18/05/2026
CIP( Cleaning In Place ) กระบวนการทำความสะอาดโดยไม่ต้องถอดชิ้นส่วน
# ลดการเสื่อมของอุปกรณ์
# ลดค่าแรงงาน (เนื่องจากไม่ต้องถอด/ประกอบบ่อย)
# ลดการปนเปื้อนหากประกอบผิดพลาด
CIP จึงเป็นกระบวนการล้างทำความสะอาดและฆ่าเชื้อที่มักใช้กับโรงงานผลิตอาหารที่เป็นระบบท่อระบบถัง/แท้งก์ เช่น การผลิตนม การผลิตเครื่องดื่มเหลวอาหารที่เป็นของเหลว เป็นต้น
หนึ่งในสิ่งที่ควรให้ความสำคัญ คือ การตรวจเช็คประสิทธิภาพในการทำความสะอาดและฆ่าเชื้อ
เช่น การตกค้างของสารเคมีการตรวจสอบเชื้อจุลินทรีย์ (Swab test) การตรวจสอบการหลงเหลือของสารก่อภูมิแพ้(Food allergen) เป็นต้น
มาทบทวนกันอีกครั้งนะครับว่า มีปัจจัยอะไรอีกบ้างที่ ควรให้ความสำคัญและเฝ้าระวัง
CIP หรือ Cleaning In Place คือ กระบวนการทำความสะอาดโดยไม่ต้องถอดชิ้นส่วน
CIP นิยมใช้ในการทำความสะอาดอุปกรณ์ในโรงงานผลิตอาหารที่มีลักษณะอุปกรณ์เป็นระบบท่อ
แทงก์ขนาดใหญ่ ตัวแลกเปลี่ยนความร้อน(Heat exchannger) โฮโมจีไนเซอร์ (Homogenizer) ซึ่งใช้ในการผลิตอาหารเหลวและเครื่องดื่ม เช่น นม เบียร์ น้ำผลไม้ เป็นต้น
ปัจจัยที่มีผลต่อการทำความสะอาด CIP คือ
ปัจจัยทางเคมี ; ทั้งชนิดและความเข้มข้นของสารเคมี เช่น
สารเคมีด่างมีผลต่อการกำจัดคราบไขมัน (นิยมใช้โซเดียมไฮดรอกไซด์)
สารละลายกรดมีผลต่อการกำจัดคราบตะกรัน (นิยมใช้ กรดไนตริก / กรดฟอสฟอริค)
ปัจจัยทางกล ; ความเร็วในการไหลของน้ำและสารเคมี
ควรกำหนดให้มีความเร็วมากกว่า 1.5 เมตร/วินาที
ปัจจัยทางความร้อน ; อุณหภูมิของน้ำและสารเคมี ยิ่งสูงประสิทธิภาพการทำความสะอาดยิ่งดี (แต่ต้องระวังเรื่องความปลอดภัยด้วยนะครับ)
ปัจจัยทางเวลา ; เพื่อให้มีระยะเวลาในการสัมผัส(Contact time) ให้เพียงพอต่อการทำความสะอาดและฆ่าเชื้อ
และองค์ประกอบที่สำคัญอีกอย่างหนึ่งเลย คือ การออกแบบอุปกรณ์ที่ถูกสุขลักษณะ (Hygeinic design) ไม่ว่าจะเป็น ปั๊ม วาล์ว ท่อ ถังหรือแทงก์ ต้องออกให้ง่ายต่อการทำความสะอาด ไม่มีจุดอับหรือซอกมุม
และรวมถึงการติดตำแหน่งของหัวสเปรย์บอลในแทงก์ ต้องสามารถฉีดล้างทำความสะอาดได้ทั่วแทงก์
ตัวอย่างขั้นตอนการ CIP อุปกรณ์ที่ใช้ในการแปรรูปนม เช่น
1.Pre-Rinising ด้วยน้ำร้อน 10 นาที
2.Circulating ด้วย NaOH 1.5-2.5 % , 75 องศาเซลเซียส, 15 นาที
3.Rinsing เพื่อเอาด่างออก ด้วยน้ำร้อน 5 นาที
4.Circulating ด้วย Nitric 1.0 - 2.0 % , 70 องศาเซลเซียส, 15 นาที
5.Post Rinsing ด้วยน้ำเย็น 8 นาที
ในกรณีก่อนการผลิต เพื่อประสิทธิภาพของการทำความสะอาด จะมีกระบวนการฆ่าเชื้อ สามารถทำได้ หลายวิธี เช่น การใช้น้ำร้อน การใช้ไอน้ำ ใช้สารฆ่าเชื้อ เป็นต้น เพื่อความกำจัดเชื้อจุลินทรีย์ภายหลังการทำความสะอาดอุปกรณ์
และสิ่งที่สำคัญที่โรงงานต้องทำ คือ ควรทำการทวนสอบประสิทธิภาพของการทำความสะอาดและฆ่าเชื้อด้วยนะครับ เช่น การ Swab test เพื่อตรวจสอบด้านจุลินทรีย์ การตรวจสอบการตกค้างของสารก่อภูมิแพ้ (Food allergen) เป็นต้น
โดยสรุป คือ การทำความสะอาดและฆ่าเชื้อเครื่องจักรอุปกรณ์ไม่ว่าจะเป็น CIP (ไม่ต้องถอดชิ้น) หรือ COP (ถอดชิ้นส่วนออกมาล้าง) สิ่งที่ผู้ผลิตต้องให้ความใส่ใจเหมือนกัน การเลือกวิธีการทำความสะอาดให้เหมาะสมกับอุปกรณ์การผลิต เพื่อประสิทธิภาพของการทำความสะอาดและไม่มีการตกค้างของสิ่งปนเปื้อน ไม่ว่าจะเป็นทางกายภาพ เคมีหรือจุลินทรีย์นั่นเอง
Ajarn Run
