii COVID-19 dezinformacja medyczna kojarzy się głównie z narracjami antyszczepionkowymi. Raport pokazuje jednak, że ten obraz jest już niepełny. Fałszywy przekaz coraz częściej zaczyna się od pozornie niewinnej porady: „wzmocnij odporność”, „sprawdź pasożyty”, „usuń przyczynę”, „lekarze tego nie powiedzą”. Nie brzmi jak frontalny atak na naukę. Brzmi jak troska o zdrowie, samodzielność i odzyskanie kontroli nad własnym ciałem.

„To szczególnie niebezpieczny mechanizm. Dezinformacja w obszarze stylu życia wykorzystuje realne pojęcia z medycyny, biologii i dietetyki, lecz łączy je z fałszywymi obietnicami. Dieta rzeczywiście wpływa na zdrowie, mikrobiota jelitowa jest ważnym obszarem badań, aktywność fizyczna ma znaczenie. Problem zaczyna się tam, gdzie z prawdziwych przesłanek wyprowadza się obietnice, że dieta zastąpi leczenie onkologiczne, głodówka „zresetuje” organizm, a wysokie dawki witamin wyleczą poważną chorobę” - czytamy w komunikacie.

Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu

Dezinformacja medyczna weszła do głównego nurtu. Funkcjonuje na styku mediów, platform społecznościowych, polityki, prawa, marketingu i codziennych wyborów pacjentów – wynika z raportu „Dezinformacja medyczna” przygotowanego przez Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu i Mediaboard.

Narodowe Centrum Badań i Rozwoju planuje dofinansować kwotą 44 mln zł dwa projekty biorące udział w konkursie INFOSTRATE...
12/06/2026

Narodowe Centrum Badań i Rozwoju planuje dofinansować kwotą 44 mln zł dwa projekty biorące udział w konkursie INFOSTRATEG; ich celem jest stworzenie narzędzia opartego o AI, które pomoże administracji publicznej zarządzać ruchem turystycznym w Polsce - poinformowało NCBR w czwartek.

W ramach konkursu Centrum wyłoniło do dofinansowania projekty, których celem jest stworzenie zaawansowanego narzędzia opartego na sztucznej inteligencji wspierającego administrację publiczną, przedsiębiorców oraz mieszkańców w bardziej efektywnym i zrównoważonym zarządzaniu ruchem turystycznym w Polsce. Chodzi o pomoc administracji w podejmowaniu decyzji i dostarczanie przedsiębiorcom aktualnych danych, które są potrzebne w planowaniu działalności.

Pierwszy z projektów to „Inteligentna Platforma Monitorowania, Analiz i Predykcji Ruchu Turystycznego w Polsce MAPTur” realizowany przez Uniwersytet Warszawski w konsorcjum z Akademią Górniczo-Hutniczą im. S. Staszica w Krakowie. "Projekt odpowiada na wyzwania związane z brakiem zintegrowanych, precyzyjnych i odpornych na zakłócenia narzędzi do kompleksowej analizy i prognozowania zjawisk w sektorze turystycznym w Polsce" - wyjaśniło NCBR.

Drugim projektem jest „exPLo AI - Inteligentny analizator aktywności turystycznej” realizowany przez Politechnikę Świętokrzyską w konsorcjum z Uniwersytetem Śląskim w Katowicach i kielecką spółką Altar. W tym przypadku celem jest opracowanie inteligentnej platformy monitoringu do kompleksowej analizy i zaawansowanego przewidywania aktywności turystycznej na terenie Polski.

Narodowe Centrum Badań i Rozwoju planuje dofinansować kwotą 44 mln zł dwa projekty biorące udział w konkursie INFOSTRATEG; ich celem jest stworzenie narzędzia opartego o AI, które pomoże m.in. administracji publicznej zarządzać ruchem turystycznym w Polsce - poinformowało NCBR w czwartek...

Naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego poszukują ochotników do udziału w tegorocznej edycji globalnego projektu badawcz...
12/06/2026

Naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego poszukują ochotników do udziału w tegorocznej edycji globalnego projektu badawczego MetaSUB. Wolontariusze pomogą zebrać próbki z krakowskiej komunikacji miejskiej, które posłużą do badania mikroorganizmów żyjących w przestrzeni publicznej.

W poniedziałek 22 czerwca w Krakowie odbędzie się najnowsza edycja global City Sampling Day (gCSD) - międzynarodowej akcji organizowanej w ramach konsorcjum MetaSUB, która odbywa się co roku w miastach całego świata. Naukowcy z Małopolskiego Centrum Biotechnologii UJ poszukują ochotników, którzy chcieliby wziąć udział w zbieraniu próbek z tramwajów, autobusów i innych środków transportu publicznego. Wolontariusze będą je pobierać z powierzchni często dotykanych przez pasażerów, a zebrany materiał trafi następnie do analiz genetycznych.

Celem projektu jest stworzenie „molekularnego portretu” miast. Na podstawie dostarczonych materiałów biologicznych badacze określają skład lokalnych ekosystemów drobnoustrojów, ich zmienność oraz potencjalny wpływ na zdrowie i funkcjonowanie mieszkańców. Badania mogą pomóc w monitorowaniu oporności bakterii na antybiotyki, wykrywaniu nowych drobnoustrojów oraz śledzeniu zagrożeń epidemiologicznych.

Małopolskie Centrum Biotechnologii

Naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego poszukują ochotników do udziału w tegorocznej edycji globalnego projektu badawczego MetaSUB. Wolontariusze pomogą zebrać próbki z krakowskiej komunikacji miejskiej, które posłużą do badania mikroorganizmów żyjących w przestrzeni publicznej.

Aż 260 monumentalnych konstrukcji grobowych, związanych z dawnymi społecznościami pasterskimi, odkryto na pustynnym obsz...
12/06/2026

Aż 260 monumentalnych konstrukcji grobowych, związanych z dawnymi społecznościami pasterskimi, odkryto na pustynnym obszarze Atbai w Afryce, dzięki analizie zdjęć satelitarnych. Według dr Marii C. Gatto z PAN mamy do czynienia nie z pojedynczymi zabytkami, lecz rozległą tradycją kulturową.

Wyschnięte doliny rzeczne, kamieniste równiny i sporadyczne źródła wody sprawiają, że obszar Atbai, rozciągający się między Doliną Nilu a Morzem Czerwonym, to jedno z najtrudniejszych do życia miejsc Afryki. Kilka tysięcy lat temu miejsce to wyglądało jednak inaczej. Region znajdował się pod wpływem tzw. Afrykańskiego Okresu Wilgotnego, kiedy opady były znacznie większe, a tereny obecnie pustynne porastała roślinność umożliwiająca wypas dużych stad zwierząt.

Pomimo położenia na styku dwóch dobrze zbadanych światów starożytności – Egiptu i Nubii – archeologia tego regionu bardzo długo pozostawała nieznana. Dopiero współczesne badania archeologiczne pokazują wzorce i chronologię osadnictwa ludzi na tych terenach.

Najbardziej spektakularnym śladem obecności człowieka w IV i III tysiącleciu p.n.e. są monumentalne konstrukcje, kamienne grobowce otoczone okrągłymi lub owalnymi murami, o średnicy od kilku do nawet ponad osiemdziesięciu metrów, określane przez badaczy jako Atbai Enclosure Burials (AEB). Z lotu ptaka przypominają ogromne kamienne kręgi rozrzucone po pustynnym krajobrazie. W ich wnętrzu znajdują się liczne pochówki ludzi oraz zwierząt, a także mniejsze nasypy i konstrukcje kamienne.

Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN

Aż 260 monumentalnych konstrukcji grobowych, związanych z dawnymi społecznościami pasterskimi, odkryto na pustynnym obszarze Atbai w Afryce, dzięki analizie zdjęć satelitarnych. Według dr Marii C. Gatto z PAN mamy do czynienia nie z pojedynczymi zabytkami, lecz rozległą tradycją kulturow....

Początki polskiej informatyzacji związane były z oddolną inicjatywą obywateli i nauką programowania poprzez samodzielne ...
12/06/2026

Początki polskiej informatyzacji związane były z oddolną inicjatywą obywateli i nauką programowania poprzez samodzielne przepisywanie kodów i poprawianie błędów w druku. O historii magazynu „Bajtek” rozmawiali naukowcy i twórcy pisma podczas Perspektywy Women in Tech Summit 2026 w Warszawie.

Pismo „Bajtek” zadebiutowało jesienią 1985 r. w warunkach kryzysu gospodarczego i braku papieru. Według założyciela magazynu, Waldemara Siwińskiego, decyzja o wydaniu tytułu zapadła po spotkaniu Młodzieżowej Akademii Umiejętności w Urzędzie Rady Ministrów, na które twórcy bez zapowiedzi wnieśli pierwszy egzemplarz polskiego komputera z Zabrza. Prezentacja przed najwyższymi władzami komunistycznymi miała przełamać opór decydentów.

Pierwszy numer „Bajtka” ukazał się 27 sierpnia 1985 r. w nakładzie 50 tys. egzemplarzy, a jego premierę wsparła zajawka w półmilionowym nakładzie „Sztandaru Młodych”. Dzięki tej akcji promocyjnej w kilka dni nakład „Bajtka” został wykupiony z kiosków.

- „Bajtek” powstał, ponieważ był odpowiedzią na ogromne zainteresowanie zwykłych ludzi mikrokomputerami – powiedział uczestnik debaty, historyk i dziennikarz dr Bartłomiej Kluska. Jak wyjaśnił, w latach 70. XX wieku komputeryzacja była domeną naukowców, władz i dużych przedsiębiorstw. Sytuacja zmieniła się w kolejnej dekadzie, gdy obywatele zaczęli oglądać mikrokomputery w telewizji - np. w programie „Sonda”.

Dr Kluska zauważył, że zainteresowanie komputerami w Polsce lat 80. XX w. nie wynikało z reklam i działań marketingowych producentów, ale było oddolną inicjatywą. Mimo braku oficjalnej dostępności w sklepach oraz wysokich cen, Polacy kupowali sprzęt na giełdach elektronicznych i poszukiwali wiedzy na temat komputerów.

Magazyn początkowo pełnił funkcję przewodnika po świecie nowej technologii. Użytkownicy komputerów musieli np. samodzielnie przepisywać drukowane w piśmie kody programów. Z powodu błędów w druku proces ten stawał się nauką debugowania, czyli wykrywania i usuwania błędów w kodzie.

Początki polskiej informatyzacji związane były z oddolną inicjatywą obywateli i nauką programowania poprzez samodzielne przepisywanie kodów i poprawianie błędów w druku. O historii magazynu „Bajtek” rozmawiali naukowcy i twórcy pisma podczas Perspektywy Women in Tech Summit 2026 w War...

Za każdym razem, gdy na świecie pojawiały się nowe technologie, to w dłuższej perspektywie czyniły go lepszym. AI długof...
11/06/2026

Za każdym razem, gdy na świecie pojawiały się nowe technologie, to w dłuższej perspektywie czyniły go lepszym. AI długofalowo może np. wzmacniać kreatywność i wygenerować nowe zawody, choć brak entuzjazmu wobec zmian jest naturalny - powiedział dr Astro Teller na Perspektywy Women in Tech Summit.

Jego zdaniem rozwój sztucznej inteligencji, która przejmuje znaczną część naszej pracy i pomaga nam być bardziej produktywnymi, nie musi zabijać kreatywności. - To kwestia perspektywy. Patrząc na historię rozwoju technologii, to ona zapoczątkowała całą serię np. nowych ruchów artystycznych. Kiedyś można było uznać, że program Photoshop zabił proces bycia klasycznym fotografem, ale można też pomyśleć, że wzmocnił zdolność opowiadania historii za pomocą obrazów. Z tej perspektywy technologia długofalowo może wzmacniać naszą kreatywność - ocenił.

- To ludzkie, że potrafimy namacalnie dostrzec to, co jakaś zmiana (np. niesiona przez AI - PAP) nam odbiera oraz że coraz trudniej nam dostrzec, co pozytywnego przyniesie nam ta zmiana. Ale jeśli spojrzeć na historię ludzkości, to za każdym razem, gdy na świecie pojawiały się nowe technologie, nowe formy rządów, w dłuższej perspektywie czyniły ludzkość lepszą. Myślę więc, że obawy ludzi dotyczą krótkiej perspektywy, a jeśli spojrzeć na to z perspektywy długoterminowej, wszystko wskazuje, że świat ma tendencję do poprawy - pytał.

Jak przyznał technologia sprawi, że niektóre miejsca pracy rzeczywiście znikną, ale powstanie też mnóstwo nowych miejsc pracy.

Za każdym razem, gdy na świecie pojawiały się nowe technologie, to w dłuższej perspektywie czyniły go lepszym. AI długofalowo może np. wzmacniać kreatywność i wygenerować nowe zawody, choć brak entuzjazmu wobec zmian jest naturalny - powiedział dr Astro Teller na Perspektywy Women in ...

Prof. Agnieszka Chacińska, biolożka molekularna i dyrektorka Międzynarodowego Instytutu Mechanizmów i Maszyn Molekularny...
11/06/2026

Prof. Agnieszka Chacińska, biolożka molekularna i dyrektorka Międzynarodowego Instytutu Mechanizmów i Maszyn Molekularnych PAN – została pierwszą laureatką Nagrody Polskiej Akademii Nauk, przyznawanej za wybitne osiągnięcia naukowe. Naukowczyni otrzyma 400 tys. zł.

Według PAN prof. Agnieszka Chacińska jest obecnie jedną z nielicznych osób pracujących w Polsce, których osiągnięcia badawcze mogłyby zostać wzięte pod rozwagę przez Komitet Noblowski i być rozpatrywane w kontekście Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny lub chemii.

IMol
Agnieszka Chacińska

Prof. Agnieszka Chacińska, biolożka molekularna i dyrektorka Międzynarodowego Instytutu Mechanizmów i Maszyn Molekularnych PAN – została pierwszą laureatką Nagrody Polskiej Akademii Nauk, przyznawanej za wybitne osiągnięcia naukowe. Naukowczyni otrzyma 400 tys. zł.

Adres

Ulica Bracka 6/8
Warsaw
00-502

Telefon

+48225092707

Strona Internetowa

Ostrzeżenia

Bądź na bieżąco i daj nam wysłać e-mail, gdy Nauka w Polsce umieści wiadomości i promocje. Twój adres e-mail nie zostanie wykorzystany do żadnego innego celu i możesz zrezygnować z subskrypcji w dowolnym momencie.

Skontaktuj Się Z Firmę

Wyślij wiadomość do Nauka w Polsce:

Udostępnij