25/05/2026
Việc giá vật liệu xây dựng (VLXD) "ngược dòng" – vẫn neo ở mức cao hoặc tiếp tục tăng bất chấp giá xăng dầu đã có những nhịp hạ nhiệt – là một nghịch lý đang gây áp lực lớn cho cả nhà thầu lẫn người dân.
Theo phân tích từ Bộ Xây dựng và các chuyên gia kinh tế, hiện tượng này xuất phát từ một chuỗi nguyên nhân cốt lõi sau:
1. Độ trễ của chuỗi cung ứng và tâm lý "lên nhanh, xuống chậm"
Thị trường luôn có một độ trễ nhất định. Khi xăng dầu tăng giá (như đợt biến động mạnh hồi đầu năm), các doanh nghiệp sản xuất và đại lý phân tích ngay chi phí vận tải vào giá thành sản phẩm. Tuy nhiên, khi xăng dầu giảm, các đại lý vẫn phải tiêu thụ hết lượng hàng tồn kho nhập vào với giá cao trước đó. Ngoài ra, tâm lý "giữ giá để nghe ngóng thị trường" của các đơn vị cung ứng khiến giá VLXD không thể giảm ngay lập tức.
2. Sự khan hiếm nguồn cung cục bộ (Đặc biệt là cát, đá)
Xăng dầu chỉ là một phần chi phí, yếu tố quyết định hơn đối với các loại vật liệu khai thác tại chỗ chính là nguồn cung.
Hiện nay, nhiều mỏ cát, đá tại các địa phương bị siết chặt quản lý, hạn chế cấp phép hoặc hết hạn khai thác.
Tình trạng khan hiếm nguồn cung đẩy giá cát, đá tăng phi mã (có nơi tăng từ 13% đến hơn 30%). Nhiều doanh nghiệp thậm chí phải nhập khẩu cát từ Campuchia hoặc chở đá từ các tỉnh xa về khiến chi phí đội lên rất cao, triệt tiêu hoàn toàn mức giảm nhẹ của giá xăng dầu.
3. Các chi phí đầu vào khác vẫn neo cao
Sản xuất VLXD không chỉ phụ thuộc vào xăng dầu. Đối với các mặt hàng như sắt, thép, xi măng, gạch lát, chi phí cấu thành còn bao gồm:
Giá điện sản xuất.
Giá than (đối với xi măng, gạch).
Giá nguyên liệu nhập khẩu (quặng sắt, phôi thép...).
Chi phí nhân công ngày càng tăng do khan hiếm lao động ngành xây dựng.
Khi các chi phí nền tảng này không giảm, doanh nghiệp sản xuất rất khó để hạ giá đầu ra.
4. Áp lực lớn từ các dự án Đầu tư công
Nhu cầu tiêu thụ VLXD trên thị trường hiện nay là rất lớn, đặc biệt là từ các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm, cao tốc trục Bắc - Nam và các tỉnh thành. Khi cầu vượt quá cung, theo quy luật thị trường, giá cả rất khó để hạ nhiệt.
Tóm lại: Giá xăng dầu giảm chỉ giúp giảm bớt một phần áp lực về chi phí vận chuyển. Để giá VLXD thực sự giảm theo, thị trường cần giải được bài toán gỡ khó về nguồn cung quy hoạch mỏ (cát, đá) và sự bình ổn của các nguyên liệu sản xuất đầu vào khác.