02/10/2024
Chuyện xưa chuyện nay với tôi..
Hồi “xưa”… “dòng đời đưa đẩy” nên tôi học chuyên Văn (Lê Quý Đôn). Lâu lâu nghe lại vẫn “oách” (^_^), giờ thiên hạ ưa có từ dùng “oách-xà-lách”, tôi vẫn thích kiểu từ đơn thủa trước hơn. Thủa đó gặp dòng văn học hiện thực (nói lên nỗi lòng của Chị Dậu, Lão Hạc, Chí Phèo, Thị Nở, Điền, Hộ…), hay nói lên tâm trạng của Kiều… cái gì khổ khổ… thì tôi viết rất có “chất”, dẫu không phải sinh cùng thời cũng chưa từng chứng kiến những cảnh khổ tương tự trong đời, nếu có cũng chưa đến mức “bán con, bán chó”. Có lẽ vì “cảm” được cái gọi là “đau đời”, bế tắc, cùng quẫn, phẫn uất, nỗi khổ bị đọa đày, nhân phẩm bị xúc phạm qua ngòi bút tả thực của các nhà văn thủa ấy, vì cái tài họ cứ tả thực, viết ra một cách bình dị mà cho ta cảm giác “như bắt gặp ở đâu đó”, ngồn ngộn tiếng lầm than, nỗi ức hiếp…, vì “nghệ thuật không nên là ánh trăng lừa dối”…ấy vậy mà tôi thích viết về dòng văn này. Thái cực ngược lại, viết về tình yêu đôi lứa, lãng mạn ca dao, ví dụ đề bài từng gặp “Nhà em cách bốn quả đồi/ Cách ba dãy núi, cách đôi cánh rừng/ Nhà em xa cách quá chừng/ Em van anh đấy anh đừng yêu em…” thì thôi rồi, lớp văn-chuyên- thì Thầy cho viết hẳn ba tiết với bốn câu đó (45 phút/ tiết). Tôi đọc đề xong ngủ hẳn một tiết, thức dậy… bạn bè xung quanh 29 đứa chắc viết được một đôi giấy rồi mà tôi vẫn chưa cảm được đa chiều tâm trạng của “anh” của “em” trong đó, cố gắng phân tích lắm cũng hết hai đôi giấy cho phần thời gian còn lại. Hay nói cách khác, lãng mạn thì không có hứng mà hiện thực cùng khổ thì rất hào hứng đặt mình vào nhân vật cùng khổ đó nói lên tiếng lòng.
Phải chăng Thầy nói đúng, “con Huyền thiếu lãng mạn”?, nhưng mình lại thích tuýp “lãng mạn Cách mạng” kiểu “…Có cô bé nhà bên/ Nhìn tôi cười khúc khích/Mắt đen tròn thương thương quá đi thôi..” rồi tự đọc rồi tự khóc đến đoạn “…Không tin được dù đó là sự thật/ Giặc bắn em rồi quăng mất xác/ Chỉ vì em là du kích em ơi…” (Quê hương- Giang Nam)… Kể dông dài cái đoạn tâm trạng của đứa học trò như tôi cũng lên xuống như thủy triều của những ngày xưa cũ; Tôi biết ơn những ngày cũ kỹ hơn kỷ niệm đó góp phần định hình cho mình ngòi bút đại diện cho những người dân “thấp cổ bé họng” của hôm nay, hiện tại.
Khi đọc hồ sơ và viết lên tiếng lòng cho những người dân bị mất nhà, bị cưỡng chế, bị uất ức do tranh chấp đất đai vẫn còn đó mà họ bị xâm phạm về quyền về nghĩa vụ hợp pháp chính đáng của họ, tôi lại rất tháo vát nhanh nhẹn, loáng cái là xong, dù xong rồi đọc lại bản thân mình cũng đau. Mình chỉ là hạt cát nhỏ giữa sa mạc, góp thêm chút sức mọn cho những chuỗi dài đấu tranh “trả lại tên cho chúng tôi” để giúp họ giữ lại phần nào tài sản của họ, của ông bà tiên tổ để lại mà thôi. Có xá gì. Có lần mình nói Ba nhiều năm trước, “hay con đăng đàn nhận viết đơn ha”, Ba nói “thôi con, hồ sơ mình nhiều nên mình có thể giúp những hồ sơ mình đã nhận thôi..”. Một khách hàng từng chia sẻ, “khi muốn giúp ai đó thì bản thân mình phải có lực, một lực lớn là khác”; mình không phản đối, cũng không hẳn đồng tình. Mình tâm niệm giúp được khúc nào đó thì giúp, trong khả năng của mình, còn lại sẽ còn các nhân duyên khác của vũ trụ, ví dụ như khúc đọc lại toàn bộ hồ sơ rồi thảo đơn, dựa trên luật đất đai tham vấn cho họ, thì tụi mình giúp được nè. Quyết định cuối cùng cũng là của họ mà. Mình thấy Ba mình thật vĩ đại. Có những hồ sơ Ba nhận “không đồng”, vì Ba nói “mình không giúp thì không còn ai giúp”, giờ họ đang ở cảnh màn trời chiếu đất, tiền gửi hồ sơ cũng Ba bỏ ra, nhưng Ba nghĩ đến con cháu họ có thể sẽ còn được lại mảnh đất vốn dĩ của họ, tụi mình cứ âm thầm làm hậu phương cho họ, dẫu số năm tháng có thể tính đến là vài năm, có khi cả một hai thập kỷ.
Có thể có ánh sáng le lói cuối đường hầm, có thể không, nhưng còn đường dù phải “trekking” (chưa từng có đường mòn trước đó, phải mò mẩm mở đường), còn được pháp luật bảo vệ thì người dân cứ đấu tranh, rồi tin rằng một ngày nào đó, sẽ sớm “trả lại tên cho em”…
Trong mảng làm việc giữa Người lao động và Người sử dụng lao động, mặc dù có cả hai bên tìm đến để tham vấn, nhưng đúng là mình cũng có hơi nghiêng về Người lao động hơn, biết rằng nếu đặt mình vào vị trí “người chủ” thì cũng lắm “nỗi khổ” mang tên “Người sử dụng lao động”, nhưng biết sao giờ. Khi nào bức tường giữa hai nhóm này còn lớn thì còn cần một người đứng giữa để cho họ biết Họ đúng chỗ nào, sai chỗ nào, khi họ hiểu rõ luật lao động và luật nhân quả vận hành bao trùm thì tự họ sẽ điều tiết mọi hành động, chính sách, thái độ với nhau. Lúc này chỉ còn người với người mà không còn phân biệt cụm nhóm Người sử dụng lao động hay Người lao động nữa. Mình cũng bắt đầu ngại và chắt lọc đối tượng “người sử dụng lao động” mà mình muốn giúp, vì “Cuộc đời ni ngắn lắm/ Đừng bận điều thị phi/ Thấy điều chi có ích/ Lặng lẽ làm rồi đi…”. Mình thương cho những người lao động biết là đang thua thiệt nhưng không làm khác được, vì “cơm-áo-gạo-tiền”, đang bị ép…nếu họ hiểu và không rơi vào bẫy thỏa thuận bị giăng ra thì tốt, họ có thể có bài học rút ra ở công ty này, rồi một cánh cửa khác mở ra cho họ, tươi sáng hơn. Những người lao động va vấp hôm nay có thể là chủ nhân của những doanh nghiệp Thật- Lành- Đẹp hơn ở mai sau.
Viết chuyện xưa tích cũ vậy để nói với thế giới là mình vẫn còn làm nghề, vừa làm vừa học vừa lớn lên, hòn đá lăn mãi thì không đóng rêu.
Kỷ niệm Nha Trang- Ngày trở về, 02/10/2024
