10/08/2026
ROCKEFELLER – “VUA DẦU MỎ” KHÔNG ĐI TÌM DẦU
John D. Rockefeller là một trong những cái tên nổi tiếng nhất của lịch sử dầu mỏ nước Mỹ. Nhắc đến ông, người ta thường nhớ tới Standard Oil, tới khối tài sản khổng lồ và danh xưng “vua dầu mỏ”. Nhưng có một điều thú vị là Rockefeller không làm giàu bằng việc đi tìm dầu.
Những năm 1860, Pennsylvania khi ấy náo nhiệt chẳng khác nào một miền đất hứa. Những giàn khoan mọc lên, các thị trấn dầu đông nghịt người và câu chuyện một ai đó bỗng trở nên giàu có sau khi tìm thấy dầu đủ sức kéo thêm hàng nghìn người lên đường. Dầu nằm dưới lòng đất, và hầu hết mọi ánh mắt đều hướng xuống đó.
Rockefeller khi ấy mới ngoài 20 tuổi. Ông nhìn thấy cơ hội, nhưng không bị cuốn vào cuộc săn tìm những giếng dầu mới. Xuất thân từ nghề kế toán, quen với sổ sách và những phép tính chi li, Rockefeller hiểu rằng khoan dầu là một cuộc chơi nhiều may rủi: có thể tìm thấy một mỏ lớn, cũng có thể tiêu hết tiền vào một chiếc giếng khô. Trong khi đó, dầu một khi đã được khai thác lên thì dù của ai, từ giếng nào, cuối cùng vẫn phải trải qua một công đoạn: lọc dầu. Và Rockefeller đã nhìn thấy ở đó một con đường sáng.
Năm 1863, khi mới 24 tuổi, ông cùng các đối tác đầu tư vào một nhà máy lọc dầu tại Cleveland. Hai năm sau, Rockefeller bỏ ra 72.500 USD để mua lại phần sở hữu của Maurice Clark trong một cuộc đấu giá nội bộ. Ở tuổi 26, ông nắm quyền kiểm soát nhà máy và dành gần như toàn bộ sự tập trung cho dầu mỏ.
Cách Rockefeller làm kinh doanh cũng mang đậm tính cách của một người từng ngồi bên những cuốn sổ cái. Ông để mắt đến tiền vận chuyển, lượng dầu thất thoát, chi phí đóng thùng và cả những thứ người khác thường coi là phế phẩm. Phần còn lại sau quá trình lọc dầu được tận dụng để sản xuất dầu bôi trơn, paraffin và nhiều sản phẩm khác. Ông còn tự sản xuất thùng đựng dầu khi thấy mua quá tốn kém.
Năm 1870, ở tuổi 30, Rockefeller cùng các cộng sự thành lập Standard Oil Company of Ohio. Từ một nhà máy lọc dầu ở Cleveland, Rockefeller bắt đầu nối từng mắt xích lại với nhau. Standard Oil mua thêm nhà máy, xây kho chứa, đầu tư đường ống, mở rộng mạng lưới phân phối và thương lượng cước vận chuyển với các công ty đường sắt.
Năm 1872, chỉ trong vài tháng, công ty đã mua lại phần lớn các nhà máy lọc dầu cạnh tranh tại Cleveland. Cuộc thâu tóm diễn ra nhanh đến mức về sau được gọi là “Cleveland Massacre”. Rockefeller lúc ấy mới 32 tuổi.
Đến đầu thập niên 1880, Standard Oil đã kiểm soát khoảng 90% hoạt động lọc dầu của nước Mỹ. Một chàng trai từng chọn đứng ngoài cuộc đua tìm giếng dầu giờ lại đứng giữa một hệ thống khổng lồ gồm nhà máy, kho chứa, đường ống, vận tải và phân phối. Quyền lực ấy về sau cũng đưa Standard Oil vào những tranh cãi gay gắt về độc quyền và cuối cùng dẫn tới cuộc chia tách năm 1911.
Nhưng có lẽ phần thú vị nhất trong câu chuyện Rockefeller nằm ở những năm đầu tiên ấy. Ông không khoan nên giếng dầu nổi tiếng nào, cũng không phát hiện ra mỏ dầu làm thay đổi nước Mỹ. Nhưng từ một nhà máy lọc dầu ở Cleveland, Rockefeller đã xây dựng nên một đế chế và trở thành “vua dầu mỏ” nổi tiếng nhất thời đại của mình.
