28/10/2023
TARİHTE BUGÜN ATATÜRK
28 EKİM 1923
Efendiler! Yarın, Cumhuriyet’i ilan edeceğiz!
28 Ekim 1923’de Çankaya Köşkü’nde ne olmuştu?
Dönemin parti yönetim kurulu 28 Ekim 1923 akşamı Paşa’nın davetiyle Çankaya Köşkü’ndeki akşam yemeğinde toplanmış, yeni anayasa maddeleri üzerine istikrarlı bir tartışma başlamıştı. İsmet İnönü, Fethi Okyar, Latife Uşaklı, Ali Fuat Cebesoy, Halit Karsıalan, Kemalettin Sami Gökçen, Fuat Sirmen, Ruşen Eşref Ünaydın ve Kâzım Özalp, ülkenin yönetimi üzerine fikirlerini belirtiyor, Mustafa Kemal masada konuşulanları sessizce dinliyordu. O gece yemeğe katılanlar, Paşa’nın oldukça düşünceli ve heyecanlı olduğunu anılarında dile getirmiş, gece boyunca çok fazla konuşmadığını söylemişti. Yalnızca Latife Hanım, Paşa’yı heyecanlandıranın Cumhuriyet fikri olduğunu biliyor ve tarihe geçecek bu yemeğin kusursuz olması için sık sık mutfağa gidip geliyordu.
Bugün 98. yılını kutlayacağımız Cumhuriyet ilk kez bu masada, Gazi Mustafa Kemal Atatürk tarafından dile getirildi. Mustafa Kemal durdu; heyecanlı ve güleç bir ifade ile önce masadaki arkadaşlarına baktı, ardından bıçağını hafifçe bardağının köşesine vurarak hürriyetten haberci bir sessizlik yarattı. Tarihe şahitlik eden köşkün salonunda, bir milletin kaderini değiştiren o cümle yankılandı; Efendiler! Yarın, Cumhuriyet’i ilan edeceğiz!
Masada derin bir sessizlik yaratan bu cümle herkes tarafından ilk önce şaşkınlık ile karşılandı. Cumhuriyet fikri daha önce hiç dile gelmemiş, bu kadar net bir kararla söylenmemişti. Anılarda Atatürk’ün masadakilerin tepkisini kaşları biraz çatık ama heyecanlı bir ifade ile beklediği, bu fikrin onlarda uyandırdığı tepkiyi merak ettiği anlatılıyor. Kısa süreli sessizlik ve şaşkınlığın ardından alkışlar yükseliyor ve Cumhuriyet yönetim şekli çerçevesinde anayasa maddeleri üzerine umut dolu bir çalışma başlıyor. Ertesi gün, yani 29 Ekim'de Cumhuriyet'in ilanı TBMM’de oybirliğiyle kabul ediliyor, Mustafa Kemal Atatürk ilk cumhurbaşkanı seçiliyor. Türk milletine hürriyet getiren Cumhuriyet, işte böyle, Çankaya Köşkü’nde bir akşam yemeğinde ortaya çıkıyor.