24/04/2025
Độ phủ của phong cách kiến trúc Tân cổ điển (Neo classic) thì không có gì để bàn cãi, tuy nhiên để đọc hiểu về một công trình kiến trúc Tân cổ điển thì chắc hẳn nhiều người vẫn còn bỡ ngỡ. Bài viết này Kiến Trúc và Xây Dựng ACB Việt Nam muốn chia sẻ một chút kiến thức về các Thức cột trong kiến trúc Hy Lạp và La Mã cổ đại thường xuất hiện trong phong cách Tân cổ điển.
Thiết kế và tỉ lệ của các cột ở Hy Lạp và La Mã cổ đại được điều chỉnh bởi một bộ quy tắc được gọi là các Thức kiến trúc. Có năm Thức chính: Doric, Tuscan, Ionic, Corinthian và Composite. Các Thức đã được khám phá tại thời kỳ Phục Hưng và được Leon Battista Alberti hệ thống hóa trong Chuyên luận về nghệ thuật xây dựng (De re aedificatoria) năm 1452 của ông, một trong những văn bản lý thuyết quan trọng thời kỳ này. Mỗi Thức được xem xét là có những đặc điểm riêng, khiến chúng phù hợp với một số loại công trình nhất định. Ví dụ, Thức Doric tương đối đơn giản được liên tưởng đến sự mạnh mẽ, trong khi Thức Corinthian được xem là biểu tượng của vẻ đẹp tinh tế.
1. Thức Doric
Thức Doric có nguồn gốc từ đất liền và phía tây Hy Lạp. Đây là Thức cột Hy Lạp đơn giản nhất, đặc trưng bởi các cột ngắn, có trật tự, nặng với các đầu cột tròn trơn và không có đế. Với chiều cao chỉ bằng bốn đến tám lần đường kính của nó, Thức Doric là Thức cột thấp nhất. Thân của Thức Doric được tạo 20 đường gờ. Cổ của đầu cột (Necking - Tra cứu trên ảnh) có một vòng thắt hoặc vòng khuyên đơn giản. Phần chính của đầu cột (Echinus - Tra cứu trên ảnh) là một khối lồi hoặc đệm tròn bằng đá, phía trên đầu cột là một phiến đá vuông được gọi là đệm đầu cột (Abacus - Tra cứu trên ảnh).
2. Thức Ionic
Thức Ionic bắt nguồn từ miền đông Hy Lạp, nơi nguồn gốc của nó đan xen với Thức cột Aeolic nhưng ít được biết đến hơn. Thức Ionic có các thân cột thanh mảnh, có các đường rãnh với phần Echinus của đầu cột lớn và hai cuộn xoắn đối diện nhau (còn gọi là "Scrolls"). Phần giữa của Echinus được trang trí bằng họa tiết trứng và phi tiêu (egg-and-dart - Tra cứu trên ảnh). Thân cột Ionic có 24 đường gờ, nhiều hơn Doric. Phần đế của Thức Ionic có hai đường gờ lồi gọi là Tori, được ngăn cách bởi một đường gờ lõm.
3. Thức Corinthian
Thức Corinthian là Thức cột phức tạp nhất trong các Thức cột Hy Lạp, đặc trưng của Thức Corinth là những đường gờ thanh mảnh ở thân cột và có đầu cột trang trí công phu bằng hai hàng lá lan tây (acanthus) và bốn cuộn xoắn (Scrolls). Thân của dòng Corinthian có 24 đường gờ. Cột thường cao gấp mười lần đường kính thân cột.
4. Thức Tuscan
Thức Tuscan là một thức cột La Mã. Đây là một phiên bản đơn giản hơn của Thức Doric. Thức Tuscan có đặc điểm là thân cột trơn và một đầu cột chỉ bao gồm echinus và abacus. Về tỷ lệ, nó tương tự như kiểu Doric, nhưng nhìn chung thì đơn giản hơn đáng kể. Cột thường cao gấp bảy lần đường kính. So với các Thức khác, Thức Tuscan trông chắc chắn nhất.
5. Thức Composite
Thức Composite là một Thức hỗn hợp, kết hợp các cuộn xoắn (Scrolls) của Thức Ionic với chi tiết lá lan tây (âcnthus) của Thức Corinthian. Cho đến thời Phục hưng, Thức này không được xếp hạng là một Thức riêng biệt. Thay vào đó, nó được coi là một phiên bản La Mã thời kỳ sau của Thức Corinthian. Cột của Thức Composite thường cao gấp mười lần đường kính.
Nguồn: Wikipedia, Sách "How to read buildings" của Carol Davidson Cragoe
