Instytut Sztuki PAN

07/08/2026

STYPENDYŚCI Z CHICAGO W INSTYTUCIE SZTUKI PAN

W ramach współpracy z University of Notre Dame (a dokładniej z Nanovic Institute for European Studies oraz Franco Family Institute) gościmy w Warszawie trzech niezwykle uzdolnionych studentów ze Stanów Zjednoczonych. Są to: Luke Donahue, Pablo Caban-Bonet oraz Marven Corrielus.

Nasi praktykanci zgłębiają tajniki pracy nad średniowiecznymi rękopisami. Pod opieką naukową dr. Pawła Figurskiego, przy współpracy innych specjalistów z Zakładu Muzykologii IS PAN, biorą udział w realizacji projektów badawczych Liturgica Poloniae oraz Ritus+.

Co dokładnie robią nasi goście w ramach 7-tygodniowego programu?
🔸 Łączą tradycyjną mediewistykę z nowoczesnością – doskonalą umiejętności z zakresu paleografii łacińskiej i odczytują dotąd niezbadane źródła.
🔸 Odkrywają humanistykę cyfrową – wdrażają się w najnowsze technologie cyfrowe i narzędzia edytorskie oraz tworzą innowacyjną platformę do badań nad kulturą rękopiśmienną i dawną liturgią.
🔸 Zapoznają się dziedzictwem Europy Środkowej – pracują nad rękopisami zachowanymi w Polsce (m.in. w Płocku) oraz uczestniczą w wydarzeniach naukowych i kulturalnych Warszawy.

A co o samej praktyce i pobycie w IS PAN mówią nasi stażyści?

🔸 Luke Donahue:
"Working this summer at IS-PAN under Dr. Figurski's mentorship has been an incredible experience for me. This research has not only sharpened my liturgical Latin and manuscript skills through digital and in-person work but opened my mind to new avenues for future projects in manuscript studies and digital humanity. Being immersed in Polish culture and history this summer also highlighted for me the importance of preserving cultural and religious history for future generations".
🔸 Marven Corrielus:
"This has been a really cool experience working in digital humanities and developing my paleography skills. Dr. Figurski has been a helpful mentor throughout this process and I have learned so much".

Dziękujemy Nanovic Institute for European Studies, Franco Family Institute za owocną współpracę międzynarodową!

06/08/2026

Zakończyła się realizacja przedsięwzięcia "Cyfrowa Infrastruktura Badawcza dla Humanistyki i Nauk o Sztuce DARIAH-PL" ze wsparciem z planu rozwojowego w ramach inwestycji: A2.4.1 Inwestycje w rozbudowę potencjału badawczego Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększenia Odporności .

Przedsięwzięcie było realizowane w ramach wieloletniego planu pogłębiania współpracy przy budowie infrastruktury cyfrowej dla nauk humanistycznych i nauk o sztuce w Polsce.

Instytut Sztuki PAN był jedną z 13 jednostek naukowych wchodzących w skład konsorcjum realizującego projekt.

W dniu 30 czerwca 2026 r. zakończona został realizacja przedsięwzięcia pt. "Cyfrowa Infrastruktura Badawcza dla Humanistyki i Nauk o Sztuce DARIAH-PL" ze wsparciem z planu rozwojowego w ramach inwestycji: A2.4.1 Inwestycje w rozbudowę potencjału badawczego Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększenia Odporności . Przedsięwzięcie było realizowane w ramach wieloletniego planu pogłębiania współpracy przy budowie infrastruktury cyfrowej dla nauk humanistycznych i nauk o sztuce w Polsce.

Wartość ogółem przedsięwzięcia zgodnie z umową wynosiła 71.835.475,87 zł z czego 57.637.042,87 zł stanowi dofinansowanie z Krajowego Planu Odbudowy. Harmonogram przedsięwzięcia zakładał jego realizację od 1.04.2024 r. do 30.06.2026 r.

Przedsięwzięcie było realizowane przez zespół doświadczonych specjalistów, którzy posiadają szeroką wiedzę i doświadczenie w obszarze realizacji inwestycji w infrastrukturę badawczą w ramach projektowego konsorcjum 13 jednostek naukowych, w którego skład wchodzili:

Instytut Podstaw Informatyki Polskiej Akademii Nauk - Lider przedsięwzięcia,

Instytut Podstaw Informatyki PAN,
Uniwersytet Warszawski,
Instytut Chemii Bioorganicznej PAN - Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe PCSS,
Instytut Badań Literackich PAN,
Instytut Języka Polskiego PAN,
Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN,
Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk,
Instytut Sztuki PAN,
Politechnika Poznańska,
Politechnika Wrocławska,
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie,
Uniwersytet Wrocławski,
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Więcej na ten temat na stronie Instytutu:
https://ipipan.waw.pl/aktualnosci?view=article&id=1001:zakonczenie-realizacji-przedsiewziecia-dariah-pl-finansowanego-w-ramach-krajowego-planu-odbudowy&catid=9


Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego; Ośrodek Przetwarzania Informacji; Polska Akademia Nauk

31/07/2026

JOHN DUNSTAPLE był jednym z najważniejszych kompozytorów I połowy XV wieku. Oprócz tworzenia muzyki zajmował się komentowaniem dzieł z zakresu quadrivium, w tym traktatu „De institutione musica” Boecjusza. Liczne glosy do tego dzieła naniesione ręką Dunstable’a znalazły się w rękopisie przechowywanym w bibliotece Corpus Christi College w Oksfordzie. Przez wiele lat pozostawały nieodczytane, przyprawiając o ból głowy nawet wytrawnych paleografów. Dopiero prof. Elżbieta Witkowska-Zaremba z Zakładu Muzykologii IS PAN – wybitna znawczyni średniowiecznej teorii muzyki – nie tylko je odczytała, lecz również dokonała ich krytycznej edycji opatrzonej historycznym i filologicznym komentarzem. Wyniki badań prof. Witkowskiej-Zaremby zostały właśnie opublikowane w monografii wydanej przez prestiżowe wydawnictwo Brepols.

https://www.brepols.net/products/IS-9782503624884-1

26/07/2026

W gorącą letnią niedzielę gorąco polecamy GŁOS Z OFFU czyli podcast KWARTALNIKA FILMOWEGO!

Na platformach Spotify i Apple Podcasts można znaleźć już cztery pierwsze odcinki.

☑️Odcinek 1: Rozmowa z dr. Robertem Birkholcem (UW) o teorii adaptacji na bazie książki (Jakuba Żulczyka) i serialu (Krzysztofa Skoniecznego) "Ślepnąć od świateł".

☑️Odcinek 2: Rozmowa z redaktorkami naczelnymi Teresą Rutkowską i Karoliną Kosińską o historii "Kwartalnika Filmowego", kulisach pracy redakcji i największych wyzwaniach, z jakimi mierzyć się musiał (i musi) zespół redakcyjny.

☑️Odcinek 3: Rozmowa z prof. Krzysztofem Loską o wszystkim tym, o czym chcielibyście wiedzieć, jeśli planujecie zajmować się badawczo kinem japońskim.

☑️Odcinek 4: Rozmowa z dr hab. Ewą Fiuk o tym, czy film jest reprezentacją rzeczywistości (spolier alert: nie jest).

Gorąco zachęcamy do odsłuchania dwóch kolejnych odcinków naszego podcastu „Głos z offu”🎧 Tym razem rozmawiamy z:

✔️prof. Krzysztofem Loską o wszystkim tym, o czym chcielibyście wiedzieć, jeśli planujecie zajmować się badawczo kinem japońskim
✔️dr hab. Ewą Fiuk o tym, czy film jest reprezentacją rzeczywistości (spolier alert: nie jest)

Podcast jest dostępny za darmo m.in. na:

Spotify 🔗https://open.spotify.com/show/033rvrt6mmXSCYPGI6tdY6?si=7442ec4cd89847ea

YouTube 🔗https://youtube.com/playlist?list=PLj5mc7fJF_WCR7rhdjU-l85ruVsB489I-&si=UnT3_slcy2S8Z4Ma

Apple Podcasts 🔗https://podcasts.apple.com/pl/podcast/g%C5%82os-z-offu-podcast-kwartalnika-filmowego/id1896895259

Dziękujemy Instytut Sztuki PAN i UJOT FM🫶

21/07/2026

MUSICAL AND LITURGICAL TRADITIONS IN MEDIEVAL POLAND AND HUNGARY – to tytuł bilateralnego projektu prowadzonego przez Zakład Muzykologii Instytutu Sztuki PAN i Zakład Historii Muzyki Dawnej w Centrum Badań Humanistycznych ELTE w Budapeszcie. W jego ramach prowadzone są kwerendy źródłowe, organizowane wykłady i spotkania naukowe, zmierzające do zacieśnienia współpracy pomiędzy obydwoma ośrodkami i poszerzenia pól badawczych. W czerwcu trzy muzykolożki z Budapesztu - Zsuzsa Czagány, Gabriella Gilányi i Borbála Tóka - przeprowadziły badania nad wybranymi fragmentami średniowiecznych rękopisów liturgicznomuzycznych zachowanymi w Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu. Wśród nich udało się rozpoznać m.in. fragment XIII-wiecznego graduału, będący wyjątkowo wczesnym świadectwem notacji ostrzyhomskiej używanej na terenie średniowiecznych Węgier.
Ze strony polskiej w projekcie uczestniczą dr Dominika Grabiec (koordynatorka), dr Irina Chachulska, dr Paweł Figurski i prof. Paweł Gancarczyk.

20/07/2026

Ukazał się BIULETYN HISTORII SZTUKI 2026/2.
Wersja drukowana jest już dostępna w empikach i a empik.com: https://www.empik.com/biuletyn-historii-sztuki,p1235721135,prasa-p
Wersję online w wolnym dostępie można znaleźć na platformie czasopism IS PAN: https://czasopisma.ispan.pl/index.php/bhs/issue/view/276

16/07/2026

Anna Agnieszka Szablowska, „Cena obecności. Malarstwo na I Ogólnopolskiej Wystawie Plastyki w 1950 roku”

Książka opisuje sytuację malarstwa bezpośrednio po zadekretowaniu realizmu socjalistycznego i organizacji w trybie niemal natychmiastowym I Ogólnopolskiej Wystawy Plastyki w 1950 r. W centrum uwagi partyjnych reformatorów sztuki znalazło się malarstwo stanowiąc właściwy „motor” socrealistycznego dyskursu na przełomie 1949 i 1950 r. Ta najbardziej „osobista” z plastycznych dyscyplin, niekiedy arbitralnie dystansująca się od widza, nie przystawała w swym formalnym zróżnicowaniu do zakładanej unifikacji sztuki. Tymczasem to właśnie malarstwo stanowiło największy dział ekspozycji, liczący blisko 400 obrazów, z których w powszechnej pamięci przetrwały nieliczne: „Manifest” Wojciecha Weissa, „Towarzysz Bierut wśród robotników” Włodzimierza Zakrzewskiego czy „Podaj cegłę” Aleksandra Kobzdeja. Inne, często wstydliwie skrywane przez samych autorów, ignorowane przez badaczy, rozproszone po muzealnych magazynach, znalazły się poza obszarem wszelkiego zainteresowania. Niechciane, skompromitowane, popadły z czasem w zupełny niebyt. Autorka odkrywa je „na nowo” bazując na niepublikowanym źródłowym materiale ikonograficznym oraz tekstowym przechowywanym w Instytucie Sztuki PAN. Pochodzi on z początków działalności placówki (wówczas Państwowego Instytutu Sztuki), która od 1949 r. nadzorowała reformę sztuki i dokumentowała propagujące socrealizm Ogólnopolskie Wystawy Plastyki. Podobny zbiór nie istnieje w żadnej innej placówce naukowej czy muzealnej, lecz uznany za relikt opresyjnego systemu pozostawał na marginesie wielokierunkowych zasobów fotograficznych obecnego IS PAN. Zaistniał w XXI w. za sprawą technologii cyfrowej, jako nowoczesne elektroniczne „archiwum socrealizmu” z niemal kompletną panoramą produkcji plastycznej lat 1950-1954. Pozyskany materiał znacząco poszerzył perspektywę badawczą, wskazując na nierozpoznane obszary zjawiska, przez dekady postrzeganego jako stylistyczny monolit, a w istocie obejmującego szerokie spektrum skomplikowanych i często sprzecznych procesów.

Reprodukowane w książce czarno-białe kadry z I OWP z niemal „operacyjną” dokładnością opowiadają o tym, co się naprawdę wydarzyło w sferze malarstwa w roku 1950, potwierdzając, że dominował nastrój zaskoczenia i dezorientacji spowodowany niejasnymi kryteriami oraz ich niejednoznacznym rozumieniem. Powstały wówczas obrazy osobliwe, często wręcz kuriozalne, lecz innym razem z kolei, jakby na przekór okolicznościom, artystycznie wartościowe. Każdy z nich to odrębna historia, jednostkowy dramat artysty wynikający z przymusu tworzenia w ściśle określony sposób.

Eksploracja archiwaliów obnaża również metody administrowania twórczością, pozwalając na znacznie więcej niż ustalenie oficjalnego składu pierwszej wystawy socrealizmu, wykazu nazwisk i tytułów prac. Zaistniała m.in. możliwość szerszej identyfikacji malarzy programowo wykluczonych z oficjalnego nurtu, a bezcennym źródłem informacji są tendencyjne wywiady z artystami, ukierunkowane ideologicznie komentarze analizujące obrazy pod kątem ich przydatności propagandowej oraz punktujące w literalny sposób uchybienia. Jest to materiał kompletny, obejmujący zarówno warstwę oficjalną, jak i zakulisową, działu malarstwa I OWP, „awers i rewers” wydarzenia, które było w istocie polem doświadczalnym dla egzekutorów radzieckiej formuły twórczej. Jego rekonstrukcja nie powstała po to, by rewidować przyjęte ustalenia na temat socrealizmu, lecz by naświetlić jego nierozpoznane aspekty. Inaczej mówiąc, by zgodnie z myślą Waltera Benjamina, „oddać sprawiedliwość prawdzie, że niczego, co się kiedykolwiek zdarzyło, nie należy spisywać na straty”.

Fot. Andrzej Stawiński

13/07/2026

MUZYKA 2026 nr 2 już dostępna! W zeszycie znalazły się teksty dotyczące historii muzyki od końca XVIII do II połowy XX wieku. Anna Parkitna przedstawia nowe spojrzenie na znaczenie i rangę opery w teatrze stanisławowskim; Wiktoria Antonczyk i Jakub Chachulski omawiają nowo odnaleziony utwór dla Karoliny Elsner, żony Józefa Elsnera, w kontekście jej kariery wokalnej, zaś Jakub Skrzeczkowski analizuje nieznaną wcześniej partyturę „Ronda alla polacca” Ignacego Feliksa Dobrzyńskiego, rekonstruując warsztat kompozytorski tego twórcy na tle innych polonezów koncertowych w muzyce polskiej I połowy XIX wieku. W dalszej części zeszytu Silvia Bruni przedstawia działalność Stowarzyszenia Filharmonicznego we Florencji w okresie kierownictwa Józefa Poniatowskiego (1840-1846), Vanja Ljubibratić analizuje operę „Lulu” Albana Berga przez pryzmat teorii uwodzenia Jeana Baudrillarda, a tematykę muzyki XX wieku podejmuje również Anna Rusin w tekście o symbolice i semantyce ptaków w twórczości Szymona Laksa. W zeszycie 2026 nr 2 znalazł się również komunikat Hanny Wróblewskiej-Straus i Zbigniewa Skowrona prostujący doniesienia o odkryciu rzekomych autografów listów Fryderyka Chopina, a także dwie recenzje: Magdalena Dziadek omawia wydanie korespondencji Chopina z lat 1839-1849, natomiast Elżbieta Nowicka recenzuje książkę Jakuba Chachulskiego o operach Józefa Elsnera.

MUZYKA 2026 nr 2 w salonach Empik i na empik.com: https://www.empik.com/muzyka,p1236032579,prasa-p, oraz na platformie czasopism IS PAN: https://czasopisma.ispan.pl/index.php/m/issue/view/280

12/07/2026

Ewa Partyga, „Ocalająca parataksa: Wprowadzenie do twórczości Jona Fossego”

Tytuł brzmi tajemniczo? Proszę się nie obawiać. „Ocalająca parataksa” to książka wypróbowująca kilka ścieżek, którymi można wejść do świata i języka Jona Fossego, laureata literackiej Nagrody Nobla z 2023 roku. Jak powstawał publiczny wizerunek norweskiego pisarza? Czy powidok Ibsena miał z tym coś wspólnego? Czym się różni biografia pisarza od biografii pisania? Czym Fosse oczarował europejską publiczność teatralną? Jak uchwycić i jak traktować misterną i gęstą sieć wzajemnych powiązań tekstów autora, który deklaruje, że całe życie pisze jedno dzieło? Jak Fosse przestraja podobne opowieści, tematy, motywy i postaci na rozmaite gatunki literackie? Czy literatura czemuś służy? Czy „uniwersalizm” może być niebezpieczny? Od czego i przed czym może ocalić autora i nas, osoby czytające, parataktyczna kompozycja?

fot. Andrzej Stawiński

11/07/2026

Wczoraj zakończyła się w Warszawie 54. edycja MEDIEVAL AND RENAISSANCE MUSIC CONFERENCE (MedRen Warsaw 2026). To jak dotąd największa muzykologiczna konferencja naukowa w dziejach Polski. Instytut Sztuki PAN był współorganizatorem wydarzenia, w którym wzięło udział ponad 300 badaczy z 5 kontynentów i 26 krajów. Obradom specjalistów w zakresie historii muzyki średniowiecza i renesansu towarzyszyły koncerty i wystawy.

W komitecie naukowym i organizacyjnym MedRen pracowali prof. Paweł Gancarczyk, dr Bartłomiej Gembicki oraz dr Dominika Grabiec. Ponadto nasi pracownicy wygłosili referaty:

🔹 Irina CHACHULSKA, Notational Practice in the Cistercian Scriptorium of Paradyż in the 13th century
🔹 Paweł GANCARCZYK, Fragments of Polyphonic Music Preserved in Central Europe (c. 1350–1450)
🔹 Bartłomiej GEMBICKI, Back to School(s)
🔹 Dominika GRABIEC, The Musical Aspect of Devotion of the Cracovian Archconfraternity of the Lord’s Passion in the Context of the Musical Traditions of Other Confraternities of Penitents in Europe
🔹 Elżbieta WITKOWSKA-ZAREMBA, Dunstaple’s Readings on Music Theory: Annotations to Boethius’s “De institutione musica”
🔹 Nicolò FERRARI przedstawił wyniki swoich badań prowadzonych w IS PAN w ramach projektu NCN podczas round-table’u “Small Sources – Large Questions: Microhistories of Central European Music”.