13/11/2020
Ömrünü Türkiye'nin sanayileşmesine adayan, yerli sanayi ve havacılığın öncülerinden Nuri Demirağ'ı vefatının 63. yılında saygı, rahmet ve minnetle anıyoruz.
1886 yılında Sivas Divriği’de doğdu. Maliye Bakanlığının düzenlediği sınavı kazanarak maliyenin her kademesinde çalıştı. İstanbul'da Beşiktaş'a yerleşti.
Biriktirdiği 252 lira parası ile sigara kağıtçılığına başladı ve "Türk Zaferi" adında sigara kağıdı çıkardı. Bu parası üç sene içinde 84 000 lira oldu.
Türkiye’ye demiryolları yaparak müteahhitlik hayatına başladı, 1012 kilometrelik demiryolu yanında diğer inşaat işlerine de atıldı.
1931 yılında İstanbul Boğazı’na köprü inşası projesini başlattı, 1934’te cumhurbaşkanı Atatürk’e sundu. Atatürk tarafından beğenilse de proje hükümetten onay almadı ve proje gerçekleşmedi.
1936 senesinde yerli uçak üretmek için havacılık sektörüne giriş yaptı. 10 yıllık plan hazırlattı. Ekibi ile beraber Avrupa seyahatine çıktı, uçak fabrikaları ve uçaklar hakkında bilgi edindi, çeşitli büyük firmalarda çalışmış Amerikalı uçak mühendisi Alfred A. Gassner fabrika müdürü olması için ikna edildi, Berlin Teknik Üniversitesi’nin ilgili mühendislik branşlarının müfredatlarının benzerinin Türkiye’de uygulanması için çalışmalar yürütülüp çağdaş bir mühendislik merkezi oluşturma yolunda adımlar atıldı.
Besiktaş’ta tayyare atölyesini kurdu. Yeşilköy'de Elmas Paşa çiftliğini tayyare tesisi yapmak için satın aldı. Sivas Divriği'de ve İstanbul Yeşilköy’de gök okulu kurdu.
Alman sivil hava federasyonu aracılığıyla 5 alman mühendisi Türkiye’deki firmasında istihdam ettirdi.
1936’da ilk tek motorlu uçak üretildi (Nu.D-36). 1938’de çift motorlu yolcu uçağı yapıldı (Nu.D-38).
1937-1938 yılı içinde Türk Hava Kurumu 10 okul uçağı ve 65 planör sipariş etti.
13 Temmuz 1938 tarihinde Selahattin Alan'ın kullandığı ve THK’nın sipariş ettiği Nu D 36 uçağı İstanbul’dan Eskişehir’e inişi sırasında kırıma uğradı, Selahattin Alan hayatını kaybetti.
THK ve Genelkurmay Hava Müsteşarlığı ortak hazırladığı bilirkişi raporunda Nuri Demirağ'ın uçaklarının uçuşa uygun olmadığını bildirdi. THK verdiği siparişleri iptal etti. Nuri Demirağ THK’ya dava açtı.
1939’da ilk yerli paraşütü üretti. 1943 yılında kadar 290 pilot yetiştirdi. NuD-38, 1944 yılında Dünya havacılığı yolcu uçakları A sınıfına alındı.
Nuri Demirağ THK aleyhine açtığı davasını kaybetti, davayı kaybettikten sonra çok partili döneme geçişi sağlayan Milli Kalkınma Partisi'nin kurucuları arasında yer aldı ve genel başkanlığını üstlendi.
İspanya, İran ve Irak’tan alınan siparişler engellendi, 15 Mart 1950’de uçakların yurt dışına satılamaması için kanun çıkarıldı. Sipariş alamayan fabrika o yıllarda kapandı. Bütün tesisler istimlak edildi.
1954 yılında Demokrat Parti'den Sivas mebusu olarak Büyük Millet Meclisi'ne girdi. 13 Kasım 1957'de vefat etti. İstanbul'da Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi.
