Nauka w Polsce

18/04/2026

Analiza bakterii jelitowych z próbki kału pozwala wykryć raka jelita grubego z 90-proc. skutecznością - wynika z badań naukowców z Uniwersytetu Genewskiego. To poziom zbliżony do kolonoskopii, ale metoda jest bardziej przyjazna pacjentom i znacznie tańsza.

18/04/2026

Stężenie apolipoproteiny B (apoB) we krwi mówi więcej o ryzyku naczyniowym, niż testy poziomu cholesterolu - twierdzą autorzy nowego badania. Cząsteczkę tę bada się jednak relatywnie rzadko.

„Ustaliliśmy, że wykonywanie badania apoB w celu zintensyfikowania leczenia obniżającego stężenie cholesterolu pozwoliłoby zapobiec większej liczbie zawałów serca i udarów, niż obecna praktyka. Korzyści zdrowotne osiągnięte w ten sposób wiązałyby się z kosztami, które stanowią dobrą wartość dla amerykańskich płatników systemu ochrony zdrowia” - mówi Ciaran Kohli-Lynch, główny autor badania opisanego w magazynie „JAMA” (https://jamanetwork.com/journals/jama/article-abstract/2847303).

Stężenie apolipoproteiny B (apoB) we krwi mówi więcej o ryzyku naczyniowym, niż testy poziomu cholesterolu - twierdzą autorzy nowego badania. Cząsteczkę tę bada się jednak relatywnie rzadko.

17/04/2026

Studenci zagraniczni dają dodatkowy impuls nie tylko dla rozwoju uczelni, ale i regionu – uważają polscy rektorzy, którzy spotkali się na Kongresie Uniwersytetów Azja Środkowa - Unia Europejska w Samarkandzie. W ciągu ostatnich 20 lat liczba studentów zagranicznych w Polsce zwiększyła się z kilku do ponad 100 tys. osób.

Na uczelniach w naszym kraju studiuje zwykle od kilku do 10 proc. studentów z zagranicy. Jak powiedziała PAP prorektor ds. rozwoju Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie prof. Dorota Niedziółka, jest to bardzo wartościowa grupa studentów, która wnosi koloryt kultury kraju, z którego pochodzi, ale też entuzjazm, energię, ciekawość świata.

Studenci zagraniczni dają dodatkowy impuls nie tylko dla rozwoju uczelni, ale i regionu – uważają polscy rektorzy, którzy spotkali się na Kongresie Uniwersytetów Azja Środkowa - Unia Europejska w Samarkandzie. W ciągu ostatnich 20 lat liczba studentów zagranicznych w Polsce zwiększyła s...

17/04/2026

W Polsce można legalnie polować na gęś zbożową, mimo że liczebność tego gatunku spada. Obowiązujące przepisy nie nadążają za aktualną wiedzą naukową. Dodatkowym problemem jest to, że myśliwi nie są w stanie odróżnić jej od innych, podobnych ptaków, co sami przyznają - powiedział ornitolog z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu dr Marcin Tobółka.

Gęś zbożowa (Anser fabalis) to gatunek lęgowy północnej Eurazji, gniazdujący głównie w Skandynawii i północnej Rosji. Na zimę przemieszcza się do Europy Środkowej i Zachodniej, w tym do Polski, gdzie tworzy wspólne stada (mieszane) z innymi gatunkami gęsi.

Do niedawna gęś zbożowa i gęś tundrowa były uważane za jeden gatunek. Jednak już od blisko 10 lat wiemy, że są to dwa odrębne gatunki o różnym zasięgu i trendach liczebności, co potwierdza zarówno Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny, jak i Krajowa Komisja Faunistyczna. I o ile liczebność gęsi tundrowej uznawana jest za stabilną, gęś zbożowa wykazuje tendencję spadkową.

Jak wyjaśnił PAP dr Tobółka, ze względu na duże podobieństwo obu gatunków ich rozróżnienie w terenie jest trudne, zwłaszcza w locie, co ma znaczenie w kontekście obowiązujących przepisów łowieckich.

Gęś zbożowa pozostaje bowiem w Polsce na liście gatunków łownych. Obostrzeniem dla myśliwych jest jedynie to, że na ptaki te można polować wyłącznie w locie.

- Tak mówią przepisy. W praktyce jednak myśliwy nie jest w stanie rozróżnić od siebie w locie różnych gatunków gęsi. Nawet doświadczeni obserwatorzy ptaków i specjaliści mają z tym problem - zaznaczył.
Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu

W Polsce można legalnie polować na gęś zbożową, mimo że liczebność tego gatunku spada. Obowiązujące przepisy nie nadążają za aktualną wiedzą naukową. Dodatkowym problemem jest to, że myśliwi nie są w stanie odróżnić jej od innych, podobnych ptaków, co sami przyznają - powied...

17/04/2026

W marcu w prestiżowym czasopiśmie „Science” ukazał się komentarz pt. „Poland: No country for PhD researchers” („Polska to nie jest kraj dla doktorantów”) poświęcony systemowym problemom doktorantów w Polsce, autorstwa Alana Żukowskiego i Martyny Stępień. Wśród wyzwań autorzy wskazali na stypendia poniżej minimalnej krajowej i brak ochrony pracy.

Z tym „całkowicie czarnym obrazem” sytuacji doktorantów nie zgadza się przewodnicząca Ogólnopolskiego Porozumienia Szkół Doktorskich dr hab. Ilona Świątek-Barylska, prof. Uniwersytetu Łódzkiego.

W rozmowie z PAP przyznała, że autorzy zwrócili uwagę na realny problem, czyli że „doktorant w Polsce nadal zbyt często funkcjonuje między rolą studenta, pracownika i stypendysty, a to rodzi napięcia finansowe i tożsamościowe”. - Ale jednocześnie nie zgodziłabym się z całkowicie czarnym obrazem - zastrzegła.

Jej zdaniem reforma szkół doktorskich była potrzebna i przyniosła kilka ważnych korzyści: większą selektywność, powszechne stypendia, większą formalizację opieki naukowej oraz mocniejszy nacisk na jakość kształcenia.

Reforma szkół doktorskich w 2019 r. była krokiem do przodu, ale wymaga jeszcze działań w kilku obszarach – oceniła dr hab. Ilona Świątek-Barylska, przewodnicząca Ogólnopolskiego Porozumienia Szkół Doktorskich. Dodała, że na domknięcie czekają sprawy warunków pracy i rozwoju młody...

17/04/2026

Jeśli naukowiec wie, czego szuka - algorytm pomoże to wypatrzyć nawet tam, gdzie pozornie jest to niewidoczne. Tak było w przypadku pierwszych zdjęć czarnej dziury, i tak może być w obrazowaniu obliczeniowym obiektów w skali nano – mówi prof. Maciej Trusiak z Politechniki Warszawskiej. Badacz pokazuje, jak dokładniej zobrazować elementy półprzewodnikowe o przekroju kilkudziesięciu atomów.
Prof. Maciej Trusiak, laureat prestiżowego grantu ERC, wraz ze swoim zespołem – przy głównym udziale Damiana Suskiego i dr inż. Marii Cywińskiej - opracował metodę obliczeń potrzebnych przy obrazowaniu i metrologii nanoobiektów. Chodzi o wyznaczanie geometrii obiektów niewidzialnych gołym okiem. Dzięki temu badacze uzyskują wyniki o wyższej precyzji, niż pozwalałby na to sam sprzęt optyczny. Praca na ten temat ukazała się w czasopiśmie „Laser & Photonics Reviews” . To badania z zakresu obrazowania obliczeniowego, gdzie specjalizowany algorytm zamienia rejestrowane dane (obrazy) na wynik pomiaru.

Politechnika Warszawska
Wydział Mechatroniki

Jeśli naukowiec wie, czego szuka - algorytm pomoże to wypatrzyć nawet tam, gdzie pozornie jest to niewidoczne. Tak było w przypadku pierwszych zdjęć czarnej dziury, i tak może być w obrazowaniu obliczeniowym obiektów w skali nano – mówi prof. Maciej Trusiak z Politechniki Warszawskiej. B...

17/04/2026

Szczury potrafią zarażać się strachem, śmiać ultradźwiękami i uczyć się przez obserwację innych – powiedziała PAP prof. Ewelina Knapska. Dlatego te często niedoceniane zwierzęta są niezwykle przydatne w badaniach nad emocjami i ludzkim mózgiem.

Kwiecień jest Miesiącem Budowania Świadomości o Szczurach (Rat Awareness Month). To czas, w którym naukowcy i miłośnicy tych zwierząt starają się odczarować ich wizerunek zwierzęcia, które biologia wyposażyła w niemal nadprzyrodzone zdolności przetrwania. W Polsce trwają zbiórki na rzecz fundacji ratujących porzucone gryzonie i kampanie edukacyjne pod hasłem .

Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN

Szczury potrafią zarażać się strachem, śmiać ultradźwiękami i uczyć się przez obserwację innych – powiedziała PAP prof. Ewelina Knapska. Dlatego te często niedoceniane zwierzęta są niezwykle przydatne w badaniach nad emocjami i ludzkim mózgiem.

17/04/2026

Polska matematyczka prof. Irena Lasiecka została laureatką 2026 Balakrishnan Award for Excellence in Scientific Research. Nagrodę przyznaje Viterbi School of Engineering na Uniwersytecie Południowej Kalifornii za wybitne dokonania w matematyce.

Nagroda jest przyznawana za wybitne osiągnięcia w matematyce, obejmującej teorię sterowania, komunikację, mechanikę oraz matematykę stosowaną. Ustanowiona ku pamięci wybitnego badacza, profesora A.V. „Bal” Balakrishnana, należy do najbardziej prestiżowych wyróżnień w tej dziedzinie.

Jak poinformował Instytut Badań Systemowych PAN, prof. Irena Lasiecka została wybrana przez przyznający nagrodę komitet jednomyślnie, w uznaniu dokonań w obszarze zastosowania cząstkowych równań rózniczkowych w sterowaniu. - Jej prace znacząco przyczyniły się do rozwoju teoretycznych podstaw oraz praktycznej implementacji systemów sterowania, wywierając wpływ na wiele dziedzin inżynierii i matematyki stosowanej - podaje University of Memphis.

Polska matematyczka prof. Irena Lasiecka została laureatką 2026 Balakrishnan Award for Excellence in Scientific Research. Nagrodę przyznaje Viterbi School of Engineering na Uniwersytecie Południowej Kalifornii za wybitne dokonania w matematyce.

16/04/2026

Coraz częściej zauważalna jest obecność dzików w miastach, ale liczebność tych zwierząt nie jest znana, bo nie ma spójnego systemu monitoringu - mówią PAP eksperci z Polskiej Akademii Nauk i Polskiego Związku Łowieckiego. Szacunkowe dane GUS wskazują na ponadczterokrotny spadek, ale tylko poza miastami.

Z szacunkowych danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że w ostatnich 10 latach populacja dzików zmniejszyła się z blisko 265 tys. do 60 tys. sztuk. Te dane nie dotyczą jednak populacji dzików w miastach.

Michał Żmihorski z Instytutu Biologii Ssaków Polskiej Akademii Nauk w Białowieży na X napisał, że problemy z obecnością dzików w miastach mogą wynikać z ich odstrzału w ramach walki z Afrykańskim Pomorem Świń (ASF), który odbywa się poza miastami. Według eksperta dzik szybko się nauczył, że miasta to jedyne ostoje wolne od polowań.

Wacław Matysek z Polskiego Związku Łowieckiego nie zgadza się z tą tezą. - Liczebność dzików w miastach nie rośnie przez odstrzał w lasach. Jeśliby tak było, to w obwodach, które okalają Warszawę, dzików by nie było, a tak nie jest - zaznaczył. Według Matyska populacja dzików rośnie w miastach na obszarach, na których nie ma już przypadków Afrykańskiego Pomoru Świń (ASF), choć formalnie obszar może być nadal objęty restrykcjami. Powiedział, że ASF w ostatnich latach ograniczał populację dzików, a teraz ona się odradza w miastach, gdyż nie prowadzi się tam odstrzału dzików, a ich odłowienie i przesiedlenie jest niezgodne z prawem ze względu na restrykcje wynikające z zagrożenia ASF.

Coraz częściej zauważalna jest obecność dzików w miastach, ale liczebność tych zwierząt nie jest znana, bo nie ma spójnego systemu monitoringu - mówią PAP eksperci z Polskiej Akademii Nauk i Polskiego Związku Łowieckiego. Szacunkowe dane GUS wskazują na ponadczterokrotny spadek, ale t...

16/04/2026

Gry wideo zawierające przemoc nie wywołują jednoznacznie negatywnych zmian w funkcjonowaniu młodzieży, ale mogą krótkotrwale wpływać na wybrane aspekty poznawcze i emocjonalne – wynika z badań przeprowadzonych przez psycholog dr Ewę Międzobrodzką na Vrije Universiteit w Amsterdamie.

Badaczka, w ramach pracy doktorskiej, analizowała wpływ gier z przemocą na kompetencje społeczno-poznawcze nastolatków. Badania prowadziła w Holandii na grupie młodzieży w wieku 12–16 lat. W eksperymentach i analizach korelacyjnych oceniano zdolność przyjmowania perspektywy innych osób, rozpoznawanie emocji, regulację zachowania oraz empatię wobec cierpienia innych osób.

– Wyniki pokazują, że wpływ gier z przemocą nie jest tak jednoznaczny, jak często się zakłada – wskazała dr Międzobrodzka.

Gry wideo zawierające przemoc nie wywołują jednoznacznie negatywnych zmian w funkcjonowaniu młodzieży, ale mogą krótkotrwale wpływać na wybrane aspekty poznawcze i emocjonalne – wynika z badań przeprowadzonych przez psycholog dr Ewę Międzobrodzką na Vrije Universiteit w Amsterdamie.

16/04/2026

Deepfake’i, halucynacje i algorytmy, które „zgadują” zamiast rozumieć. Zdaniem dr. inż. Tomasza Wesołowskiego, informatyka z UŚ, największym zagrożeniem nie jest bunt sztucznej inteligencji, lecz to, że ludzie bezkrytycznie jej ufają i przestają samodzielnie myśleć.

PAP: W sieci krążyło nagranie, na którym Wołodymyr Zełeński „nokautuje” Donalda Trumpa. Miliony ludzi to udostępniały jako prawdziwe. Jak pan reaguje oglądając takie rzeczy – podziwem, że ludzie potrafią dziś tworzyć tak realistyczne deepfake’i czy smutkiem, że tylu naiwnych w nie uwierzy?

Dr inż. Tomasz Wesołowski: Ja się staram tego w ogóle nie oglądać. Bo jeśli ktoś zna możliwości technologiczne, to zakłada z automatu, że większość takich materiałów jest wygenerowana. To nagranie jest dobrym przykładem – realne było spotkanie, ale same filmiki powstały już później jako fake. I ludzie to łykają bez zastanowienia. Problem polega na tym, że jeśli jest to czysta rozrywka – okej. Ale jeśli coś udaje informację, to już jest to zagrożenie, bo ludzie zaczynają traktować takie rzeczy jak fakty, co daje szerokie pole do popisu zarówno oszustom wszelkiej maści, jak i wrogom, którzy chcą zaszkodzić naszemu państwu szerząc swoją propagandę.

PAP: Dlaczego tak łatwo się na to nabieramy?

T.W.: Bo działamy emocjami, nie rozumem. Niedawno był przypadek „żołnierki z USA”, która była w całości wygenerowana. Zdjęcia, spotkania z oficjelami, później profile erotyczne – a postać ta miała bardzo atrakcyjne, kobiece kształty. Ludzie, powiedzmy wprost – mężczyźni - to oglądali, komentowali, płacili. Dopiero po czasie ktoś się zorientował, że to wszystko jest sztuczne, bo ta pani raz występowała jako pułkownik, innym razem jako jednogwiazdkowy generał – twórca nie dopilnował szczegółów. I teraz pytanie: ile pieniędzy ktoś na tym zarobił?

Deepfake’i, halucynacje i algorytmy, które „zgadują” zamiast rozumieć. Zdaniem dr. inż. Tomasza Wesołowskiego, informatyka z UŚ, największym zagrożeniem nie jest bunt sztucznej inteligencji, lecz to, że ludzie bezkrytycznie jej ufają i przestają samodzielnie myśleć.

16/04/2026

Lądowanie na Księżycu do 2028 r. i kolejne regularne załogowe misje na Srebrny Glob. Później ustanowienie tam stałej bazy, która może być kiedyś stacją przesiadkową w drodze na Marsa – to plany NASA po pomyślnym zakończeniu misji Artemis II.