WOW-Whispers of Observer's Wisdom

WOW-Whispers of Observer's Wisdom Mathematics, Science, English Language, Philosophy, Technology, Education and Spirituality

သင်္ချာသင်ပုန်းလေးTrigonometryတွေပါတဲ့ ဒီသင်္ချာ သင်ပုန်းလေးက မနှစ်တုန်းက ကျွန်တော်ကိုယ်တိုင် ရိုက်ခဲ့တဲ့ ဓာတ်ပုံပါ။ ဒီသ...
09/04/2026

သင်္ချာသင်ပုန်းလေး

Trigonometryတွေပါတဲ့ ဒီသင်္ချာ သင်ပုန်းလေးက မနှစ်တုန်းက ကျွန်တော်ကိုယ်တိုင် ရိုက်ခဲ့တဲ့ ဓာတ်ပုံပါ။ ဒီသင်ပုန်းလေးက ဘယ်နိုင်ငံက ကျောင်းက သင်ပုန်းဖြစ်မယ် ထင်လဲ။

တကယ်ကတော့ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ genocide ပြတိုက်မှာ ပြထားတဲ့ သင်ပုန်းပါ။ Tuol Sleng Genocide Museum ပါ။ ဘာလို့ အဲဒီ သင်ပုန်းလေး ရှိနေရတာလဲ ဆိုတာကို ပြောရရင် တကယ်တော့ ဝမ်းနည်းစရာကောင်းပါတယ်။ ပိုပေါ့ ခေါင်းဆောင်တဲ့ ခမာနီတွေ လက်ထက်မှာ ကျောင်းလေးကို နှိပ်စက်တဲ့အကျဉ်းထောင်အဖြစ် ပြောင်းပြီး အသုံးပြုခဲ့လို့ပါ။ ကျောင်းလေးကနေ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ရာ အကျဉ်းစခန်းဖြစ်၊ ပိုပေါ့တို့ ပြုတ်သွားပြီး နောက်ပိုင်းမှာတော့ အကျဉ်းစခန်းကနေ ပြတိုက်ဖြစ်သွားပြီး အသွင်သုံးခုပေါ့။
စာသင်ခန်းအကျယ်တွေကို အကန့်တွေ ခွဲပြီးတော့ လူတယောက်ချင်းစီ လှဲလို့ရရုံလောက် အကျဉ်းခန်းငယ်လေးတွေအဖြစ် ပြောင်းလိုက်တယ်။ ပြီးတော့ အခန်းထဲမှာ သံခြေကျင်းနဲ့ပဲ တချိန်လုံးထားတာမျိုး။ နည်းမျိုးစုံနဲ့ ရက်ရက်စက်စက် နှိပ်စက်တယ်။ သတ်ကွင်းထဲကို မပို့ခင် အထိပေါ့။ ကျောင်းကစားကွင်းထဲက တိုင်တွေမှာ အကျဉ်းသားတွေကို ဇောက်ထိုးဆွဲ ချည်နှောင်ပြီး နှိပ်စက်တယ်။

နှိပ်စက်မှုတွေက ဘယ်လောက် လက်သံပြောင်သလဲဆိုတော့ စုစုပေါင်းအကျဉ်းသား တသောင်းခွဲလောက်ထဲမှာ ၇ ယောက်ကနေ ၁၂ ယောက်လောက်၌ဲ အသက်ရှင် ကျန်ခဲ့တာပါ။ ပညာဗဟုသုတ ရှာရမယ့် အထက်တန်းကျောင်း အသွင်ကနေ ပညာတတ်တွေကို နှိပ်စက်တဲ့ အကျဉ်းထောင်၊ အများပြည်သူကို နှိပ်စက်သတ်ဖြတ်တဲ့ အကျဉ်းထောင် ဖြစ်သွားခဲ့တာပါ။ မိဘတွေနဲ့ အတူ နိ့စို့အရွယ် ကလေးတွေ အပါအဝင် ကလေးတွေကိုပါ မိသားစုလိုက် ဖမ်းတာမျိုးပါ။ လူကြီးတွေကိုရော ကလေးတွေကိုရော Killing filed ဆီ ပို့ပြီး သတ်တာပါ။ အဲဒီ အကျဉ်းစခန်းက ကလေးအများစုပါ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ကြရပါတယ်။

ပိုပေါ့တို့ သတ်လိုက်တဲ့ လူဦးရေဟာ တနိုင်ငံလုံးရဲ့ လေးပုံတပုံခန့် (25 ရာခိုင်နှုန်းခန့်) ပါ။ မြင်သာအောင် ဥပမာ ပေးရရင် မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ခုချိန် လူဦးရေ လေးပုံတပုံဆို ၁၂ သန်းခွဲလောက်တောင် ရှိမှာပါ။ အဲဒီတုန်းက ပိုပေါ့တို့ သတ်ခဲ့တာက တသန်းခွဲ ကနေ နှစ်သန်းကျော်ကြား ရှိလိမ့်မယ်လို့ ခန့်မှန်းကြပါတယ်။ လူဦးရေ ရှစ်သန်းလောက် ရှိခဲ့တယ်ဆိုတော့ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းက နှစ်သန်းပေါ့။
အထက်တန်းကျောင်းလေးကနေ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းတဲ့ အကျဉ်းစခန်း ဖြစ်လာခဲ့သလိုပဲ၊ ကျောင်းဆရာ တယောက်ကလည်း လူ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်သူ ဖြစ်လာတာပါ။ အစောပိုင်းမှာတော့ ပိုပေါ့က ကြင်နာတတ်တဲ့ ကျောင်းဆရာ လို့ သူ့တပည့်ဟောင်း တချို့က ပြောခဲ့ကြတာပါ။

ပိုပေါ့တို့ အုပ်စုမှာ ထူးဆန်းတာ တခုက မင်းအောင်လှိုင်တို့နဲ့ နည်းနည်းကွာပါတယ်။ မင်းအောင်လှိုင်တို့ကတော့ အကျိုးစီးပွားသက်သက် အတွက်ပဲ။ ပိုပေါ့တို့မှာလည်း (အထူးသဖြင့် နောက်ပိုင်းမှာ) အကျိုးစီးပွား အတွက်တော့ ပါလာမှာပါ။ အစပိုင်းမှာတော့ ဝါဒအပေါ် သူတို့ရဲ့ အစွန်းရောက် အနက်အဓိပ္ပါယ်ကောက်ပြီး ဝါဒရူး ရူးတာက ပိုများခဲ့မယ် ထင်တယ်။ ဒီနေရာမှာ ပိုပေါ့ လုပ်ရပ်ဟာ မာ့က်စ်ဝါဒ၊ ကွန်မြူနစ် ဝါဒနဲ့တော့ တိုက်ရိုက် မဆိုင်ပါဘူး။ မာ့က်စ်က လူတွေ အစုလိုက် သတ်ဖို့ မပြောခဲ့သလို ကလေးတွေကိုလည်း မသတ်ခိုင်းခဲ့ပါဘူး။ ဝါဒအပေါ် သူတို့ရဲ့ အကောက်အယူလွဲမှု၊ အစွန်းရောက်မှုနဲ့ပဲ ဆိုင်ပါမယ်။ မင်းအောင်လှိုင်တို့နဲ့ ဘာကွာသလဲဆိုတော့ မင်းအောင်လှိုင်တို့က အိမ်ကျယ်ပါ။ သူတို့ကို ဒုက္ခပေးမယ့် တရုတ်တို့၊ အနောက်နိုင်ငံတို့ကို မတို့ထိ ရဲပါဘူး။ မသတ်ရဲပါဘူး။ ပိုပေါ့တို့ သတ်ခဲ့တဲ့ အထဲမှာကျ အဖြူတွေလည်း ပါတယ်။ ဗီယက်နမ်တွေလည်း ပါတယ်။ (ဒါပေမယ့် သတ်ခံရသူ အများစုကတော့ ကမ္ဘောဒီးယားတွေပါ။) သူတို့ကို ပြန်ဒုက္ခပေးနိုင်ပေမယ့် အယူအဆ ကြောင့် သတ်တာမျိုးတွေ ပိုပေါ့က လုပ်ခဲ့တယ်။ ဒီနေရာမှာ purity ဆိုတာကို ပြောချင်တယ်။ လူတိုင်းကို သူတို့နဲ့ အယူအဆ တထေရာတည်း တူရမယ်၊ မတူရင် သတ်ရမလို ဖြစ်သွားတာမျိုးပါ။ purity ဆိုတိုင်း မကောင်းဘူးလို့ ဆိုလိုတာတော့ မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်စည်းထဲမှာ ကိုယ့်တကိုယ်စာ ကြိုက်သလောက် ဖြူစင်ပြီး တတ်နိုင်သမျှလိုက်နာတဲ့ ဘောင်မကျော်တဲ့ purity ဖြစ်တာမျိုးက ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ကိုယ်နဲ့ နည်းနည်းကွဲတိုင်း ဒီကောင်တွေ ဖောက်ပြန်တယ်ဆိုပြီး လိုက်သတ်တာမျိုးပါ။ ဘာသာရေးမှာလည်း အဲလိုပဲ။ သူ့ဘာသာသူ ဘာသာရေး စည်းမျဉ်းတွေကို ဘယ်လောက်လိုက်နာနာ ဘယ်လောက် purity ဖြစ်ဖြစ် အရေးမကြီးဘူး။ အပြောနဲ့ အလုပ်ညီတယ်လို့တောင် ချီးကျူးရဦးမယ္။ ပိုပေါ့တို့လို ကွန်မြူနစ်ဆိုသူတွေလည်း တူတူပဲ။ ပြဿနာ ဖြစ်သွားတာက သူတို့နဲ့ နည်းနည်း မတူရုံ၊ သူတို့နဲ့ အယူအဆ မတူလို့ သူတို့လိုက်နာသလို မလိုက်နာရုံနဲ့ ဖောက်ပြန်သူဆိုပြီး လိုက်သတ်တာမျိုးတွေက အစွန်းရောက်တာပါ။ ဒီတော့ သန့်စင်ချင်ရင် ကိုယ့်ဘာသာ သန့်စင်အောင်နေ။ တခြားသူတွေကို အတင်းလိုက်ပြီး မသန့်စင်ခိုင်း၊ ကွန်မြူနစ်ဝါဒကိုဖြစ်ဖြစ် ဘယ်ဘာသာကိုဖြစ်ဖြစ် အတင်းလိုက်ယုံကြည်ခိုင်းစရာမါလို၊ အတင်းလိုက် ရန်ရှာစရာ မလိုပါ။ သတ်တာကတော့ ပိုဆိုးတာပေါ့။

ပိုပေါ့ဟာ ပြင်သစ်မှာ ရေဒီယို အီလက်ထရွန်းနစ်ပညာကို သွားသင်ရင်းနဲ့ ဟိုမှာ အဲဒီ စက်မှုပညာသင်ကြားရေးကို စွန့်လွှတ်ပြီး ကွန်မြူနစ် ဝါဒကို ဆည်းပူးခဲ့တာပါ။ သူတင်မကပါဘူး။ သူ့အဖွဲ့ထဲက ခေါင်းဆောင်တွေဟာ ပြင်သစ် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဆီမှာ ပညာသင်ခဲ့ကြတဲ့ ပညာတတ်တွေပါ။ Ieng Sary ဆိုရင်လည်း ၁၉၅၀ ကျော်မှာ ပြင်သစ်မှာ ပညာသွားသင်ရင်း ပြင်သစ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်ခဲ့သူပါ။ Khieu Samphan ဆိုတဲ့သူ ဆိုရင်လည်း University of Paris ကနေ စီးပွားရေးပညာနဲ့ ဒေါက်တာဘွဲ့ ရခဲ့တဲ့သူပါ။ Son Sen ဆိုရင်လည်း ၁၉၅၀ ကျော်မှာ ပြင်သစ်မှာ ကျောင်းသွားတက်ရင် ပြင်သစ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ရဲ့ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ခံရသူပါ။

Kang Kek Iew ဆိုတဲ့ သင်္ချာဆရာလေးကတော့ ရက်စက်တဲ့ ထောင်မှုးတယောက် ဖြစ်လာပါတယ်။ သူက ကျောင်းသားဘဝမှာလည်း စာအရမ်းတော်ပါတယ်။ အထက်တန်းကို တနိုင်ငံလုံး ဒုတိယနဲ့ အောင်လာခဲ့သူပါ။ သူကတော့ ပြင်သစ်မှာ ပညာသင်ခဲ့သူ မဟုတ်ပါ။

အဲလို ပြင်သစ်မှာ ပညာသွင်းသင်ခဲ့သူတွေ၊ ပညာတတ်တွေက ဦးဆောင်ကြတဲ့ စနစ်အောက်မှာ လူဦးရေ လေးပုံတပုံအထိ သတ်ခဲ့တာက အံ့အားသင့်စရာတော့ ကောင်းပါတယ်။ ဝါဒကို ကျင့်သုံးတာ မဟုတ်ဘဲ တလွဲ အဓိပွပါယ်ကောက်ပြီး tolerance လုံးဝ မရှိ၊ အယူအဆ အလွန်အကျွံ သန့်စင်ရေးကိုပဲ ဦးစားပေးခဲ့ပြီး ဝါဒရူး ရူးသွားးသလို ဖြစ်ခဲ့လို့ပါ။ ဒါကြောင့် သူတို့ ပြန်ဒုက္ခရောက်စေမယ့် သူတွေကိုလည်း သတ်တယ်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံထဲက ဗီယက်နမ်တွေကို သတ်ခဲ့တာပါ။

ကမ္ဘောဒီးယားမှာ လူဥ◌ီးရေ လေးပုံတပုံလောက် သတ်နေတာကို.... စစ်အေးတိုက်ပွဲမှာ နစ်မြောနေတဲ့ ကမ္ဘာကြီးက မဟန့်တားနိုင်ခဲ့ပါဘူး။ ဗီယက်နမ်တွေ အများကြီး အသတ်ခံရလို့ ဗီယက်နမ်တပ်က ဝင်လာမှ ပိုပေါ့တို့ ပြုတ်ကျသွားပြီး လူသတ်ပွဲ ရပ်သွားတာပါ။ (အဲဒီ တချက်တည်းကြောင့်လို့တော့ ပြောလို့ ရချင်မှ ရမှာပေါ့။) အစပိုင်းမှာတော့ ကမ္ဘောဒီးဘား ပြည်သူတွေကို ဗီယက်နမ်တပ်ကို ကျေးဇူးတင်ကြပါတယ္။ သူတို့ဝင်လာလို့ ကမ္ဘာ့ ရာခိုင်နှုန်းအကြီးဆုံး လူသတ်ပွဲကြီးတွေထဲက တခု ပြီးသွားတာပါ။ နောက်ပိုင်းတော့လည်း ဗီယက်နမ်တပ်ကလည်း ကမ္ယောဒီးယား ပြည်သူတွေကို ဖိနှိပ်သလိုတွေ ရှိတာမို့ ပြည်သူတွေက မကြိုက်ကြတော့ပါ။

ပိုပေါ့ဟာ ပြုတ်ပြုတ်ချင်း ဒုက္ခမရောက်သွားပါဘူး။ အမေရိကန်တွေဟာ ကွန်မြူနစ်စနစ်ကို မုန်းတယ်ဆိုပေမယ့် နိုင်ငံကြီးတွေရဲံ ဝါဒတွေက ဟန်ပြသက်သက်ပါ။ ဗီယက်နမ်နဲ့ မတည့်တဲ့ အမေရိကန်ဟာ ပိုပေါ့ကို ပြန်ပြီး စင်တင်ပေးဖို့ ကြိုးစားခဲ့ပါသေးတယ်။ အဲဒီတုန်းက ကွန်မြူနစ်စနစ်ကျင့်သုံးတဲ့ တရုတ်ကလည်း ဗီယက်နမ်နဲ့ သိပ်မတည့်တော့ သူလည်း ပိုပေါ့ကို ပြန်စင်တင်ပေးဖို့ ကြိုးစားခဲ့တဲ့ အထဲမှာ ပါပါတယ်။ နိုင်ငံရေးမှာ ထာတရ မိတ်ဆွေတွေ၊ ထာဝရ ရန်သူတွေ မရှိတဲ့အပြင် အကျိုးစီးပွား ပါလာရင်၊ ရန်သူရဲ့ ရန်သူက မိတ်ဆွေဖြစ်လာတဲ့ ပုံစံမျိုးပါ။ ပိုပေါ့ကိုယ်တိုင်လည်း အစပိုင်းမှာတော့ ဝါဒရူးတာ ဆိုပေမယ့် နောက်ပိုင်းမှာတော့ အကျိုးစီးပွား ပါလာပါတယ်။

ပိုပေါ့တို့ အုပ်စုဟာ ပညာတတ် တော်လှန်ရေး သမားတွေပါ။ ပညာတတ်တွေ ကျောင်းဆရာတွေဆိုပေမယ့် ကွန်မြူနစ်ဝါဒကို သူတို့နည်း သူတို့ဟန်နဲ့ အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ပြီး ဝါဒရေးရာ အစွန်းရောက်လွန်းပြီး tolerance လုံးဝ မရှိတဲ့ အခါမှာ ကမ္ဘာ့ အဆိုးဆုံးတွေထဲက လူသတ်ပွဲကြီး တခုကို ကျူးလွန်မိကြ ပါတော့တယ်။ အဓိက ပြဿနာက ဝါဒမဟုတ်ဘဲ
ဝါဒကို အလွန်အကျွံ သန့်စင်စေချင်တဲ့ စိတ်နဲ့ တခြားသူတွေကို ဇွတ်အတင်း အကြမ်းဖက်ပြီး လိုက်ညှိချင်တဲ့ အခါမှာ လူသားဆန်မှု ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့တာပါ။

ကျွန်တော်ရိုက်ခဲ့တဲ့ ဓာတ်ပုံတွေထဲမှာ တခြားရက်စက်တဲ့ ဓာတ်ပုံတွေလည်း အများကြီး ရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သင်္ချာသင်ပုန်း ပုံလေးကိုပဲ သုံးလိုက်ပါရစေ။

(ကောင်းကင်ကို)

သင်္ချာချစ်သူ + Mental Math (ရေးသားခဲ့သော ခုနှစ် -- ၂၀၁၉)လွန်ခဲ့တဲ့ ငါးနှစ်လောက်က တောင်ကြီးကို ကျွန်တော် ရက်ပိုင်းလောက် ...
22/01/2026

သင်္ချာချစ်သူ + Mental Math (ရေးသားခဲ့သော ခုနှစ် -- ၂၀၁၉)

လွန်ခဲ့တဲ့ ငါးနှစ်လောက်က တောင်ကြီးကို ကျွန်တော် ရက်ပိုင်းလောက် ပြန်ဖြစ်တော့၊ တောင်ကြီးကနေ ဘန်ကောက်ကို ကျွန်တော်ပြန်ယူလာဖြစ်တဲ့ စာအုပ်ဆယ်အုပ်လောက်ထဲက တစ်အုပ်က ဆရာ လွဏ်းမောင် ရေးတဲ့ “သင်္ချာ ဘုရင်မ” ဆိုတဲ့စာအုပ်။

ဘာအကျိုးကိုမှ မမျှော်ကိုးဘဲ ပညာရပ်တစ်ခုခုကို လေ့လာတဲ့သူဆိုရင် ကျွန်တော်က အရမ်းသဘောကျတာ။ လုပ်စားဖို့လည်းမဟုတ်။ ငွေအတွက်လည်း မဟုတ်။ ပညာရပ်တစ်ခုခု၊ ဒါမှမဟုတ် အနုပညာရပ်တစ်ခုခုကို မြတ်နိုးမှှုနဲ့ ဘိန်းစွဲသလို စွဲနေတာမျိုး။ ပညာရပ်တို့ အနုပညာတို့ကို တကယ့်ချစ်သူလို သဘောထားတာမျိုးပေါ့။ ကိုယ်သာ အဲသလိုမဟုတ်တာ။ 😃

အဲဒီ သင်္ချာဘုရင်မထဲက အမှာစာမှာ ဦးမြင့်ဟန်က ဆရာလွဏ်းမောင်အကြောင်း ရေးထားတာကိုပါ ကြွေသွားတာ။ တစ်ရက် ဆရာလွဏ်းမောင်က မီးခံသေတ္တာတစ်လုံး ဝယ်သတဲ့။ စိန်တွေ၊ ရွှေတွေ ထည့်စရာမရှိဘဲ ဘာလုပ်ဖို့ ဝယ်လဲဆိုတော့ စိန်တွေ၊ရွှေတွေထက် အဖိုးတန်တဲ့ ပစ္စည်းတွေ ထည့်ဖို့တဲ့။ သင်္ချာစာအုပ်တွေ ထည့်ဖို့လေ။

အာခီမီးဒီးစ် ဆိုလည်း ကြည့်ပါလား။ သူ့ကို လာသတ်တဲ့အချိန် သူပြောခဲ့တဲ့ နောက်ဆုံးစကားက “ငါ့ရဲ့ စက်ဝိုင်းတွေကို မနှောင့်ယှက်ပါနဲ့” တဲ့။ (တကယ်ဟုတ်မဟုတ်တော့ ကျွန်တော်တို့ မသိနိုင်ဘူးပေါ့။)

ကျွန်တော်ကတော့ သင်္ချာရူးမဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဝါသနာတော့ ပါတယ်။ သင်္ချာနဲ့ ပတ်သတ်ပြီး ထူးထူးဆန်းဆန်းပဲ။ ကျွန်တော် စိတ်ညစ်တဲ့အခါ၊ စိတ်ဂယောက်ဂယက် ဖြစ်တဲ့အခါမျိုးမှာဆို ကျွန်တော့်နည်း ကျွန်တော့်ဟန်နဲ့ သင်္ချာသမထ ဆိုတာ လုပ်ထားတယ်။ ဘာသာရေး သမထလိုမျိုး ကြီးကြီးကျယ်ကျယ်တော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ကျွန်တော့်ဘာသာ ကျွန်တော် စိတ်အတန်အသင့်ငြိမ်သွားမယ့် နည်းပေါ့။ စိတ်မြင့်မြတ်အောင် လုပ်တဲ့ ခမ်းနားတဲ့ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် နည်းမျိုးမဟုတ်။ ကျွန်တော့်ဘာသာ အဆင်ပြေရုံ။ နည်းက ဘယ်လိုလဲဆိုတော့ လမ်းလျှောက်ရင်း ပထမ ခြေအလှမ်းမှာ random ကိန်းတစ်ခုကို စိတ်ထဲက ထုတ်လိုက်တယ်။ ဥပမာ ၆၂ ဆိုပါတော့။ ပြီးရင် ဒုတိယ ခြေအလှမ်းမှာ အဲဒါကို ၁၁ နဲ့ မြှောက်တာကို စိတ်တွက်နဲ့ အဖြေထုတ်တယ်။ ၆၈၂ ပေါ့။ အဲဒီကျတော့ အာရုံလစ်ဟင်းလို့ မရတော့ဘူးလေ။ မူလက စိတ်ညစ်တဲ့အတွေးတွေ ပျောက်သွားရော။ သာမန် ခြေလှမ်းတွေကို တစ်၊နှစ်၊သုံးးလေး ရေတွက်ရုံက တကယ် စိတ်ပျံ့လွင့်တဲ့အခါဆို မရဘူး။ မှန်မှန်ကန်ကန် ရေတွက်နေရင်း တန်းလန်းကနေ စိတ်က multitasking လုပ်ပြီး တခြားဟာတွေ ဟိုတွေး ဒီတွေးနဲ့ ပျံလွင့်နိုင်တယ်။ ၁၁ နဲ့ မြှောက်တာကျတော့ ပျံ့လွင့်လို့ မရဘူးလေ။ (ဒါပေမယ့် သမထလိုမျိုးတော့ ဦးနှောက်တော့ အနားသိပ်မရဘူး။ ဈာန်နည်းနည်းဝင်လာသလိုတော့ ဖြစ်တယ်)

ဒါဆို ဘာလို့ ၁၁ နဲ့ မြှောက်တာလဲလို့ မေးမယ်။ အဲဒီစိတ်ကူးရတာက သင်္ချာမှာ ထရက်ချ်တန်ဘာ့ဂ်ထွင်ထားတဲ့ နည်းစနစ်အကြောင်း ဖတ်ဖူးတယ်။ အဲဒီလူအကြောင်းကလည်း စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းတယ်။ နောက်မှ သီးသန့်ရေးဦးမယ်။ သူရဲ့ အမြန်မြှောက်နည်းစနစ်တွေ။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်က သူ့နည်းစနစ်သုံးပြီး မြှောက်တာမဟုတ်။ သူ့နည်းသုံးရင်က မြန်တယ်ဆိုပေမဲ့ ချရေးထားမှ အဆင်ပြေမှာ။ တစ်ကနေ တစ်ရာအတွင်းကို ၁၁ နဲ့ မြှောက်တာက ကျွန်တော့်အတွက်ဆို စိတ်နဲ့ တိုက်ရိုက်တွက်လိုက်လို့ရတယ်။ သူ့နည်းစနစ်ကိုက ဂဏန်းတအားကြီးမှပဲ ကျွန်တော်သုံးဖို့လိုမယ်။ ၁၁ နဲ့ မြှောက်တာကို သာမန်အချိန်မှာ မလုပ်ဘဲ ကျွန်တော်က စိတ်ငြိမ်ချင်တဲ့အချိန်ကျမှ လမ်းလျှောက်ရင်း လုပ်လိုက်တာ။ လမ်းမလျှောက်တဲ့အချိန်ဆိုလည်း အသက်ရှူသွင်းချိန်မှာ ကိန်းဂဏန်းတစ်ခု random စိတ်နဲ့ ထုတ်၊ ပြန်ရှူထုတ်ချိန်မှာ ၁၁ နဲ့ မြှောက်တာကို လုပ်လေ့ရှိတယ်။ ဒီအတိုင်းပဲဆို မှတ်နေတဲ့ကြားကနေ စိတ်က ပျံ့လွင့်သွားသေးတာကိုး။ ထရက်ချ်တန်ဘာ့ဂ်ရဲ့ နည်းကိုတော့ စာရွက်ပေါ်မှာ ရေးပြီး ဓာတ်ပုံရိုက်တင်ပေးမယ်။ ကိန်းဂဏန်းတအားကြိးလာရင် အဲဒီနည်းသုံးရမှာ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီနည်းက မြန်တယ်ဆိုပေမဲ့ စိတ်တွက်သက်သက်မဟုတ်ဘဲ ချရေးမှတ်ဖို့တော့ လိုမယ်။ (အဲဒီ တွက်နည်းကို သိဖို့ ပုံကိုကြည့်ပါ။)

လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်လလောက်ကတော့ ဘဏ်ကအပြန် ဂဏန်းတွေကို ၁၁ နဲ့ မြှောက်လာရင်းနဲ့ ကိုယ့်ဟာကိုယ် ထူးခြားမှှု တစ်ခု ရှာဖွေတွေ့ရှိလို့ ပျော်သွားသေးတယ်။ အသက်ကြီးလာတော့ သင်္ချာဉာဏ်ရည် ကျလာမှာဆိုပြီး ကိုယ့်ဟာကိုယ် ထင်နေချိန်ကိုး။ ကျွန်တော်တွေ့လာတာက ၉၄ ကို ၁၁ နဲ့ မြှောက်ရင် ရှေ့မှာ ၁၀ ကို ချရေးလိုက် နောက်ကတော့ ၃၄ ပဲ။ ၉၅ ဆိုရင် ၁၀၄၅ ပေါ့။ အဲဒါက ထရက်ချ်တန်ဘာ့ဂ်ရဲ့ နည်းမဟုတ်ဘူး။ သူ့နည်းမှာ မပါဘူး။ ဘာလို့ ကိန်းဂဏန်းတွေက အဲလိုဖြစ်သွားသလဲလို့ တွေးကြည့်တော့ ဥပမာ ၉၄ ဆိုပါတော့။ ၄ ကို ၁၁ နဲ့ မြှောက်ရင် ၄၄ ဖြစ်ရမှာဆိုပေမဲ့ ရှေ့မှာ တစ်ထောင်ဖြစ်အောင် ၁၀ ပေးလိုက်ရတဲ့အတွက် ၃၄ ဖြစ်သွားတာ။ ရှေ့မှာတော့ ၁၀၀၀ ဖြစ်သွားမယ်။ ဒီတော့ ၉၄ ဆို ၁၀၃၄။ ၉၅ ဆို ၁၀၄၅။ ၉၆ ဆို ၁၀၅၆ ပေါ့။ ၉၁ ဆိုရင် ၁၀၀၁ ပေါ့။ မမိုက်ဘူးလား။ ဒါဆိုရင် ၈ နဲ့ စတဲ့ ကိန်းကို ၁၁ နဲ့ မြှောက်မယ် ဆိုရင်ရော။ အဲဒါဆိုရင်လည်း pattern ရှိတာကို ကျွန်တော်သတိထားမိတယ်။ ၈၇ ဆိုရင် ၉၅၇။ (ရှေ့မှာ တစ်ထောင်မဟုတ်တော့ဘဲ ကိုးရာဖြစ်သွားမယ်နော်။ တစ်ခုပဲ ပိုကြီးမှာ။ ၇ အတွက်ကလည်း ၉ နဲ့ စတဲ့ကိန်းလို ၆၇ မဟုတ်တော့ဘဲ ၅၇ ဖြစ်သွားတယ်။ ၈၆ ဆိုရင်တော့ ၉၄၆ ဖြစ်လိမ့်မယ်။ ၈ ကို တစ်ခုတိုးတော့ ကိုး။ ၆ ကကျ ၅၆ မဟုတ်တော့ဘဲ ၄၆ ဖြစ်သွားမယ်။ ဘာလို့ နှစ်ခုကွာသွားလဲ ဆိုတာကို ကျွန်တော်တွေးကြည့်တယ်။ ၈၀ ကို ၁၁ နဲ့ မြှောက်ရင် ၈၈၀ ရမယ်လေ။ ဒီတော့ ၉၀၀ ပြည့်ဖို့အတွက် ၂၀ ဖြည့်ပေးရလို့ အဲလို ကိန်းနှစ်ခု ကွာသွားတာ)။ အသက်နည်းနည်းကြီးလာမှ တွေ့တယ်ဆိုတော့ ကျွန်တော် ပျော်သွားတာပေါ့။

တခါကလည်း ကွန်ပျူတာ သမားတစ်ယောက်ကို ၂ … ၁၆ ထပ်က 64K လို့။ ၂ ...၁၇ ထပ်က 128K လို့ ချက်ခြင်း လက်တန်းပြောတော့ သူက မယုံ။ ၁၆ ထပ်ကို သူက calculator နဲ့ မြှောက်ကြည့်တယ်။ အမယ်။ ပြိးတော့ သူက ပြန်ပြောတယ်။ နည်းနည်းလေးပဲ လွဲတာ၊ နီးစပ်တယ်တဲ့။ ၂...၁၆ ထပ်က 65536 တဲ့။ 65K တဲ့။ ကျွန်တော်က မခံဘူး။ နီးစပ်တာ မဟုတ်ဘူး။ အတိအကျကို မှန်တာလို့။ ကွန်ပျူတာ နည်းပညာမှာ 1K က တစ်ထောင်မဟုတ်ဘူးလေ။ 1K ဆိုတာ ၁၀၂၄။ ၁၀၂၄ နဲ့ ၆၄ မြှောက်ကြည့်ရင် ၆၅၅၃၆ ရမှာပဲလို့။ သူမြှောက်ကြည့်လိုက်တော့ ဟုတ်နေတယ်။ ၂….၂၆ ထပ်ဆိုရင် 64M ရမှာပဲ။ ကျွန်တော့်နည်းက ဒီလို။ ၂ --၁၀ထပ်ဆို ၁၀၂၄ က 1K မဟုတ်လား။ ထိပ်ကိန်းတွေ မြှောက်ရင် ပါဝါချင်းပေါင်းရတာလေ။ ဒီတော့ ၂...၁၆ ထပ်ဆိုတာ ၂….ခြောက်ထပ် နဲ့ ၂….၁၀ထပ် (1024 ဒါမှမဟုတ် 1K) မြှောက်ထားတာဆိုတော့ အဖြေကို လွယ်လွယ်လေး ပြောနိုင်တာ။ 8, 16, 32, 64, 128, 256, 512 စသည်ဖြင့် မှတ်မိနေတာကျ အလွတ်ကျက်ထားတာတော့ မဟုတ်။ စိတ်တွက်မြန်တော့ နှစ်ဆတိုးတာတွေကို စိတ်မှာ အမြန်တွက်နိုင်ရင်းနဲ့ နောက်ပိုင်းကျ အလွတ်မှတ်မိသလို ဖြစ်သွားတာ။

အဲလို စိတ်တွက်မြန်တာကလည်း ငယ်ငယ်တုန်းက အကျင့်၊ ငယ်ငယ်တုန်းက သင်္ချာကို အလိုလို ရူးသွပ်မှှုကြောင့်ဖြစ်မယ်။ ကျွန်တော်တို့ ခေတ်က စမတ်ဖုန်းတွေ၊ အင်တာနက်တွေ မရှိ။ အရုပ်တွေ ဘာတွေဆိုတာလည်း ရှားတယ်။ အမေတို့က ကလေးကို အလိုသိပ်လိုက်လေ့မရှိ။ ဒီတော့ ကျွန်တော်က ဆေးဗူးခွံတွေ၊ ပေါင်ဒါဗူးခွံတွေ၊ ကတ်ပုံးတွေ၊ ပျဉ်ပြားတုံး သေးသေးလေးတွေကို လူအဖြစ် သဘောထားပြီး ကစားလေ့ရှိတယ်။ သုံးတန်းလောက်အထိ ဖြစ်မယ်ထင်တယ်။ ကျွန်တော်က ငယ်ငယ်က ကျောင်းဆရာလုပ်တာကို ဝါသနာပါပုံပဲ။ ကစားတဲ့နည်းတစ်ခုက ခုနက ဗူးခွံတွေ၊ တိုလီမိုလီတွေကို လူအဖြစ် စိတ်ကူး။ (ကျောင်းသားအဖြစ် စိတ်ကူး)။ ပြီးတော့ စာအုပ်အထူတွေကို လှန်တယ်။ လှန်လိုက်လို့ စာမျက်နှာ ၃၇ ရတယ် ဆိုပါတော့။ အဲဒီကျောင်းသားရဲ့ အမှတ်ကို ၇၃ လို့ လုပ်လိုက်တာ။ ၄၁ ရရင်တော့ ၁၄ မှတ်မို့ အဲဒီ ပေါင်ဒါဗူးခွံ စာမေးပွဲကျပြီ။ ဒဲ့မယူတာက ဒဲ့ယူရင် များများပဲ လှန်ပြီး အကုန်အမှတ်ကောင်းကုန်မှာပေါ့။ ပြီးရင် ခြောက်ဘာသာဆို ခြောက်ဘာသာ ရမှတ်တွေပေါင်း။ အဲဒီမှာ စာအုပ်လှန်တာက random ဖြစ်နေတော့ သဘာဝ မကျတဲ့အချက်ကို သွားတွေ့ရော။ တစ်ဘာသာမှာ ၁၉ ဆိုပြီး ၉၁ မှတ် ရနေတဲ့ ကျောင်းသားက နောက်တစ်ဘာသာ ဒါမျမဟုတ် နောက်ထပ် လပတ်စာမေးပွဲမှာကျ ၇၁ ဖြစ်ပြီး ၁၇ မှတ်နဲ့ ကျနေရော။ ဒီတော့ ပြင်ပမှာ အဲဒါမျှိုး သိပ်မရှိဘူးလေ။ တော်တဲ့ကောင်ကလည်း တောက်လျှောက်တော်တတ်တာမျိုး။ စာလုပ်တဲ့ကောင်က တောက်လျှောက်လုပ်တာမျိုးဆိုတော့ နောက်တစ်မျိုးကြံရတယ်။ အဲဒီအမှတ်တွေကို ၂ နဲ့ ပြန်စားတယ်။ ပြီးရင် တော်တဲ့ကောင်လို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ ပေါင်ဒါဗူးခွံဆို ၄၅ မှတ် ထပ်ပေါင်းပေးလိုက်တယ်။ ညံ့တယ်လို့ သတ်မျတ်ထားတဲ့ကောင်ဆို ၃၀ မှတ်က နေ ၁၀ အတွင်း အသီးသီး သတ်မှတ်ပြီး ပေါင်းပေးလိုက်တယ်။ စာအုပ်လှန်တာကို ၅၀ ဖိုးပဲ ယူပြီး၊ ကျန်တဲ့ ၅၀ ဖိုးအတွက်တော့ ပုံသေ သတ်မှတ်ပေးလိုကတော့ ယုတ္တိရှိရှိ ကစားလို့ ရသွားရော။ အဲဒီ အမှတ်တွေကိ မပျင်းမရိ လျှောက်ပေါင်းရင်းနဲ့ စိတ်တွက်မြန်လာတာ ထင်တာပဲ။ ခေတ်က အရုပ်တွေ၊ စမတ်ဖုန်းတွေ ဂိမ်းတွေမရှိတဲ့ခေတ်ဆိုတော့ အဲလိုပဲ ကြံဖန်ဆော့ရတာပေါ့။

ကောင်းကင်ကို (၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ရေးခဲ့သည်)

ဒီနေ့ ဇန်နဝါရီလ ၈ ရက်နေ့က ကမ္ဘာကျော် သိပ္ပံပညာရှင် စတီဖင်ဟောကင်းရဲ့ မွေးနေ့ပါ။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်က ကျနော် ရေးသားခဲ့ပြီး ဝိုင်းမ...
08/01/2026

ဒီနေ့ ဇန်နဝါရီလ ၈ ရက်နေ့က ကမ္ဘာကျော် သိပ္ပံပညာရှင် စတီဖင်ဟောကင်းရဲ့ မွေးနေ့ပါ။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်က ကျနော် ရေးသားခဲ့ပြီး ဝိုင်းမော် စာအုပ်တိုက်ကနေ ထုတ်ဝေခဲ့တဲ့ မေးခွန်းကြီးများအတွက် စတီဖင်ဟောကင်းရဲ့ အဖြေ စာအုပ် နောက်ကျောဖုံးက ဘာသာပြန်စာသားကို ဖော်ပြလိုက်ပါတယ်။ နောက်ဆုံးစာပိုဒ်လေးက လူ့လောကမှာ ချစ်ခြင်းမေတ္တာက အနှစ်သာရ အရှိဆုံး ဖြစ်ကြောင်း ဟောကင်းက ပြောထားခဲ့ပါတယ်။

ဒီဂြိုဟ်ကမ္ဘာပေါ်မှာ ကျနော်ဟာ ထူးခြားလှတဲ့ ဘဝတခုကို နေထိုင်နေခဲ့တာပါ။ တချိန်တည်းမှာပဲ ကျွန်တော့်ရဲ့စိတ်နဲ့ ရူပဗေဒဥပဒေတွေကို အသုံးပြုပြီး စကြာဝဠာအနှံ့ ခရီးသွားနေခဲ့တာပါ။ ကျနော်တို့ဂလက်စီထဲမှာလည်း ကျနော်ဟာ (ကျနော့်ရဲ့ စိတ်ဟာ) အဝေးဆုံးနေရာတွေကို ရောက်ခဲ့ပါတယ်။ ပြီးတော့ ဘလက်ဟိုးတခုထဲကိုလည်း သွားခဲ့သလို၊ အချိန်ရဲ့အစကိုလည်း ပြန်သွားခဲ့ပါတယ်။ ကမ္ဘာမြေပေါ်မှာလည်း ကျနော်ဟာ အနိမ့်အမြင့်တွေ၊ လောကဓံလှိုင်းတံပိုးနဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုတွေ၊ အောင်မြင်မှုနဲ့ ထင်ရှားမှုတွေကို ကြုံခဲ့ပါတယ်။ ကျနော်ဟာ ချမ်းသာခဲ့သလို ဆင်းရဲခဲ့ပါတယ်။ စွမ်းဆောင်နိုင်တဲ့ ခန္ဓာကိုယ်တခုဖြစ်သလို မသန်စွမ်းသူလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ချီးကျူးခံရသလို အဝေဖန်လည်း ခံခဲ့ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘယ်တုန်းကမှ လျစ်လျူရှု မခံခဲ့ရပါဘူး။ စကြာဝဠာအကြောင်း ကျနော်တို့ ပိုပြီး သိရှိနားလည်လာရေးမှာ ကျွန်တော့်ရဲ့အလုပ်တွေက တဆင့် ကျနော် ပါဝင်နိုင်ခဲ့ခြင်းကလည်း ကြီးမားတဲ့အခွင့်ထူး တခုပါ။

“ဒါပေမယ့် အဲဒါတွေဟာ ကျနော်ချစ်ရသူတွေ၊ ကျနော့်ကို ချစ်ကြသူတွေအတွက်သာ မဟုတ်ဘူး ဆိုရင်တော့ တကယ်ကို အနှစ်သာရမဲ့တဲ့ စကြာဝဠာကြီး ဖြစ်နေမှာပါ။ သူတို့တွေသာ မရှိဘူးဆိုရင် စကြာဝဠာကြီးရဲ့ အံ့သြစရာ အားလုံးဟာ ကျွန်တော့်အတွက် အနှစ်သာရမဲ့နေမှာပါ။”

(စတီဖင်ဟောကင်း)

( Meditation ရဲ့ သိပ္ပံနည်းကျ အကျိုးကျေးဇူးတွေ ) နှစ်သစ်ကို Meditation နဲ့ စရအောင်။ကျွန်တော်က အတွေးလွန်လေ့ ရှိတယ်။ ထောင့...
03/01/2026

( Meditation ရဲ့ သိပ္ပံနည်းကျ အကျိုးကျေးဇူးတွေ ) နှစ်သစ်ကို Meditation နဲ့ စရအောင်။

ကျွန်တော်က အတွေးလွန်လေ့ ရှိတယ်။ ထောင့်ပေါင်းစုံကနေ ပေါက်ပေါက်ရှာရှာ တွေးလေ့ရှိတယ်။ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ပြောရင်တော့ thought experiment တွေ လုပ်တာပေါ့။ ဒါပေမယ့် တဘက်က ကြည့်ရင် အတွေးတွေ ဗျာများ ယောက်ယက်ခတ်နေတာပါ။ တရားထိုင်ခြင်းရဲ့ ကောင်းကျိုးကျေးဇူး တွေကို လူတိုင်းသိကြပါတယ်။ ကျွန်တော်လည်း သိတယ်။ ကောင်းကျိုးရှိမှန်း သိပေမယ့် တကယ် အစွဲတွေက လွတ်မြောက်သွားသည်အထိ တရားမှတ်ရင်၊ meditation လုပ်ရင် အဲ့လူဟာ ဆက်ရှင်သန်နိုင်စွမ်း ရှိပါ့မလားလို့အထိ ပေါက်ပေါက်ရှာရှာ တွေးဖူးတယ်။ ဥပမာ ဘာကိုမှ စိုးရိမ်တကြီး react မလုပ်တော့ဘူးဆိုရင် အဲ့လူဟာ သူ့နားမှာ မီးလောင်နေရင်ရော ထပြေးပါ့မလား။ ကြောက်စိတ်တို့ စိုးရိမ်သောကတို့ကို ဒါဝင်ရဲ့ evolution သီအိုရီအတိုင်းပေါ့ သိရှိခံစားတတ်အောင်၊ ကြောက်တတ်အောင် အဲဒီ evolution ဖြစ်စဉ်က လုပ်ပေးထားတာမို့ သဘာဝကို ဆန့်ကျင်ပြီး react လုပ်ချင်စိတ် မရှိတော့ရ်င တရားထိုင်နေသူဟာ မကြောက်တဲ့အတွက် သူ့နားမှာ မီးလောင်ရင် မီးလောင်တယ်လို့ပဲ မှတ်ပြီး ထပြေးပါ့မလားလို့အထိ တွေးကြည့်ဖူးတယ်။

အဲဒါနဲ့ ပြီးခဲ့တဲ့နှစ်ထဲမှာ အဲဒါနဲ့ သက်ဆိုင်မယ် ထင်တဲ့ article တွေကို search လုပ်ပြီး နည်းနည်းပါးပါး ရှာဖွေဖတ်ဖြစ်တယ်။ စာအုပ်တွေအထိ ဖတ်ချိန်မရဘဲ ဆောင်းပါးတွေပဲလ လိုက်ဖတ်တာပါ။

အရင်ဆုံး ပြောချင်တာက …. မှန်ကန်တဲ့ နည်းလမ်းတဲ့ တရားထိုင်တာဟာ ဘာသာရေးသမားတွေ အတွက်သာ အသုံးဝင်တာ မဟုတ်ဘဲ brain bio-hacking တခုလို သဘောမျိုး သုတေသနတွေက တွေ့ရှိလာကြပါတယ်။
"ဘာမှ မလုပ်ဘဲ ရုပ်ရော စိတ်ရော ငြိမ်ငြိမ်လေး ထိုင်နေတာ ဦးနှောက်အတွက် ဘာထူးမှာလဲ?" လို့ မေးစရာရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေက အများကြီးပါ။

ပထမဆုံး သုတေသန ရလဒ် နဲ့ စတိုရီလေးတခု အရင်ပြောပြပါမယ်။ သဘာဝသိပ္ပံ နဲ့ လူမှုသိပ္ပံ သုတေသန ဂျာနယ်ဖြစ်တဲ့ Sage ဂျာနယ်မှာ ဖော်ပြထားတဲ့၊ University of California က လုပ်ခဲ့တဲ့ သုတေသနတခုအရ ဆိုရင် ကျောင်းသားတွေကို ၂ ပတ်ကြာ တရားမှတ်စေခဲ့ပါတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ သူတို့ရဲ့ working memory စွမ်းဆောင်ရည်တွေ သိသိသာသာ တက်လာပြီး GRE စာမေးပွဲရဲ့ ရလဒ်တွေ ၁၆ ရာခိုင်နှုန်းလောက် တိုးတက်လာခဲ့ပါတယ်။ GRE ဆိုတာက ဘွဲ့လွန် (မာစတာဘွဲ့၊ Phd ဘွဲ့) စသည်ဖြင့် ဆက်တက်ဖို့အတွက် ဖြေရတတ်တဲ့ Graduate Record Examination ပါ။

Meditation ရဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတခုက stress လျော့စေတာပါ။ စင်္ကြံလျှောက်ရင်း “ကြွတယ်၊ လှမ်းတယ်၊ ချတယ်” ဆိုပြီး walking meditation ဆိုရင် လမ်းလျှောက်တဲ့ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှား exerciseပါ ပါနေတာမို့ stress တွေ ပိုတောင် လျော့ဦးမယ်။ Meditation ရဲ့ အရည်အသွေး နဲ့ stress ဖိစီးမှု က ပြောင်းပြန် အချိုးကျပါတယ်။

စိတ်ဖိစီးတဲ့အခါမှာ ဦးနှောက်ထဲက ( Amygdala/အမစ်ဒလာ ) ဆိုတဲ့အပိုင်းရဲ့ တုံ့ပြန်မှု (reactivity) ပိုမြင့်လာပါတယ။ Meditation ပုံမှန်လုပ်တဲ့ အခါမှာတော့ အမစ်ဒလာရဲ့ အလွန်အကျွံ တုံ့ပြန်မှုတွေ လျော့ကျလာပြီး၊ အမစ်ဒလာနဲ့ ဦးနှောက်ရဲ့ အထိန်းအကွပ် လုပ်ပေးတဲ့ အပိုင်းဖြစ်တဲ့ prefrontal cortex တွေကြား ဆက်သွယ်မှု ပိုကောင်းလာတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် စိတ်လှုပ်ရှားမှုတွေ၊ အီမိုးရှင်းတွေကို အလိုအလျောက် မထိန်းနိုင်တော့ဘဲ ဂယောက်ဂယက် ဖြစ်သွားတာမျိုးတွေ ပိုနည်းလာနိုင်ပါတယ်။

ဦးနှောက်ထဲက temporal lobe ထဲမှာ ရှိတဲ့ အမစ်ဒလာ ဆိုတဲ့ အစိတ်အပိုင်းကို Karl Friedrich Burdach ဆိုတဲ့သူက ၁၈၂၂ ခုနှစ်မှာ အဲဒီ နာမည် ပေးခဲ့တာပါတဲ့။ (Ref: Evolutionary development of the amygdaloid complex - National Library of Medicine).

ကျနော်သိချင်တဲ့ အချက်ကို ဒီမှာတွေ့တာပါ။ ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေ ရောက်တော့ Kluver တို့ Bucy တို့လို researcher တွေက အဲဒီ အမစ်ဒလာကို တိရစ္ဆာန်တွေ ဆီကနေ ဖယ်ရှားလိုက်ရင် တိရစ္ဆာန်တွေရဲ့ အမူအကျင့် လုံးဝ ပြောင်းလဲသွားစေသတဲ့။ ရန်လိုတတ်တဲ့ တိရစ္ဆာန်တွေက ရုတ်တရက် တည်ငြိမ်သွားပြီး ကြောက်စိတ် ကင်းမဲ့သွားကြတယ်တဲ့။

ဒီနေရာမှာ ကျနော် ကြားဖြတ်ပြောချင်တာက တချို့ နာမ်ဝါဒီတွေက စိတ်ကပဲ အရာရာကို လွှမ်းမိုးတယ် ထင်နေပေမယ့် ရုပ်ကလည်း စိတ်ကို လွှမ်းမိုးနိုင်ကြောင်း သက်သေပါ။ စိတ်သာ အဓိက ဆိုတာ အမြဲ မမှန်ပါဘူး။ အဲလိုပဲ စိတ်ကလည်း ရုပ်ကို ပြန်လွှမ်းမိုးတာတွေ ရှိပါတယ်။ စိတ်ထောင်းလို့ ကိုယ်ကြေတာမျိုးပေါ့။ စိတ်နဲ့ရုပ်မှာ ဘယ်ဟာက ပိုပြီး fundamental ဖြစ်တယ်၊ ပိုအခြေခံကျတယ်လို့ You တို့ ထင်ကြလဲ။ (“စာဖတ်သူ” တို့၊ “မိတ်ဆွေ” တို့ စတဲ့ အသုံးအနှုန်းတွေကို တချို့က နားကလောကြမယ်ထင်လို့ You လို့ပဲ သုံးတော့တယ်။

လိုရင်းကို ပြန်ကောက်ရရင် အမစ်ဒလာက အီမိုးရှင်းတွေ၊ ကြောက်ရွံမှုတွေ၊ စိုးရိမ်သောကတွေ၊ aggression တွေကို processing လုပ်ပေးတဲ့ အစိတ်အပိုင်းလို့ ဖတ်ရတယ်။ အမစ်ဒလာ အလုပ်လုပ်တာက prefrontal cortex မှာ ဖြစ်တဲ့ conscious thinking ထက် ပိုမြန်တယ်လို့ ဖတ်ရတယ်။ ဒါကြောင့် အန္တရာယ်ကို အလိုအလျောက် မြန်မြန်ဆန်ဆန် တုံ့ပြန်နိုင်တာပါ။ ဥပမာ မြွေတကောင်ကို မြင်တဲ့ အမြင် sense ကို သူက detect လုပ်လိုက်၊ scan လုပ်လိုက်ပြီ ဆိုပါစို့။ အဲဒါက detection အဆင့်ပါ။ ပြီးရင် သူကနေ SOS signal ကို ပို့လိုက်ပါတယ်။ SOS ဆိုတာ သင်္ဘောတွေ အရေးပေါ် အကူအညီတောင်းတဲ့ ကုတ်မျိုးပါ။ အဲဒါက alarm အဆင့်ပါ။ ပြီးရင်တော့ reaction အဆင့်ပါ။ နှလုံးခုန်နှုန်း မြန်လာပြီး ချွေးတွေ ထွက်ကောင်းထွက်လာပါမယ်။ ဒါက “fight or flight” အဆင့်ပါ။ ရင်ဆိုင်တုံ့ပြန်မလား ထွက်ပြေးမလားပေါ့။

ပြီးရင် အမစ်ဒလာ ဟာ ဘယ်အကြောင်းအရာတွေကို မှတ်ဉာဏ်ထဲမှာ အရေးတကြီး သိမ်းထားသင့်လဲ ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်တဲ့နေရာမှာ ကူညီပေးပါတယ်။ Save လုပ်တဲ့ သဘောမျိုးပေါ့။ ဒါကြောင့် ကြောက်စရာ အဖြစ်အပျက်တွေ၊ စိတ်လှုပ်ရှားစရာ အဖြစ်အပျက်တွေ၊ အရမ်းပျော်ရွင်ရတဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေကို လူတွေက ပိုမှတ်မိတာပါ။

အမစ်ဒလာဟာ ပြင်းပြင်းထန်ထန် တုံ့ပြန်ပြီဆိုရင် သူဟာ လောဂျစ်အပိုင်း (prefrontal cortex) ရဲ့ အလုပ်လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို ထိခိုက်အားနည်းစေပါတယ်။ Prefrontal cortex က ဆင်ခြင်တုံတရား ချိန်ညှိပေးဖို့ ခက်ခဲသွားတာပါ။ အဲဒီအခါမှာ လူဟာ နောင်တရစရာတွေ ပြောမိ လုပ်မိတတ်တော့တာပါပဲ။ အဲဒါက အဲဒီလူဟာ ဘရိန်းမကောင်းလို့လည်း မဟုတ်၊ အတွေးအခေါ်ညံ့လို့လည်း မဟုတ်၊ ဘယ်လောက် လောဂျစ်ကောင်းတဲ့သူဖြစ်ဖြစ်၊ အဲဒီအပိုင်းကို အမစ်ဒလာက တားဆီးလိုက်ပြီဆိုရင် ဒေါသတကြီး တုံ့ပြန်မိတာတွေ၊ အကြောက်လွန်တာတွေ ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။ အီမိုးရှင်းရဲ့ ကျွန်ပြုခြင်း ခံလိုက်ရတဲ့ အခိုက်အတန့်ပေါ့။

ထူးခြားတဲ့ ကေ့စ်တခု ရှိခဲ့ဖူးပါတယ်။ S.M. (patient) ဆိုပြီး Wikipedia မှာ ရှာကြည့်လိုက်ပါ။ အဲဒီ အမျိုးသမီးရဲ့ အမစ်ဒလာ ပျက်စီးသွားတဲ့ ကေ့စ်ပါ။ အရမ်းရှားတဲ့ ရောဂါတခုကြောင့်ပဲ ဆိုပါစို့။ အဲဒီရောဂါ အကြောင်းတော့ ကျနော်လည်း မသိဘူး။ ဒါပေမယ့် သူ့ရဲ့ အမစ်ဒလာ ပျက်စီးသွားတယ်။ သူ့မှာ ကြောက်စိတ် လုံးဝ မရှိတော့ဘူး။ ဒါကြောင့် သူဟာ မြွေတွေ၊ ပင့်ကူတွေ၊ အသက်ကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်တဲ့ အန္တရာယ်တွေကိုတောင် သူက စိတ်မလှုပ်ရှားဘဲ နှလုံးခုန်နှုန်းမမြန်ဘဲ၊ ကြောက်စိတ် မရှိဘဲ ရင်ဆိုင်နိုင်တယ်။ ဗဒင်ရဲ့ တိုက်တိုက်ဆိုင်ဆိုင် သီချင်းထဲကလို “တော်တန်ရုံ ရင်မခုန်တတ်တဲ့၊ ကြမ်းတမ်းတဲ့ နှလုံးသား” ဆိုတာ သူပဲ ဖြစ်ရမယ်။ အဲဒါ ကောင်းလားဆိုတော့ မကောင်းဘူးလေ။ S.M. ဆိုတဲ့ အမျိုးသမီးဟာ ကျနော် လျှောက်တွေးတုန်းကလို …. အနားမှာ မီးလောင်နေရင်တောင် ထမပြေးသူမျိုးများ ဖြစ်နေမလား။ ဒါလည်း သူက မီးတောက်ကို ကြည့်ပြီး မကြောက်ပေမယ့်၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ကို ရှူရလို့ အသက်ရှူကြပ်လာရင်တော့ သူ ထပြေးဖို့ များပါတယ်။ အသက်ဆက်ရှင်သန်နိုင်ရေးကို ကာကွယ်ပေးမယ့် တခြား mechanism တွေလည်း ရှိသေးတာကိုး။ ဒါကြောင့် meditation လုပ်လွန်းရင် အန္တရာယ်က ထမပြေးဘဲ နေမလားတို့၊ စက်ရုပ်ဆန်သွားမလားတို့ဆိုတာက ကျနော့်ရဲ့ အတွေးနယ်ကျွံမှု သက်သက်ပါ။ အဲဒါ ထားဦး။ ကျနော်တို့ကရော meditation ကို ဘယ်လောက် အဆင့်ထိရောက်အောင် ကျင့်ကြံအားထုတ်နိုင်မှာ မို့လို့လဲ။

[ မှတ်ချက်။ ။ ဒီပို့စ်ကို ရေးနေရင်းနဲ့ အမစ်ဒလာ ဆိုပြီး ရိုက်ရှာလိုက်တာ ကိုပိုင်သွန်ရဲ့ ပို့စ်တခု ကျလာပါတယ်။ တော်တော်လေး ကောင်းပါတယ်။ “predictive brain အရတော့ အမစ် ဒလာရဲ့ အလုပ်က prediction error ကို ခန့်မှန့်ပေးတာပါ” လို့ ရေးပေးထားတာပါ။ ]

prediction error ဆိုတာက အကြမ်းသဘော ပြောရရင် ဦးနှောက်က သူမျှော်လင့်ထားတာနဲ့၊ တကယ်ဖြစ်လာတာက မတူတဲ့အခါ ဖြစ်လာတဲ့ အံ့အားသင့်မှု signal မျိုးပါ။

အမစ်ဒလာ ပျက်စီးသွားတဲ့ ကေ့စ်ဟာ အသက်အန္တရာယ်တောင် ရှိနိုင်တယ်လို့ ပြောတယ်နော်။ Meditation လုပ်တာကတော့ အဲဒါမျိုးနဲ့ မတူပါဘူး။ ဦးနှောက်ရဲ့ အမစ်ဒလာကို ထုတ်ပစ်လိုက်တာမျိုး မဟုတ်သလို ပျက်စီးစေတာမျိုးလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ အမစ်ဒလာ ရဲ့ တုံ့ပြန်မှု (Reactivity) လျော့ကျသွားစေတာပါ။ Meditation လုပ်ခြင်းအားဖြင့် ဦးနှောက်ရဲ့ Logical အပိုင်းဖြစ်တဲ့ prefrontal cortex နဲ့ အမစ်ဒလာ ဆက်သွယ်မှု ပိုကောင်းလာမှာပါ။ logical အပိုင်းကနေ အမစ်ဒလာအပိုင်းကို ပြန် ဖျောင်းဖျ ထိန်းညှိပေးနိုင်မယ့် သဘောပေါ့။ ဒေါသထွက်နေတဲ့ လုံခြုံရေးအစောင့် လူမိုက်လိုမျိုး စေတနာဒေါသနဲ့ အမစ်ဒလာက သောင်းကျန်းနေတာကို ဆင်ခြင်တုံတရားရှိတဲ့ ခေါင်းဆောင်က ဖျောင်းဖျ ချိန်ညှိပေးမယ့် သဘောမျိုးပေါ့။

အမစ်ဒလာက အလေးသာနေရင် ကိုယ့်ကို လူတယောက် လာဆဲတာနဲ့ ဒေါသနဲ့ တုံ့ပြန်မယ်။ ဒါပေမယ့် meditation အလေ့အကျင့်ကောင်းလို့ အမစ်ဒလာပိုင်း အားနည်းပြီး logical အပိုင်းက ပိုအားကောင်းလာရင် ဒါ ငါ့အသားပဲ့ပါသွားတာ မဟုတ်ဘူး ဆိုပြီး ထိန်းနိုင်လာမှာမျိုးပေါ့။ ခေတ်သစ် လူသားတွေ ကြုံတွေရတာတွေက ရှေးခေတ်လူသားတွေလို အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်ရချိန်မျိုး၊ သားရဲ တိရစ္ဆာန်ကို ရင်ဆိုင်ရချိန်မျိုးမှာမှ မဟုတ်ဘဲ အဆူခံရရင်၊ ဝေဖန်ခံရရင်၊ အလုပ်အကိုင်နဲ့ ပတ်သတ်တဲ့ ပြဿနာ ကြုံရရင်၊ နိုင်ငံရေး ပြဿနာ ကြုံရရင်၊ အလုပ် deadline တွေ မမီမှာ စိုးရရင် အလွန်အကျွံ တုံ့ပြန်မှုတွေ ဖြစ်လာတာမျိုးမို့ ….. အဲလို ဖိစီးမှုတွေကို လျှော့ချနိုင်ဖို့က meditation က လိုအပ်ပါတယ်။

Meditation လုပ်ခြင်းက ဦးနှောက်အပေါ်သက်ရောက်တဲ့ တခြား အကျိုးကျေးဇူးတွေကတော့ neural pathways အသစ်တွေ ဖန်တီးနိုင်တာ၊ အာရုံစူးစိုက်မှုတွေ ပိုကောင်းလာတာနဲ့ ဦးနှောက် ပိုနုပျိုလာတာနဲ့ ဝါရင့် တရားထိုင်သူတွေ ဖြစ်တဲ့ တိဘက် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီးတွေမှာဆို gamma-band activity မြင့်လာတာကို တွေ့ရပါတယ်တဲ့။

ဒါကြောင့် တရားထိုင်တာဟာ အချိန်ကို ဖြုန်းတာ မဟုတ်ဘဲ အချိန်ကို ချွေတာတာပါ။ အကြမ်းဖျင်း ဥပမာ ပေးရရင် နာရီဝက် တရားထိုင်လိုက်လို့ အာရုံစူးစိုက်မှု ကောင်းသွားတဲ့အခါ နှစ်နာရီခွဲ လုပ်ရမယ့် အလုပ်တချို့ကို တနာရီနဲ့ ပြီးသွားတာမျိုးပေါ့။ ဒါဆို တရားထိုင်ချိန် နာရီဝက် ထည့်ပေါင်းလိုက်ရင် စုစုပေါင်း တနာရီခွဲပဲ။ ဒီတော့ နာရီဝက် အချိန် ချွေတာသလို ဖြစ်သွားတဲ့အပြင် စိတ်လည်း ပိုကြည်လင်နေမယ်။

စောဘွဲ့မှူးရဲ့ “အဆိုးနဲ့ အကောင်း၊ တွဲနေတတ်တာကို၊ မြင်နိုင်ဖို့ လေ့ကျင့်ခဲ့တယ်” ဆိုတဲ့ သီချင်းထဲကလိုပဲ အကောင်းနဲ့ အဆိုးက ဒွန်တွဲနေတတ်ပါတယ်။ တရားထိုင်တာကလည်း လူအများစုအတွက် ယေဘုယျအားဖြင့် ကောင်းကျိုးကပဲ အပြတ်အသတ် အလေးသာတယ် ဆိုပေမယ့် တချို့ meditation နည်းလမ်း မမှန်သူတွေ၊ ဒါမှမဟုတ် psychological background / trauma history တွေရှိလို့ တရားထိုင်တာနဲ့ မကိုက်သူတွေကတော့ ရာခိုင်နှုန်း အနည်းငယ် ရှိတတ်ပါတယ်။ ဥပမာ တရားမှတ်နေချိန်မှာ ထရော်မာ အတွေးတွေ ပေါ်လာတာမျိုးပေါ့။ ဒါပေမယ့် (၁) နည်းလမ်း သို့မဟုတ် နှလုံးသွင်းတာ မမှန်ကန်တာကြောင့် ဒါမှမဟုတ် (၂) သူနဲ့ resonate မဖြစ်တဲ့ ကံဆိုးသူတွေမို့ အဲဒါကတော့ ခြွင်းချက်မျိုးပါ။

ပုံထဲမှာက အမစ်ဒလာကို အနီရောင်နဲ့ ဟိုက်လိုက်လုပ်ထားတာပါ။ နားလည်လွယ်အောင် simplified လုပ်ထားတဲ့ ရိုးရိုးရှင်းရှင်း ဗားရှင်းမျိုးပါ။ Sagittal view ဖြစ်တဲ့အတွက် ဦးနှောက်ရဲ့ တဘက်ကိုသာ ကိုယ်စားပြု ပြထားတာပါ။

ခြွင်းချက်တချို့က လွဲပြီး စိတ်ကျန်းမာရေး၊ ရုပ်ကျန်းမာရေးအတွက် အကျိုးရှိမယ့် meditation ကို ၂၀၂၆ နှစ်စက စပြီး ပုံမှန် လေ့ကျင့်ကြည့်ကြရအောင်လား။ Meditation လုပ်ခြင်းဟာလည်း ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ချစ်မြတ်နိုးခြင်းပါပဲ။

#သိပ္ပံ #ဦးနှောက် #တရားထိုင်ခြင်း #ဝိပဿနာ

( ကောင်းကင်ကို )

Prospect Burma ရဲ့ ပညာသင်ဆုဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့အထိ လျှောက်လို့ရမယ့် Prospect Burma (PB) ရဲ့ scholarship ပါ။နိုင်ငံရပ်ခြား...
25/12/2025

Prospect Burma ရဲ့ ပညာသင်ဆု

ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့အထိ လျှောက်လို့ရမယ့် Prospect Burma (PB) ရဲ့ scholarship ပါ။

နိုင်ငံရပ်ခြားက ဘွဲ့ကြို၊ မာစတာ ဘွဲ့နဲ့ PhD ဘွဲ့တွေအတွက် ပညာသင်စရိတ်ပေးတဲ့ scholarship ပါ။

ကျောင်းစရိတ်အပါအဝင် နေထိုင်စားသောက်စရိတ်၊ laptop စရိတ်က အစ၊ ကျန်းမာရေးစရိတ်က အစ အပြည့်အဝ ပေးတာ ရှိသလို အရင်က တစိတ်တပိုင်း ပေးတာလည်း ရှိပါတယ်။

အရင်ကတော့ ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံ ဘာညာထက် social science နဲ့ humanities ဘာသာရပ်တွေက ပညာသင်ဆု ပိုပြီးရလေ့ ရှိပါတယ်။ သိပ္ပံဘက်မှာလည်း ဥပမာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် တို့ Public Health တို့ဆိုရင် ပညာသင်ဆု ပိုရလေ့ ရှိပါတယ်။

အများအတွက် အကျိုးရှိမယ့် အလုပ်တွေမှာ volunteer လုပ်ထားရင် ပညာသင်ဆုရဖို့ အခြေအနေ ပိုကောင်းတာမျိုးတွေလည်း ရှိတတ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ပုံသေတော့ ပြောလို့မရဘူးပေါ့။

PB ရဲ့ ပညာသင်ဆု လျှောက်ချင်ရင် .... အရင်ဆုံး နိုင်ငံခြားက တက္ကသိုလ်တခုမှာ ဝင်ခွင့်ရအောင် အရင် လျှောက်ရမှာပါ။ အဲဒီ ကိုယ်လျှောက်လိုက်တဲ့ကျောင်းက စရိတ်အရမ်းများလွန်းရင်တော့ ကိုယ်တယောက်တည်းအတွက် ကုန်ကျစရိတ် များမှာဖြစ်လို့ ပညာသင်ဆုရဖို့ အခွင့်အလမ်း ပိုနည်းသွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒါလည်း ပုံသေတော့ ပြောလို့မရပါ။

ကိုယ်က စရိတ်တဝက် တက်နိုင်လို့ partially-funded ပဲ လျှောက်ရင်လည်း PB ဘက်က ငွေကုန်ကြေးကျ တချို့တဝက် သက်သာသွားတဲ့အတွက် ပညာသင်ဆု ရဖို့ အခွင့်အလမ်း ပိုများကောင်း များနိုင်ပါတယ်။

အရေးကြီးတဲ့ အချက်တခုက အများအပေါ် ကိုယ်ချင်းစာစိတ်ထားလေးထားပြီး ပညာသင်ဆုကို အလွဲသုံးစား မလုပ်ဖို့ပါ။ ဟိုအရင်ကဆို တချို့တွေ PB ရဲ့ ပညာသင်ဆု ငွေတွေနဲ့ Laptop တွေပါဝယ်၊ ပြီးတော့ ကျောင်းကို ပြီးအောင် မတက်ဘဲ တခြားတနိုင်ငံ (ကျောင်းမရှိတဲ့ တနိုင်ငံကို) ထွက်သွားတာမျိုးတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။

အားလုံး ပညာရေးမှာ ပေါက်မြောက်ကြပါစေ။

လျှောက်ရမယ့် link ကို comment မှာ ရေးထာလိုက်ပါမယ်။

( ဇနီးဖြစ်သူကို ဦးထုပ်လို့ ထင်မှတ်မှားတဲ့ ဝေဒနာရှင် + Reality ဆိုတာ ဘာလဲ + Bayes Theorem )လောကရဲ့ မာယာလား။ စိတ်ကူးယဉ် ဇာ...
23/12/2025

( ဇနီးဖြစ်သူကို ဦးထုပ်လို့ ထင်မှတ်မှားတဲ့ ဝေဒနာရှင် + Reality ဆိုတာ ဘာလဲ + Bayes Theorem )

လောကရဲ့ မာယာလား။ စိတ်ကူးယဉ် ဇာတ်လမ်း မဟုတ်ဘဲ ထူးခြားဆန်းကြယ်တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် တခု။ ထူးချွန်တဲ့ ဂီတပညာရှင် Dr. P ရဲ့ တကယ့် အဖြစ်အပျက်ပါ။ ဒေါက်တာဆိုပေမယ့် ဆရာဝန် ဒေါက်တာမဟုတ်။ ဂီတနဲ့ ဒေါက်တာဘွဲ့ ရတာ ဖြစ်ဖို့များတယ်။ သူက ဂီတကျောင်းတခုမှာ ဂီတဆရာ ဝင်လုပ်တယ်။ သူ့မှာ ထူးဆန်းတဲ့ ပြဿနာတခုတော့ ရှိနေတယ်။ အဲဒီ ဝေဒနာကလည်း တနေ့တခြား ဆိုးဆိုးလာတယ်။ သူ့မှာ ကျောင်းသားတွေရဲ့ မျက်နှာတွေကို ခွဲခြားနိုင်စွမ်း မရှိတော့တာ။ တပည့်တွေကို အသံနဲ့ပဲ မှတ်မိတော့တယ်။ ပိုဆိုးလာတာက သက်ရှိမဟုတ်တဲ့ သူတွေကိုပါ သူက လူတွေလို မြင်လာတာ။ ရေဘုံဘိုင်တိုင် တချို့နဲ့ parking-meter တွေကိုပါ ကလေးလေးတွေရဲ့ ခေါင်းထင်ပြီး သူက ညင်ညင်သာသာ ပုတ်သပ် တာမျိုးတွေအထိ ရှိလာတယ်။ ပရိဘောဂ တွေပေါ်က ဘုလုံးတွေကိုလည်း သူက လူအမှတ်နဲ့ စကားတွေသွားပြောပြီး ဟိုက ပြန်မပြောတော့ သူ့မှာ အံ့တွေဩလို့။ အစပိုင်းမှာတော့ အဲဒီ အဖြစ်အပျက်တွေကို သူက ရယ်စရာလို့ပဲ သဘောထားခဲ့တယ်။ သုံးနှစ်လောက်ကြာလို့ ဆီးချိုဖြစ်တော့မှ ဆီးချိုက မျက်လုံးကို ထိခိုက်နိုင်လို့ သူက သူ့မျက်လုံး ပျက်စီးတာ ဟုတ်မဟုတ် မျက်စိဆရာဝန်ဆီ သွားပြတယ်။ မျက်စိဆရာ ဝန်က သူ့ကိုပြောလိုက်တယ်။ ခင်ဗျားမျက်လုံးက အကောင်းပကတိ တဲ့။ ဦးနှောက်နဲ့ အာရုံကြောက ဖြစ်တာနေမယ်ဆိုပြီး သူ့ကို neurologist ဖြစ်တဲ့ (စာရေးဆရာ) ဒေါက်တာ Oliver Sacks ဆီ လွှဲပေးလိုက်ရော။

Dr P ဆီမှာ dementia လည်း ရှိမနေဘူး။ Oliver Sacks က Dr P ကို စမ်းသပ်မှု တခုအတွက် ဖိနပ်ချွတ်ခိုင်း၊ ပြီးတော့ မျက်လုံးကြည့် ကိရိယာတခုကို တပ်ဆင်ဖို့ အကြောင်းပြပြီး Dr P သူ့ဘာသာသူ ဖိနပ်ပြန်စီး မစီး သိရအောင် တမင် ထားခဲ့ပုံရတယ်။ ပြန်လာတော့ Dr P က ဖိနပ်မစီးသေးဘူး။ မေးလိုက်တော့ သူ့အကြည့်က သူ့ခြေထောက်တွေပေါ် ရောက်သွားပြီး “ဒါ ကျွန်တော့်ဖိနပ်မို့လား”လို့ မေးလိုက်တယ်တဲ့။

ဆရာဝန်က ဒါ Dr P ရဲ့ ခြေထောက်ဖြစ်ကြောင်း၊ ဖိနပ်က ဟိုမှာဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြတော့မှ “အော်! ကျနော် ဒါကို ခြေထောက်လို့ ထင်နေတာ” လို့ သူက ပြန်ပြောခဲ့ပါတယ်။ သူဟာ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းကိုတောင် မမှတ်မိနိုင်တော့ပါဘူး။ တချို့က “မြင်ခြင်း” ကို မျက်စိရဲ့ လုပ်ငန်းစဉ် တခုတည်းလို့ ထင်တတ်ကြပေမဲ့ Dr P ရဲ့ ဇာတ်လမ်းက ဒါဟာ ဦးနှောက်ရဲ့ အာရုံကြောတွေရဲ့ ရှုပ်ထွေးလွန်းတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ပြန်ဆိုမှု လုပ်ငန်းစဉ်ကြီး တခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေပါတယ်။

စမ်းသပ်မှုတွေ ပြီးတော့ သူ ဦးထုပ်ကိုရှာတယ်။ သူ့မိန်းမရဲ့ ခေါင်းကို ဦးထုပ်ထင်ပြီး ဆွဲချွတ်ပြီး ဦးထုပ်ဆောင်းဆို့ ကြိုးစားလိုက်သေးတယ်။ အဲဒီအဖြစ်အပျက်က Oliver Sacks ရဲ့ စာအုပ်ရဲ့ ခေါင်းစဉ် ဖြစ်လာတာ။ သူ့ဇနီးကတော့ ဒီအဖြစ်အပျက်တွေကို ရိုးနေပြီ။

ပြီးတော့ Dr P ရဲ့ အားနည်းချက်က တစုံတခုလုံးကို ခြုံငုံမမြင်နိုင်ဘဲ တခုချင်းစီလို့ မြင်နေတာ။ သစ်တောကို ခြုံငုံမမြင်ဘဲ သစ်ပင်တပင်ချင်းစီကိုပဲ အသေးစိတ် မြင်နေသလိုမျိုး။ Bird’s eye view ကို မမြင်ဘဲ whole ကို မမြင်ဘဲ အစိတ်အပိုင်းတွေကိုပဲ မြင်နေတာ။ သူ့ကို နှင်းဆီပန်းတပွင့် ပြလိုက်တော့ သူက အဲဒီအရာက “အရှည် ၆ လက်မလောက်ရှိတယ်၊ အနီရောင်က အစိမ်းရောင်မျဉ်းဖြောင့်လိုဟာနဲ့ ချိတ်ဆက်နေတယ်” ဆိုတဲ့သဘောမျိုးတွေပဲ ပြောနိုင်တယ်။ သူ့ကို အဲဒီအရာဝတ္ထုက ဘာလဲလို့ မေးတော့ သူက ခန့်မှန်းတယ်။ သေချာပေါက် သိလို့ ဖြေတာမျိုး မဟုတ်ဘူး။ အဲဒီအရာ ဝတ္ထုမှာ platonic solid တွေလိုမျိုး ရိုးရှင်းမြင်သာတဲ့ symmetry (ခေါက်ချိုးညီမှု) တခု ရှိမနေပေမယ့် higher symmetry (ခေါက်ချိုးညီမှု) တခု ရှိနေနိုင်တယ်တဲ့။ ပန်း ဖြစ်နိုင်တယ်တဲ့။ အဲဒါက ပန်းလို့တော့ သူ သေချာပေါက် မပြောနိုင်ဘူး။ အဲဒါနဲ့ အနံ့ကို ရှူကြည့်လိုက်လို့ ပြောတော့မှာ ပန်းမှန်း သူ သေချာသွားတယ်။

သူက လောကကြီးနဲ့ အံဝင်ဖို့ အတွက်တော့ ဂီတသံကို အသုံးပြုရတယ်။ သူက “အစာစားဖို့ eating song တွေ၊ ရေချိုးဖို့ bathing song တွေ ဆိုပြီး သူ့ရဲ့ internal music နဲ့ သူ့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကို ထိန်းကျောင်းရတယ်တဲ့။ ဘယ်လို ထိန်းကျောင်းလဲ အသေးစိတ်တော့ မသိရဘူး။ အဲဒီအချိန်မှာ တယောက်ယောက်က တံခါးလာခေါက်ရင်တော့ အပြင်က noise ကြောင့် သူ့ရဲ့ internal music ရပ်သွားပြီး သူ့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် awareness ပြန်ပျောက်သွားတယ်တဲ့။ ထူးဆန်းလိုက်တာ။ ဒါပေမယ့် သူ့ နေ့စဉ်ဘဝကို ဂီတနဲ့ ထိန်းကျောင်းနိုင်တော့ တော်သေးတာပေါ့။ သူ့မှာ “body-image” မရှိတော့ဘဲ “body-music” ပဲ ရှိတော့တယ်တဲ့။

ပိုထူးဆန်းတာက သူ့ အခြေအနေက မျက်စိနဲ့ မြင်ရတဲ့ ပြင်ပကမ္ဘာပေါ်ပဲ သက်ရောက်တာမဟုတ်ဘဲ သူ့ အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်ဉာဏ်နဲ့ စိတ်ကူး စိတ်သန်းတွေ အပေါ်ပါ သက်ရောက်တာ။ သူတို့ဒေသက ရင်ပြင်တခုကို သူ့ကို မှတ်ဉာဏ်ထဲကနေ ပြန် ပုံဖော်ခိုင်းတော့ သူက ရင်ပြင်ရဲ့ ညာဘက်ခြမ်းကိုပဲ ပုံဖော်နိုင်ပြီး ဘယ်ဘက်ခြမ်းကိုကျ လုံးဝ မသိတော့ဘူး။

သူက ပန်းချီလည်း ဆွဲတယ်။ ဒီဝေဒနာ မဖြစ်ခင်ကတော့ သူ့ပန်းချီတွေက သဘာဝ ဆန်တယ် realism ဆန်တယ်လို့ Oliver Sacks က ဆိုတယ်။ နောက်တော့ တဖြည်းဖြည်းနဲ့ abstract ဆန်လာတယ်၊ cubism ဆန်လာတယ်လို့ Oliver Sacks က ဆိုတယ်။ အဲဒါကို ရောဂါလက္ခဏာ ပိုဆိုးလာတဲ့ သဘောလို့ Oliver Sacks က ကောက်ချက်ချပေမယ့် Dr P ရဲ့ ဇနီးကတော့ အဲဒါကို လက်မခံပါဘူး။ သူ့ယောကျာ်းရဲ့ အနုပညာခံစားမှု ပြောင်းလဲလာတာတဲ့။ (Oliver Sacks ကလည်း တခြားသူကိုဆိုရင်တော့ အဲဒီလို ကောက်ချက်ချမှာ မဟုတ်။ ဝေဒနာရှင်မို့ context အရ အဲဒီလို ဆက်စပ်တာ ဖြစ်မယ်။)

စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းတာတခုက Dr P ရဲ့ အဖြစ်အပျက်ကို Zazetsky ဆိုတဲ့ တခြားလူနာ တယောက်နဲ့ ယှဉ်ပြထားတယ်။ Zazetsky ဟာ သူ့ရဲ့ ဆုံးရှုံးသွားတဲ့ အရာတွေကို သိပြီး အဲဒီ ဦးနှောက်နဲ့ အာရုံကြော စွမ်းရည်တွေကို ပြန်ရဖို့အတွက် အသည်းအသန် ရုန်းကန် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့တဲ့သူ။ Dr P ကကျ သူ့စွမ်းရည်တွေ ဆုံးရှုံးသွားတာကို သူ့ဘာသာသူ မသိတော့ အေးဆေးပဲ။ အဲဒီမှာ မေးခွန်းတခု ပေါ်လာရော။

ဆုံးရှုံးသွားတာတွေကို သိပြီး ပြန်ရအောင် အသည်းအသန်ကြိုးစားတဲ့ Zazetsky အဖြစ်အပျက် ကပဲ ပိုကောင်းလား၊ ဆုံးရှုံးသွားတာကို တိုက်ရိုက်မသိဘဲ အေးဆေးနေနိုင်တဲ့ Dr P ရဲ့ အဖြစ်အပျက် ကပဲ ပိုပြီးကောင်းသလားပေါ့။ တခါတခါကျလည်း မသိခြင်းတွေက ပိုတောင်ကောင်းသလိုပဲ။

အပေါ်မှာ ရေးခဲ့တာတွေကတော့ Oliver Sacks ရဲ့ စာအုပ်ထဲက အကြောင်းအရာတွေပါ။ သူ့စာအုပ်ထဲမှာတော့ reality ကို မေးခွန်းထုတ်တာလည်း မပါပါဘူး။ Bayes Theorem အကြောင်းလည်း မပါပါဘူး။

အောက်က ဆက်ရေးမယ့် ဟာတွေကတော့….. ကျနော်က reality အကြောင်း အတွေးဆန့်လေ့ ရှိသူပီပီ ဆက်တွေးမိတာတွေ ရှိလာတယ်။

*****
ယူ တို့ မြင်နေရတဲ့ အရာတွေက တကယ်ရော ဟုတ်ရဲ့လား။

ယူ့ရဲ့ရှေ့မှာ ယူ့ချစ်သူက စကားတွေ တီတီတာတာ ပြောနေတာဟာ တကယ့် အစစ်အမှန်လား။ ဒီနေရာမှာ အစစ်အမှန်ဆိုတာက ဟန်ဆောင်ပြုံးခြင်းတွေ၊ နှစ်နှစ်ကာကာ ပြုံးခြင်းတွေကို မဆိုလိုဘူး။ မြင်နေရတဲ့ အရာတွေ၊ ကြားနေရတဲ့ အရာတွေဟာ reality လား။ ဒါမှမဟုတ် အမြင်အာရုံနဲ့ ဦးနှောက်က ပူးပေါင်းပြီး ဖန်တီးထားတာလား။ အရာတခုတည်းကိုပဲ လူတယောက် မြင်ရတဲ့ မြင်ကွင်းနဲ့ ငှက်တကောင် မြင်ရတဲ့ မြင်ကွင်းက တူပါ့မလား။ ဒါဆိုရင် လူက မြင်ရတဲ့ မြင်ကွင်းက reality လား၊ ငှက်က မြင်ရတဲ့ မြင်ကွင်းက reality လား။ နှစ်ခုလုံးက reality မဟုတ်ဘူးလား။ ဒါမှမဟုတ် reality မှာ မျက်နှာစာတွေ အများကြီး ရှိနေတာလား။ အဲလို အများကြီးဆိုရင် reality လို့ရော ခေါ်ဆိုဖို့ သင့်ပါ့မလား။ အမြင်တို့ အရသာတို့နဲ့ ပတ်သတ်တဲ့ reality တွေကရော နှိုင်းရသဘောလား။ ငရုတ်သီးကိုစားလိုက်ရင် လူကစပ်မယ်၊ ငှက်က မစပ်ဘူး။ ဒါဆိုရင် ငရုတ်သီး စပ်ခြင်းက reality လား၊ မစပ်ခြင်းက reality လား။ wave တခုကိုပဲ ခွေးတွေက အသံအဖြစ် ကြားနိုင်ပြီးတော့ လူတွေက အသံအဖြစ် မကြားနိုင်ဘူး။ အဲဒီ frequency ကို ခွေးတွေ ကြားရခြင်းက မှန်တာလား၊ အဲဒီ တူညီတဲ့ frequency ကို လူတွေ မကြားရခြင်းက မှန်တာလား။ Reality ဆိုတာ ဘာလဲ။ အဲဒါတွေက ဟိုးးးငယ်ငယ်ကတည်းက တွေးမိခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေ။ Reality ဆိုတာကို ယူတို့ ဘယ်လို ထင်ကြလဲ။

*****
အောက်က အကြောင်းအရာကတော့ သင်္ချာစိတ်ဝင်စားမှ ဆက်ဖတ်ပါ။ ဒါပေမဲ့ ဒီပေ့ချ်က သင်္ချာကို ပိုအဓိကထားဖို့ ရည်ရွယ်ထားတာပါ။

Dr.P အကြောင်း ပြန်ဖတ်မိတဲ့ အချိန်မှာတော့ ကိုပိုင်သွန် ဆီကနေ စကြားဖူးတဲ့ Bayesian Brain အကြောင်း သတိရမိပြီး ဆက်စပ်တွေးမိလာတယ်။ Reality ဆိုတာကို ကျနော်တို့ ဦးနှောက်က live လွှင့်သလို တိုက်ရိုက် မြင်ရတာ မဟုတ်ပါဘူး။ “controlled hallucination” လို့ သုံးနှုန်းတာ တွေ့ဖူးပါတယ်။ hallucination ဆိုတာကတော့ အကြမ်းဖျင်း ပြောရရင် မရှိတဲ့ အသံတွေ ကို ကြားတာမျိုး၊ မရှိတဲ့ ပုံရိပ်တွေကို မြင်တာမျိုးပေါ့။ အဲဒါက တကယ့် hallucination မျိုး။ ပုံမှန်လူတွေမှာတော့ sensory input တွေကို prior တွေနဲ့ ချိန်ညှိပြီး ဦးနှောက်က ဆောက်ထားတဲ့ perception ကို လူအများစုက တူတူနီးပါး မြင်ကြားနေကြတာကို “controlled hallucination” လို့ ခေါ်ကြတာပါ။ hallucination အစစ် မဟုတ်ပေမယ့် တဘက်မှာလည်း reality ကို livestream ကြည့်နိုင်တာမျိုးလည်း မဟုတ်ဘူး။ Dr. P ရဲ့ case ကိုတော့ Bayesian Brain framework နဲ့ ကြည့်မယ်ဆိုရင် sensory evidence နဲ့ prior တွေ ချိန်ညှိပုံမှာ ပြဿနာတခု ဖြစ်နေတာမျိုးပါ။ ပုံထဲမှာ Bayes Theorem နဲ့ ဥပမာ တခု ပြထားတာကတော့ analogy သဘောမျိုးထက်တော့ နည်းနည်းပိုပါတယ်။ conceptual framework အနေနဲ့ စဉ်းစားထားတာ ဆိုပေမယ့် တိတိကျကျ တွက်ပြလို့ရတာမျိုးတော့လည်း မဟုတ်ပြန်ဘူး။

concept အကြမ်းလောက်ပါ။ တချို့အရာတွေက measure လည်း လုပ်လို့မရ၊ ဒါမှမဟုတ် တိကျတဲ့ Probability တန်ဖိုးလည်း သတ်မှတ်လို့ မရပါဘူး)
(ကောင်းကင်ကို)

ที่อยู่

PK Mansion, Sanphranet, San Sai
Chiang Mai
50210

เว็บไซต์

แจ้งเตือน

รับทราบข่าวสารและโปรโมชั่นของ WOW-Whispers of Observer's Wisdomผ่านทางอีเมล์ของคุณ เราจะเก็บข้อมูลของคุณเป็นความลับ คุณสามารถกดยกเลิกการติดตามได้ตลอดเวลา

ทางลัด

แชร์

ประเภท