03/06/2021
W dzisiejszym wydaniu „Samoloty PWr”, pierwsza polska konstrukcja napędzana silnikiem odrzutowym, nobliwa emerytka, dama oraz ikona polskiego lotnictwa, czyli PZL TS-11 Iskra!
Tytułowy samolot był odpowiedzią na transformację lotnictwa mającą miejsce w latach 50-tych XX wieku, kiedy wprowadzenie do użytku silników odrzutowych wymusiło zapotrzebowanie na nowoczesny samolot szkolno-treningowy. Dla lotnictwa wojskowego przejście z silników tłokowych na silniki turbinowe oznaczało znacznie zmniejszony czas szkolenia pilota oraz obniżenie kosztów, ponieważ odrzutowy samolot szkolno-treningowy pozwalałby na pełne przeszkolenie pilota na jednym typie samolotu, czyli wyrobienie odpowiednich odruchów właściwych dla sterowania samolotem odrzutowym zarówno w zakresie prędkości poddźwiękowych, jak i w zakresie działań bojowych.
W odpowiedzi na zapotrzebowanie na samolot tego typu, w 1957 roku biuro konstrukcyjne kierowane przez doc. inż. Tadeusza Sołtyka otrzymało zlecenie na opracowanie projektu wstępnego TS-11 Iskra, obejmującego wymagania taktyczno-techniczne określone przez Dowództwo Wojsk Lotniczych. Pierwszy latający prototyp, wyposażony w silnik Rolls-Royce Viper-8, został oblatany 5 lutego 1960 r. Obloty oraz wykonane w ich trakcie próby potwierdziły łatwość w pilotażu, dużą zwrotność i stateczność samolotu.
Pierwsza produkcyjna wersja oznaczona była jako TS-11 „Iskra bis”, którą oblatano w październiku 1963 roku. Za produkcję odpowiedzialny był wówczas WSK Mielec. Na przestrzeni lat powstało wiele wersji rozwojowych Iskry, z czego do najciekawszych można zaliczyć wersje rozpoznawcze (bis C, bis DF, bis R) oraz wersje szturmowe (bis D, BR 200). Produkcja seryjna Iskier została oficjalnie zakończona w 1987 roku, a Polska wyprodukowała do tego czasu łącznie 421 egzemplarzy TS-11. Na przestrzeni lat w samolotach były montowane silniki odrzutowe HO-10, SO-1 oraz SO-3/SO-3W.
Ciekawostki:
1. Do niedawna Polska posiadała jeszcze 7 maszyn, które latały w zespole akrobacyjnym Biało-Czerwone Iksry. Aktualnie samoloty te znajdziemy jedynie w muzeum, ponieważ ostatnie sztuki zostały wycofane ze służby w grudniu 2020 roku.
2. Drugim użytkownikiem TS-11 były Indie, które w 1975 złożyły zamówienie na 50 sztuk Iskier. Samoloty te służyły w IAF do grudnia 2004 roku.
3. Biało-Czerwone Iskry – polski zespół akrobacyjny stacjonujący w 41 Bazie Lotnictwa Szkolnego w Dęblinie. Tradycje lotów akrobacyjnych w polskim wojsku sięgają lat 20. XX wieku, a nazwa i skład zespołu zmieniały się przez lata, by w 2000 roku przyjąć obecną nazwę i logo. W 1991 roku samoloty zostały zmodernizowane i pomalowane w narodowe barwy. Miejsce zdemontowanego działka zajął zbiornik na ciecz dymotwórczą, zamontowana została również instalacja wytwornicy dymów, która umożliwia generowanie dymów w kolorach białym i czerwonym. Instalacja paliwowa pozwala na lot w pozycji odwróconej przez 40 sekund! Z uwagi na kończące się resursy pozostałych latających Iskier, nie są znane przyszłe losy zespołu.
4. Rekordy na skalę światową – pod koniec kwietnia 1964 r. rozpoczęto badania w locie prototypu nr 03, wyposażonego w silnik SO-1, który przystosowany był do bicia rekordów świata w klasie samolotów o masie 1750-3000 kg. Ustanowione zostały cztery rekordy świata:
✈️ 2 września 1964 roku - lot po obwodzie zamkniętym 100 km – prędkość 715,7 km/h,
✈️ 24 września 1964 roku - lot po obwodzie zamkniętym 500 km – prędkość 730,7 km/h,
✈️ 24 września 1964 roku – odległość po obwodzie zamkniętym – 510 km,
✈️ 26 września 1964 roku - lot na trasie krótkiej 15-25 km – prędkość 839 km/h.