30/07/2026
🔋 วันนี้นูออโว พลัส จะพาทุกคนมารู้จักมาตรฐาน IEC63056 ที่มีความข้องเกี่ยวกับแบตเตอรี่กัน ! 🔋
หลายๆ คนอาจจะเคยได้ยินมาตรฐาน IEC62619 ซึ่งเป็นมาตรฐานเซลล์แบตเตอรี่สำหรับการใช้งานภาคอุตสาหกรรมกันบ้าง วันนี้เราจะมาทำความรู้จักอีกหนึ่ง มาตรฐาน IEC63056 ที่ทางสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมอยู่ในระหว่างการพิจารณาปรับเป็นมาตรฐานภาคบังคับกัน
1. ความแตกต่างด้านขอบข่าย (Scope & Application)
• IEC 62619: มาตรฐานร่มใหญ่ (Umbrella Standard) สำหรับแบตเตอรี่อุตสาหกรรม ซึ่งกำหนดถึงความปลอดภัยขั้นพื้นฐานสำหรับแบตเตอรี่ลิเธียมที่ใช้ในภาคอุตสาหกรรมทั้งหมด (Industrial Applications)
เช่น รถโฟร์คลิฟต์, รถไฟ, เรือ, รวมถึงระบบกักเก็บพลังงาน (ESS) ด้วย
โดยมาตรฐานดังกล่าว เน้นการทดสอบความปลอดภัยในระดับเซลล์ (Cell) และระบบแบตเตอรี่ (Battery System) ทั่วไป เช่น การลัดวงจร, การชาร์จเกิน, การทนความร้อน และระบบ BMS ขั้นพื้นฐาน
• IEC 63056: มาตรฐานเฉพาะทางสำหรับระบบกักเก็บพลังงานโดยเฉพาะ (ESS Only) เช่น แบตเตอรี่โซลาร์เซลล์ตามบ้าน (HESS), แบตเตอรี่กักเก็บพลังงานระดับเมกะวัตต์ (Grid-scale), UPS ขนาดใหญ่ หรือระบบไฟฉุกเฉินอาคาร และ จำกัดแรงดันไฟฟ้ากระแสตรงสูงสุดไม่เกิน 1,500 V
2. ความเกี่ยวโยงในการทดสอบ (How they work together)
แบตเตอรี่กักเก็บพลังงาน (ESS) 1 ตู้ จะประกอบไปด้วย 3 ระดับหลัก ซึ่งจะมีมาตรฐานอ้างอิงที่เกี่ยวข้องแตกต่างกัน คือ
• ระดับเซลล์ (Cell Level) >> มาตรฐานที่ดูแล: IEC 62619
• ระดับโมดูล (Module Level): การนำเซลล์หลายๆ เซลล์ มาต่ออนุกรม และ/หรือ ขนานกัน โดยมีโครงพลาสติกหรือโลหะหุ้ม และมีวงจร Battery Management System (BMS)
>> มาตรฐานที่ดูแล: IEC 62619 + IEC 63056 ร่วมกัน ดูเรื่องการจัดการแรงดันและการประกอบ
• ระดับระบบ (System / Rack Level): ตู้แบตเตอรี่ขนาดใหญ่ที่มีโมดูลหลายตัวประกอบกันนั้นมีระบบควบคุมหลัก (Master BMS) มีสวิตช์ตัดการเชื่อมต่อ (Disconnecting Circuit) และต่อสายออกไปที่Inverter
>> มาตรฐานที่ดูแล: IEC 63056 เป็นหลัก (เน้นความปลอดภัยทางไฟฟ้าแรงดันสูงและการตัดวงจร)
รายการทดสอบหลักตามหัวข้อ (Clauses) ของ IEC 63056 มีดังนี้:
1. การทดสอบการป้องกันไฟฟ้าลัดวงจรระหว่างขนส่งและติดตั้ง (Short Circuit Protection during Transport & Installation)
📍 วิธีทดสอบ: เป็นการจำลองสถานการณ์ขณะที่กำลังขนส่งหรือกำลังประกอบตู้แบตเตอรี่ หากเกิดความผิดพลาดเกิดการลัดวงจรภายนอกขึ้น ระบบป้องกัน (เช่น ฟิวส์, เบรกเกอร์ หรือสวิตช์ตัดตอน) จะต้องทำหน้าที่ตัดกระแสไฟได้อย่างปลอดภัยทันทีก่อนที่จะเกิดการระเบิดหรือไฟลุกไหม้
2. การตรวจสอบความเป็นฉนวนไฟฟ้า (Electric Insulation Check)
📍 วิธีทดสอบ: ตรวจวัดค่าความต้านทานฉนวน (Insulation Resistance) ระหว่างส่วนที่มีกระแสไฟฟ้าไหลผ่าน กับโครงตู้ภายนอกที่เป็นโลหะ เพื่อให้มั่นใจว่าระบบตู้ ESS มีฉนวนที่หนาแน่นเพียงพอที่จะป้องกันผู้ใช้งานทั่วไปไม่ให้เกิดความเสี่ยงต่อการถูกไฟดูด/ไฟรั่วในสภาวะแรงดันไฟฟ้าสูง
3. การทดสอบระบบควบคุมการประจุไฟเกินระดับโมดูล (Overcharge Control with Voltage Test)
📍 วิธีทดสอบ: เป็นการทดสอบความฉลาดของระบบ BMS ในระดับระบบกักเก็บพลังงาน โดยจะจ่ายไฟชาร์จเกินกว่าค่าสูงสุดที่กำหนด เพื่อดูว่าระบบไฟฟ้าและซอฟต์แวร์สามารถสั่งการตัดวงจรได้อย่างแม่นยำและทันท่วงทีในสภาวะวิกฤตหรือไม่
4. การทดสอบการควบคุมการคายประจุเกิน (Over-discharge Control)
📍 วิธีทดสอบ: แบตเตอรี่จะถูกบังคับให้จ่ายไฟ (Discharge) จนแรงดันต่ำกว่าขีดจำกัดความปลอดภัย เพื่อประเมินว่าระบบ BMS สามารถตัดการทำงานเพื่อปกป้องไม่ให้เซลล์แบตเตอรี่ลิเธียมเกิดความเสียหายถาวร หรือเกิดความไม่เสถียรทางเคมีจนนำไปสู่สภาวะอันตรายเมื่อนำกลับมาชาร์จใหม่
5. การทดสอบระบบความปลอดภัยและฟังก์ชันการสื่อสารของ BMS (BMS Functional Testing)
📍 วิธีทดสอบ: ตรวจสอบความถูกต้องในการตรวจจับสัญญาณเตือน (Fault Conditions) ทั้งหมด ได้แก่:
• แรงดันสูงเกิน (Overvoltage) / แรงดันต่ำเกิน (Undervoltage)
• กระแสเกิน (Overcurrent)
• อุณหภูมิสูงเกิน (Overtemperature)
การทดสอบช่องทางการสื่อสาร (Communication Interface): ตรวจสอบว่าพอร์ตสื่อสาร (เช่น CAN bus, Modbus) สามารถส่งสัญญาณแจ้งเตือนระบบภายนอก (เช่น อินเวอร์เตอร์ หรือระบบควบคุมส่วนกลาง) ได้อย่างถูกต้องเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน
6. การตรวจสอบโครงสร้าง การเดินสายไฟ และเครื่องหมายเตือน (Structure, Wiring & Marking)
📍 การทดสอบ/ตรวจสอบ: * ประเมินการจัดวางสายไฟภายในตู้ (Wiring) ต้องทนความร้อน ไม่หักงอหรือขูดขีดจนแกนทองแดงโผล่, ตรวจสอบป้ายเตือนและสัญลักษณ์ความปลอดภัย (Marking) เช่น ระบุแรงดันพิกัด (Rated Voltage), ความจุพลังงาน (Rated Energy), กระแสชาร์จ/ดิสชาร์จสูงสุด, สัญลักษณ์รีไซเคิล และป้ายเตือนอันตรายไฟฟ้าแรงสูงอย่างชัดเจน
💡บทสรุป: การทดสอบของ IEC 63056 จะเน้นหนักไปที่ ระบบป้องกัน (BMS) และความปลอดภัยเชิงวิศวกรรมไฟฟ้า เป็นหลัก เพื่อรับประกันว่าเมื่อนำตู้แบตเตอรี่นี้ไปต่อเข้ากับระบบโซลาร์เซลล์หรือระบบโครงข่ายไฟฟ้า (Grid) แล้ว จะไม่สร้างความเสียหายต่อระบบไฟฟ้าโดยรวมหรือเกิดอันตรายต่อผู้ปฏิบัติงาน แต่ IEC 62619 จะเน้นดูแลความปลอดภัยระดับตัวแบตเตอรี่นั่นเอง
