17/03/2018
[CANH TÁC BỀN VỮNG] Sự triệt tiêu tất yếu của mô hình bao tiêu nông sản!
Trong giai đoạn mấy năm gần đây, mô hình bao tiêu nông sản nổi lên như là một mô hình lý tưởng cho vấn đề đầu ra của bà con nông dân.
Mỗi khi một công ty hay một đơn vị nào muốn đặt hàng từ nông dân sản xuất loại nông sản theo tiêu chuẩn nào đó, thì câu hỏi luôn đặt ra là có bao tiêu hết hay không?
Lý do là vì, đối với 1 hộ nông dân nhỏ lẻ diện tích 1 vài nghìn mét hay 1-2 ha, họ trước đó không có đủ năng lực để làm theo tiêu chuẩn chất lượng cụ thể, và cũng không đủ khả năng để tự xây dựng thương hiệu cho mình, danh mục sản phẩm cũng không đủ đa dạng và ổn định, và khả năng giới thiệu sản phẩm đến người tiêu dùng có nhu cầu bị hạn chế bởi các phương tiện trao đổi thông tin nên sự lo lắng trong vấn đề đầu ra là hoàn toàn hợp lý và câu trả lời dễ nhất luôn là bao tiêu đầu ra, với giá định trước.
Tuy nhiên, trong câu trả lời này tồn tại nhiều bất cập:
- Thứ nhất, nó đi ngược lại quy luật chung của thị trường. Vì dù 1 công ty lớn đến đâu, thì nó đều tuân theo quy luật của thị trường, có nghĩa là sản phẩm họ mang ra bán đều có thể có dư, hoặc thiếu theo từng thời điểm. Và tùy từng giai đoạn hay thời điểm mà họ phải điều chỉnh giá bán cho phù hợp với sự cạnh tranh của thị trường. Trong khi đó, thì giá mua của nông dân là định trước. Điều này tạo ra mâu thuẫn và để duy trì lợi nhuận, công ty buộc phải dự trù phần dư và tính xuống một mức giá trung bình thấp, bù lại phần họ phải đổ đi. Nên nông dân muốn bao tiêu thì buộc phải theo giá thấp hơn giá tối đa.
- Thứ 2, mỗi một nhà buôn (theo nghĩa người đặt mua nông sản từ các vườn và bán lại trên thị trường theo cách này hay kia) luôn phải đảm bảo tính ổn định và đa dạng trong danh mục sản phẩm, nên 1 vườn là không đủ ổn định và đa dạng, nhiều vườn nếu cùng 1 sản phẩm thì không thể tiêu thụ hết dù năng lực lớn cỡ nào.
- Thứ 3, một quy trình hay tiêu chuẩn đưa ra vốn được thiết kế cho 1 nhóm khách hàng mục tiêu, vì thế, khi tuân thủ theo 1 quy trình cụ thể, thì nhóm sản phẩm hàng đầu của 1 vườn là đạt tiêu chuẩn, nhưng bản chất đa dạng của vườn luôn tạo ra các sản phẩm thứ cấp rất khác nhau. Nhà buôn khi bao tiêu buộc phải mua các sản phẩm thứ cấp này và loại bỏ khi bán trên thị trường mục tiêu của họ, và họ phải hạ giá mua sản phẩm top đầu để bù vào phần bỏ đi. Trong khi, đáng ra nó phải được bán vào thị trường mục tiêu cấp thấp hơn.
Vấn đề thứ 3 đôi khi được giải quyết bằng cách phân cấp sản phẩm và giá mua tương ứng, nhưng bản chất đa dạng của tự nhiên/vườn mà không bao giờ có thể tạo ra số phân cấp đủ cho các loại sản phẩm phát sinh trong vườn. Vì vậy, nó không phải là 1 câu trả lời thỏa đáng. Ví dụ: một công ty buôn bưởi, ko thể thu mua rồi bán các quả chua, trong khi quả chua hoàn toàn có thể bán cho công ty chế biến tinh dầu bưởi.
- Thứ 4, chính vì được bao tiêu toàn bộ, nên vô hình chung cuối cùng, người bao tiêu lại là người phải chịu trách nhiệm về sản phẩm, nhà vườn không hề liên quan, vì đã bán cho người bao tiêu kể cả chất lượng kém, còn việc người tiêu dùng mua của nhà buôn hay không, lại do chất lượng. Và vì không phải chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm của mình, điều tự nhiên là nhà vườn chỉ quan tâm đến số lượng, chất lượng đứng hàng thứ 2 và có thể dễ dàng âm thầm không tuân thủ. Trong khi đó, tiêu dùng là quá trình phụ thuộc vào chất lượng, không phải số lượng.
Với những mâu thuẫn trên, rõ ràng rằng, trong giai đoạn sản xuất manh mún nhỏ lẻ mỗi hộ nông dân vài nghìn mét, thì việc bao tiêu là cần thiết vì dù không tối ưu, nhưng nó giải quyết được phần nào nhu cầu có sản phẩm chất lượng của thị trường, đồng thời giúp người nông dân truyền thống, vốn hạn chế cả về trình độ và nguồn lực đầu tư, có thể sản xuất.
Tuy nhiên, với những hộ sản xuất quy mô lớn hơn, điều đó là không thể duy trì, vì từng điểm trong mâu thuẫn trên sẽ trở nên tích tụ và quá lớn, vượt quá khả năng giải quyết của bất cứ nhà buôn nào.
Vậy, đâu là giải pháp.
Trước hết, cần phải hiểu rằng khi tham gia sản xuất theo 1 quy trình hay một tiêu chuẩn, tức là bạn đã hình dung được thị trường mà bạn nhắm đến, đó chính là thị trường đặt ra và tiêu thụ các sản phẩm theo quy trình/tiêu chuẩn này. Hơn ai hết, chính bạn phải hiểu rõ điều này.
Vậy, làm sao để bạn vào được thị trường đó và tiêu thụ được nông sản của mình.
Một hộ sản xuất diện tích vài ha, khi theo 1 quy trình, thì bằng chứng đầu tiên mà người tiêu dùng cần có, chính là những ghi chép lại quá trình canh tác của bạn, nó phải thể hiện rằng đúng là bạn đã tuân thủ theo quy trình/tiêu chuẩn mục tiêu ban đầu đã đặt ra.
Bằng chứng thứ hai, và có tính quyết định, là sản phẩm mà bạn lựa chọn mang đến cho người tiêu dùng, phải đạt chất lượng như họ mong muốn, thiếu bằng chứng trực quan này, mọi thông tin về quy trình của bạn là vô nghĩa. Ngay sau khi thưởng thức sản phẩm, bỏ qua mọi tiêu chuẩn và thông tin bạn mang đến, cảm xúc của người tiêu dùng sẽ quyết định thừa nhận rằng bạn và sản phẩm của bạn có đáng tin cậy để họ tiêu dùng hay không. Không ai lừa được cảm xúc đó.
Như đã nói, với những nông dân cũ, nhỏ lẻ, thì họ không có cách nào để mang tận nơi nhưng sản phẩm của mình đến người tiêu dùng mục tiêu, nhưng rõ ràng là các hộ dân quy mô từ vài ha trở lên, với các công cụ và khả năng kết nối hiện nay, thừa đủ để làm điều đó.
Vậy nên, khi mong muốn tham gia hay áp dụng một quy trình, thì bạn cần tuân thủ đúng nó, để mang lại chất lượng mong muốn mà quy trình đã đặt ra. Tại sao, đó vì nếu không có sự thông nhất, thì chất lượng đầu ra sẽ không thể đúng như mong đợi.
Để minh họa cho vấn đề này, tôi ví dụ như bạn nuôi 1 em bé, hôm nay bạn nghe lời khuyên ông A này, cho ăn thức ăn chứa nhiều sắt (và tất nhiên 1 loại khác đã bị ít đi ví dụ là tinh bột - vì theo quy trình của ông A này thì hôm sau mới là ăn tinh bột), nhưng sang hôm sau, bạn lại nghe ông B khác nữa mà theo cách chăm của ông B này, thì hôm đó mới là lúc cho ăn nhiều sắt còn tinh bột đã được ăn nhiều từ hôm trước rồi. Nên kết quả là cả 2 hôm, bạn đều cho con ăn nhiều sắt mà thiếu đi các dinh dưỡng kia. Đó là lý do tại sao nếu mỗi hôm nghe 1 người và không theo 1 quá trình xuyên suốt, thì cây của bạn không thể lớn lên cho ra hồn, đừng nói lấy trái.
Và khi bạn tuân thủ nó triệt để không theo ràng buộc đồng thời biết rằng mình phải làm đạt chất lượng của người tiêu dùng tại thị trường mục tiêu, bạn sẽ chuyên tâm để làm ra sản phẩm tốt như mong muốn.
Khi sản phẩm của bạn được chấp nhận, thương hiệu của bạn sẽ hình thành theo thời gian.
Vì ngày càng có nhà vườn với diện tích lớn làm theo cách đó, dĩ nhiên, nếu bạn không theo kịp thì tự thị trường sẽ đào thải bạn ra vì chất lượng kém, bạn không có lựa chọn nào khác là phải theo một quy trình nào đó, trừ phi bạn tự nghĩ ra 1 quy trình mang lại chất lượng sản phẩm cho riêng mình. Và trong cả hai trường hợp, dù là bạn tuân theo hay tự nghĩ ra, thì bạn tự xác định được thị trường mục tiêu của mình rồi.
Và đó là lúc, mô hình bao tiêu biến mất.
Vậy nên, đừng đòi hỏi sự bao tiêu khi tham gia hợp tác sản xuất, trái lại, việc của bạn là hoặc tự xây dựng 1 quy trình riêng mình và bán, hoặc tự nguyện tuân thủ 1 quy trình có sẵn và bán vào thị trường mục tiêu của quy trình đó, nếu bạn không đủ trình độ nghĩ ra.
Trong cả hai trường hợp, không có chỗ cho sự bao tiêu.
Và đó là lúc bạn bắt đầu hình thành tư duy canh tác bền vững cho mình.
![[CƠ SỞ LÝ THUYẾT] Vàng lá thối rễ, HIỆN TƯỢNG phổ biến ảnh hưởng đến chất lượng cây và nông sản. Trong trồng trọt, nhất ...](https://img5.engineering10.com/116/846/194399071168468.jpg)
